SOG‘LOM TURMUSH TARZINI SHAKLLANTIRISHDA JISMONIY MASHQLAR ROLI

Аннотация

В данной статье рассматривается сущность здорового образа жизни, его значение в жизни человека, а также теоретические и практические аспекты формирования здорового образа жизни через физические упражнения. Анализируется влияние физической активности на здоровье человека, психическое состояние и социальную активность. Кроме того, обсуждается роль образования, семьи и современных информационных технологий в формировании культуры здорового образа жизни среди молодежи. Ключевые слова: здоровый образ жизни, физические упражнения, здоровье, социальная активность, спорт, психологическая устойчивость, культура. Bugungi globallashuv sharoitida inson hayotining sifati va davomiyligi sog‘lom turmush tarziga bevosita bog‘liq. Ilm-fan va texnika rivoji natijasida mehnat jarayonlari yengillashdi, biroq bu jarayon insonlarning jismoniy faolligini kamaytirdi. Avtomobil, kompyuter, telefon kabi vositalar qulaylik yaratgan bo‘lsa-da, ular odamlarning kunlik harakatini cheklab qo‘ydi. Natijada yurak-qon tomir kasalliklari, semirish, stress, ruhiy tanglik kabi muammolar ko‘paymoqda. Shu sababli sog‘lom turmush tarzini shakllantirish, ayniqsa yoshlar o‘rtasida jismoniy mashqlarni targ‘ib etish — jamiyat taraqqiyotining muhim sharti hisoblanadi. O‘zbekiston Respublikasida so‘nggi yillarda bu borada ko‘plab islohotlar amalga oshirilmoqda. “Sog‘lom avlod uchun”, “Yoshlar — kelajagimiz”, “Har bir oila — sog‘lom oila” dasturlari doirasida sport inshootlari qurilmoqda, maktab va oliy ta’lim tizimida sog‘lom turmushga oid fanlar joriy etilmoqda. Bularning barchasi jismoniy mashqlarni ommalashtirish orqali jamiyat salomatligini mustahkamlashga xizmat qilmoqda. 73 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11 Sog‘lom turmush tarzi — bu insonning hayot faoliyati, mehnati, dam olishi va ijtimoiy munosabatlarida sog‘lomlikni saqlashga qaratilgan odatlar majmuasidir. U quyidagi tarkibiy qismlardan iborat: to‘g‘ri ovqatlanish, jismoniy faollik, gigiyena, ruhiy muvozanat, zararli odatlardan tiyilish va dam olish madaniyati. Jismoniy mashqlar bu omillarni birlashtiruvchi asosiy vosita sifatida xizmat qiladi. Chunki u inson tanasi va ruhiyatini bir butun holatda mustahkamlaydi. Inson organizmi harakat uchun yaratilgan. Harakat yetishmovchiligi metabolik jarayonlarni buzadi, qon aylanishni sustlashtiradi va immunitetni pasaytiradi. Muntazam jismoniy mashqlar esa aksincha, bu tizimlarni faollashtiradi. Tadqiqotlarga ko‘ra, haftasiga kamida uch marta o‘rtacha intensivlikdagi mashqlar bilan shug‘ullanuvchi insonlarda yurak-qon tomir kasalliklari 40 foizga kamayadi, ruhiy stress darajasi 35 foizga pasayadi. Bundan tashqari, mashqlar suyak va mushak tizimini mustahkamlaydi, modda almashinuvini me’yorga keltiradi. Psixologik jihatdan sog‘lom inson — bu stressni boshqarishni bilgan, o‘z his-tuyg‘ularini nazorat qiluvchi shaxsdir. Jismoniy mashqlar bu jarayonda tabiiy “dori” rolini o‘ynaydi. Mashqlar paytida organizm endorfinlar ishlab chiqaradi, bu esa kayfiyatni ko‘taradi va asab tizimini tinchlantiradi. Shuningdek, sport faoliyati insonda maqsad sari intilish, o‘ziga ishonch va qat’iyatni shakllantiradi. Shu bois psixologlar depressiya va xavotir holatlarida sportni samarali vosita sifatida tavsiya etishadi. Maktab va oliy ta’lim muassasalarida jismoniy tarbiya darslari sog‘lom hayot madaniyatini singdirishning eng muhim bosqichidir. Jismoniy tarbiya faqat mashq emas, balki tarbiya jarayonidir. O‘quvchi yoki talaba sport orqali muloqot, hamkorlik, raqobat va intizomni o‘rganadi. Bu esa keyinchalik uning ijtimoiy faolligiga ijobiy ta’sir qiladi. Murabbiylar yoshlarni faqat jismonan emas, balki ma’naviy jihatdan ham sog‘lom shaxs sifatida shakllantirishda katta rol o‘ynaydi. Sog‘lom turmush tarzi oilada boshlanadi. Ota-onaning odatlari, turmush tarzi farzandlar ongiga singadi. Agar ota-onalar har kuni badantarbiya bilan shug‘ullansa, bolalarda ham bu odat shakllanadi. Oila a’zolarining birgalikda sayr qilish, sport o‘yinlarini o‘ynash, sog‘lom ovqatlanish an’analarini yaratishi bolalarda ijobiy hayotiy pozitsiyani shakllantiradi. Bu orqali sog‘lom oila — sog‘lom jamiyat tamoyili ro‘yobga chiqadi. Raqamli asrda sport va sog‘lom hayot bir-birini to‘ldiruvchi sohalarga aylandi. Mobil ilovalar, fitnes-trekerlar, onlayn dasturlar jismoniy mashg‘ulotlarni rejalashtirish, yurak urishi va energiya sarfini nazorat qilish imkonini beradi. Masalan, “Nike Training Club” yoki “Google Fit” dasturlari foydalanuvchining kundalik faolligini o‘lchab, motivatsion tavsiyalar beradi. Shu tarzda texnologiyalar sog‘lom turmushni qo‘llab-quvvatlovchi samarali vosita sifatida xizmat qilmoqda. Sog‘lom inson — faol fuqarodir. U mehnat unumdorligi yuqori, stressga chidamli, ijtimoiy hayotda faoldir. Jamiyatda sog‘lom turmush madaniyatini targ‘ib etish orqali nafaqat kasalliklar kamayadi, balki iqtisodiy va ma’naviy barqarorlik ham ta’minlanadi. Sog‘lom turmush tarzi — bu faqat jismoniy emas, balki ma’naviy qadriyatdir. U insonni o‘zini hurmat qilishga, atrofdagilarga