PROFESSIONAL NUTQIY JANRLARNING XUSUSIY TURLARI

Аннотация

В данной статье представлена информация о частных видах профессиональных речевых жанров, являющихся разновидностью речевых жанров, критериях их классификации, частных видах и группах. В качестве частного вида профессионального речевого жанра выделяются медицинские профессиональные жанры, в которых отдельно выделяются и анализируются используемые жаргоны, научно- профессиональные термины. Ключевые слова: профессиональный речевой жанр, институциональный критерий, коммуникативная задача, форма реализации (выражения), юридико- профессиональный, медико-профессиональный, педагогический, информационно- аналитический, экономический и Деловой, интернет-и цифровой, виды управленческого и административного жанров. Annotation. This article provides information about the private types of professional colloquial genres, their classification criteria, private types and groups, which are a type of colloquial genre. As a private type of Professional colloquial genre, medical professional genres are especially touched upon, in which jargons used, scientific and professional terms are specifically addressed and analyzed. Keywords: professional speech genre, institutional criterion, communicative task, form of realization (expression), legal-professional, medical-professional, pedagogical, information- analytical, economic and business, internet and digital, types of management and administrative genres. Tilshunoslikda nutqiy janrlar masalasi bugungi kunda o`z dolzarbligini saqlab qolmoqda. Ayniqsa, professional sohalarda qo`llaniladigan nutqiy janrlarning xususiyatlarini aniqlash, ularning lingvopragmatik va funksional jihatlarini tahlil qilish, zamonaviy kommunikatsiya vositalaridagi o`zgarishlarni tushunishga yordam beradi. Professional nutqiy janrlar turli mezonlar asosida tasniflanadi. Ammo oldingi rejalarda ta’kidlab o`tganimizdek, qat’iy tasnif hali mavjud emas. Asosiy mezonlardan ba'zilari quyidagilar deb olishimiz mumkin: - Institutsional mezon asosida: pedagogik, tibbiy, yuridik, siyosiy, iqtisodiy nutqiy janrlar; - Kommunikativ vazifa asosida: axborot beruvchi, ta’sir qiluvchi, baholovchi janrlar; - Realizatsiya (ifoda) shakli bo`yicha: og`zaki, yozma, elektron janrlar. Masalan, “motivatsion xat” akademik nutq janrining yozma ko`rinishi bo`lib, shaxsiy va rasmiy nutq chegarasida joylashadi. 678 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10 Xususiy janrlarning ko`pligi sababli ularni ma’lum guruhlarga ajratish ham samarali hisoblanadi. № Janr guruhi Xususiy janr turlari Qisqacha tavsif Huquqiy- Da’vo arizasi, hukm matni, tergov Huquqiy jarayonlarda 1 professional bayonnomasi, guvohlik hujjatlashtirish va dalillarni janrlar ko`rsatmasi, advokat nutqi bayon qilishga qaratilgan Tibbiy- Epikriz, konsilium bayonnomasi, Kasallik tarixi, shifokor 2 professional tibbiy dalolatnoma, operatsiya xulosalari, diagnostika va janrlar protokoli davolash jarayonlari aks etadi Dars konspekti, o`quvchi Ta’lim jarayoniga oid metodik va 3 Pedagogik janrlar tavsifnomasi, pedagogik maslahat, tashkiliy nutq turlari attestatsiya hujjatlari OAV va jurnalistikada axborot Axborot-analitik Intervyu, reportaj, tahliliy maqola, 4 uzatish va tahlilga qaratilgan janrlar ocherk, surishtiruv maqola janrlar Biznes-reja, moliyaviy hisobot, Iqtisodiy va biznes Iqtisodiy faoliyatga oid rasmiy va 5 audit xulosasi, marketing reja, janrlar amaliy nutq shakllari tijorat taklifi Elektron xat, internet-lektsiya, Internet va Raqamli muhitda shakllangan 6 professional post (Instagram), raqamli janrlar zamonaviy professional janrlar vebinar matni Tashkiliy-boshqaruv faoliyatida Boshqaruv va Buyruq, qaror, yig`ilish bayoni, 7 qo`llaniladigan rasmiy hujjat ma’muriy janrlar murojaatnoma, nizom janrlari Ta’kidlash joizki, professional nutqiy janrlar o`ziga xos kommunikativ vazifalarni bajaradi. Har bir janr o`zining tipik struktura, til vositalari va funksional xususiyatlariga ega. Quyida ba'zi professional nutqiy janrlarning misollari keltiriladi. Tibbiy nutqiy janrlar bemorlar bilan muloqotda bo`ladigan va professional shifokor tomonidan ishlatiladigan nutq turidir. Ushbu janrning o`ziga xosligi shundaki, u bemorning salomatligini baholash va unga muolajalar belgilashni o`z ichiga oladi. Tibbiy nutqiy janrlar og`zaki va yozma shakllarda bo`lishi mumkin. Masalan, shifokorning bemor bilan suhbatlashish, tibbiy xulosalar yozish yoki maxsus ko`rsatmalar berish. Misol: Shifokor tomonidan bemorga yozilgan tibbiy xulosa: "Bemor 45 yoshda, bosh og`rig`i va yuqori qon bosimdan shikoyat qilmoqda. Diagnostika natijalari yuqori bosimni tasdiqladi. Tavsiya etilgan dori: Fiziotenz 2 mg kuniga 1 mahal." Tibbiy maslahatlar shifoxonalar, klinikalar yoki shifokorlar kabinetlari kabi turli sharoitlarda o`tkazilishi mumkin. Ular odatda bemorning alomatlari yoki tibbiy tarixini dastlabki muhokamasini qilishni, so`ngra tekshiruv va mumkin bo`lgan tashxisni o`z ichiga oladi. 679 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10 Tibbiy muloqot olimi Debora Kemeronning