К содержанию
РецензированоRU2026

МЕСТО РАЗВИТИЯ И КРИТИКЕ В КУЛЬТУРЕ РАЗГОВОР

Normurodova Zarifa Ruziqulovna · Mamasoatova Xolida Fahriddin qizi

Современная наука и исследования · 2 · 2026

Аннотация

The article analyzes the linguo-pragmatic foundations of conversational culture, its role in the process of interpersonal communication, and the functional features of criticism in the development of conversation. The substantive and formal structure of the conversation, the speech behavior of the participants in the conversation, as well as the differences between constructive and destructive types of criticism are scientifically covered. The article reveals the interrelationship between the effective organization of the conversation, the development of critical thinking, and the ethics of communication. The importance of speech culture, social consciousness, and personal responsibility factors in the development of conversational culture is also indicated. Key words: conversation culture, criticism, communication, communicative competence, speech ethics, constructive criticism. МЕСТО РАЗВИТИЯ И КРИТИКЕ В КУЛЬТУРЕ РАЗГОВОР Aннотация. В статье анализируются лингвопрагматические основы культуры речевого общения, её роль в процессе межличностного общения, а также функциональные особенности критики в развитии речевого общения. Научно освещаются содержательная и формальная структура речевого общения, речевое поведение участников речевого общения, а также различия между конструктивной и деструктивной критикой. Раскрывается взаимосвязь между эффективной организацией речевого общения, развитием критического мышления и этикой общения. Также указывается на значение факторов культуры речевого общения, общественного сознания и личной ответственности в развитии культуры речевого общения. Ключевые слова: культура общения, критика, коммуникация, коммуникативная компетентность, речевая этика, конструктивная критика. Bugungi globallashuv va texnologiya jadallik bilan rivojlanayotgan davrda shaxslararo muloqot madaniyatining ahamiyati yanada ortib bormoqda. Har qanday jamiyatning ijtimoiy va ma’naviy rivojlanishi insonlar o‘rtasidagi samarali muloqot, o‘zaro hurmat va fikr almashuv 570 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10 darajasi bilan bevosita aloqadordir. Shu nuqtai nazardan, suhbat madaniyati nafaqat nutq madaniyatining, balki umumiy insoniy madaniyatning muhim ko‘rsatkichlaridan biri sanaladi. Suhbat madaniyati deganda, muloqot jarayonida fikrni aniq, lo‘nda, asosli va odob doirasida ifodalash, shuningdek, suhbatdoshni diqqat bilan tinglash, hurmat bilan munosabatda bo‘lish, bahs-munozarada murosaga kelish kabi jihatlar tushuniladi. Zamonaviy kommunikativ muhitda bu madaniyatni rivojlantirish insonlarning ijtimoiy faolligi, hamkorlikda ishlash qobiliyati va tanqidiy fikrlash darajasini belgilovchi omillardan biridir. Suhbatni rivojlantirish jarayonida tanqid alohida o‘rin tutadi. Chunki tanqid faqat kamchilikni ko‘rsatish emas, balki mavjud holatni yaxshilashga xizmat qiluvchi tahliliy fikr bildirish jarayonidir. Konstruktiv tanqid shaxsni rivojlanishga undaydi, fikr almashinuvni mazmunan boyitadi va muloqotning mazmunini kengaytiradi. Aksincha, destruktiv tanqid esa suhbat muvozanatini buzib, salbiy munosabatlarga sabab bo‘lishi mumkin. Shu bois tanqid madaniyatini shakllantirish suhbatni rivojlantirishda muhim omil hisoblanadi. F.Engels fikricha, tanqidsiz bir-birini anglash bo‘lmaydi, binobarin, birlik ham bo‘lmaydi. Demak, bu fikr muloqot jarayonida tanqidning ijobiy ahamiyatini ko‘rsatadi. Tanqid insonlar o‘rtasida tushunishni, fikrlar to‘qnashuvi orqali haqiqatni topishni ta’minlaydi. Tanqidsiz suhbat biryoqlama va samarasiz bo‘lib qoladi, chunki u o‘zaro fikr almashish va o‘sish imkonini bermaydi. Shu bois, tanqid muloqotda ziddiyat emas, balki o‘zaro fikr bildirish va samimiy muloqotni shakllantiruvchi kuch sifatida namoyon bo‘ladi. Tanqidning maqsadi kamsitish yoki qarshi chiqish emas, balki fikrni to‘g‘rilash, muammoni aniqlash va takomillashtirishga xizmat qilishdir. Shu boisdan konstruktiv tanqid – ya’ni asosli, mulohazali va hurmat bilan, o‘rinli bildirilgan tanqid – madaniy nutq belgisi hisoblanadi. Tanqidning bu ko‘rinishi quyidagi xususiyatlarni aks ettiradi :  suhbatdoshga nisbatan hurmatni saqlaydi;  dalil va mantiqqa tayangan holda fikr bildiradi;  hissiyotga berilmasdan, muammoni hal etishga yo‘naltiriladi;  shaxsni emas, fikrni tahlil qiladi. Deyl Karnegi uzoq kuzatishlardan so‘ng shunday xulosaga kelgan: “Nutqda uchta narsa muhim: Kim gapiryapti, qanday gapiryapti, nimani gapiryapti. Eng hayratlanarlisi, bularning ichidagi eng kam ahamiyatlisi nimaning gapirilayotganidir!”. Moddiyat ko‘p hollarda asosiy o‘ringa chiqishi insoniyat psixologiyasiga xos jihat. Karnegi shunday degan edi: “Tanqid pochtachi kabutarga o‘xshaydi. Qachondir albatta qaytib keladi!”. Kimnidir ayovsiz tanqid qilishdan oldin shu fikrni eslab qo‘ysak, zarar qilmaydi. Hozirgi vaqtda ko‘plab uslubiy yangiliklar kognitiv intellektni, mustaqil ijodiy va professional fikrlash qobiliyatini rag‘batlantiradigan va rivojlantiradigan interfaol o‘qitish usullaridan foydalanish bilan bog‘liq1. Inson hayotida axloqi

Доказательный фрагмент

«The article analyzes the linguo-pragmatic foundations of conversational culture, its role in the process of interpersonal communication, and the functional features of criticism in the development of conversation.»

Образец извлечения

Демо-превью

The article analyzes the linguo-pragmatic foundations of conversational culture, its role in the process of interpersonal communication, and the functional features of criticism in the development of conversation. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

Цитирований
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
conversation culture, criticism, communication, communicative competence, nutq etikasi, критика, suhbat madaniyati, constructive criticism., речевая этика, speech ethics, muloqot, коммуникация, kommunikativ kompetensiya, konstruktiv tanqid., конструктивная критика., культура общения, tanqid, коммуникативная компетентность
Открыть DOI
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники