Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
ЖАЛОЛИДДИН РУМИЙ АСАРЛАРИНИНГ ЗИЙНАТЛАНГАН ҚЎЛЁЗМАЛАРИ
Феруза Омонова Абдусаттор қизи
Современная наука и исследования · 2025
Аннотация
Mawlana Jalaluddin Rumi (1207–1273) has occupied a unique and influential place in the history of world literature and, of course, Turanian literature and culture since the 13th century. Even today, Uzbek scholars and literature lovers recognize the mawlana along with such great poets as Alisher Navoi, Lutfi, Pahlavan Mahmud, Mirzo Babur, and Boborakhim Mashrab. The Uzbek people consider Rumi their poet. His works and masnavis are among the most widely distributed manuscripts in our country. In Turan, "masnavikhan" gatherings have been held regularly since ancient times. Researchers note that these masnavis consist of six notebooks. About forty manuscript copies of Jalaliddin Rumi's masnavis have been discovered in the unique collection of the Abu Raykhan Beruni Institute of Oriental Studies of the Academy of Sciences of the Republic of Uzbekistan. During the research, we paid special attention to copy №1305 among them and briefly described its decoration. Аннотация. Маулана Джалалуддин Руми (1207–1273) с XIII века занимает уникальное и влиятельное место в истории мировой литературы и, конечно же, туранской литературы и культуры. Даже сегодня узбекские учёные и любители литературы признают маулана наряду с такими великими поэтами, как Алишер Навои, Лутфи, Пахлаван Махмуд, Мирзо Бабур и Боборахим Машраб. Узбекский народ считает Руми своим поэтом. Его произведения и меснави являются одними из самых распространённых рукописей в нашей стране. В Туране с древних времён регулярно проводились собрания «маснавихан». Исследователи отмечают, что эти меснави состоят из шести тетрадей. 395 Oktabr, 2025-Yil В уникальной коллекции Института востоковедения имени Абу Райхана Беруни Академии наук Республики Узбекистан обнаружено около сорока рукописных списков месневи Джалалуддина Руми. В ходе исследования мы обратили особое внимание на список № 1305 и кратко описали его художественное оформление. Мавлона Жалолиддин Румий (1207–1273) жаҳон адабиётида ўчмас из қолдирган буюк мутафаккир ва адибдир. Турон адабиёти ва маданияти тарихида ушбу ҳассос шоирнинг XIII асрдан бери ўзига хос нуфузли юксак ўрни бор. Бугунги кунда ҳам Ўзбекистон илм аҳли ва адабиётсеварлар мавлонани Алишер Навоий, Лутфий, Паҳлавон Маҳмуд, Мирзо Бобур, Бобораҳим Машраб сингари улуғ шоирлар қаторида танийди. Бир сўз билан айтганда, халқимиз ҳазратни ўз шоири деб билади. Биринчидан, алломанинг таржимаи ҳолига назар ташлайдиган бўлсак, насабда келиб чиқишининг бир тармоғи ҳамиша дунё маърифати ва маданиятининг кўҳна марказларидан бири бўлиб келган Хоразмга тақалади. Отаси Муҳаммад Баҳоуддин Валад ибн Ҳусайн тариқат илмини Хоразмда машҳур Нажмиддин Кубродан таълим олган ва бир қанча вақт Хива ҳамда кўҳна Урганчда яшаган. Унинг онаси Хоразмшоҳ Алоуддин Муҳаммад Такешнинг (в. 1200) қизи Маликаи Жаҳон Аматуллоҳ Султонбегим эди. Жалолиддин Румий шу олий насаб маликанинг невараси бўлади. Иккинчидан, мавлонага илоҳий илҳомни ҳадя қилган Турон эди. Румийнинг ўзи ҳам кубровия тариқатининг олтин ҳалқаларидан биридир. У дастлаб мазкур сулукда отаси Муҳаммад Баҳуддин Валаддан таълим олади. Иккинчи устози кубровия тариқатининг машҳур вакили Шамсиддин Табризий эди. У Сирдарё этагида жойлашган Жанд шаҳридаги Бобо Жандий суҳбатида юксак мақомларга етишганди. Худди шу устози унга бир куни бир булбулни “сайратиб” юборишини башорат қилганди. Ўша булбул Жалолиддин Румий эди. Унинг асарлари юртимизда энг кўп тарқалган қўлёзмалар қаторида туради. Ҳатто, Турон мадрасаларида “маснавийхонлик” йиғинлари мунтазам ўткзиб турилган ва бу тадбир учун махсус вақф мулклари ажратилган.1 Тадқиқотчилар мазкур маснавийлар олтита дафтардан иборат эканини таъкидлайди. Биргина ЎзР ФА Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик институти Ноёб фондида Жалолиддин Румий маснавийларининг қирққа яқин қўлёзма нусхасини аниқладик. Тадқиқот жараёнида уларнинг орасидаги №1305 рақамли нусхага алоҳида эътибор қаратдик. Қўлёзма тавсифи – Муаллиф: Мавлона Жалолиддин Румий, “Маснавийи маънавий” номли назмий асар. ЎзР ФА ШИ, №1305, форс тилида, матн қоғози ўлчами 18,5 х10,5 см, 575 варақ (1б-575а), хаттот мулла Аҳмад Саҳҳоф ҳижрий 1231 йили (1816) чиройли настаълиқ хатида кўчирган. Асар матни шарқ қўлёзмалари тузилиши ва китобат санъатидаги кўпчилик шеърий асарларга хос анъанавий икки устунда ёзилган. Қўлёзма муқоваси: Қаттиқ жилд қоғози, ўлчами 18,7х10,6 см, муқова юзасига тилла ранг берилган, марказига йирик (турунж) ва унинг тепа ҳамда пастига кичик (сартурунж) анънавий қавариқ хос безак босилган. Босма безаклар атрофи муқова четлари бўйлаб икки қатор тўғри чизиқ ва бирикиб занжир ҳалқаларини ташкил қилган тўлқинли нақш билан ўралган. 1 Абдусаттор Жуманазар. Бухоро таълим тизими тарихи. – Т.: Академнашр, 2017. – Б.195, 215, 335. 396 Oktabr, 2025-Yil Муқованинг икки қанотини боғлаб турувчи чарм белбоғ қизил рангда, юқори ва пастки қисмига кулранг ва оч пушти рангли ипак ипда шероза тикилган. Жилднинг ички олд ва ортки қисмига ёпиштирилган қоғоз дарахт гуллари ва япроқсимон безаклар билан зийнатланган. Қўлёзма вара
Доказательный фрагмент
«Mawlana Jalaluddin Rumi (1207–1273) has occupied a unique and influential place in the history of world literature and, of course, Turanian literature and culture since the 13th century.»
Образец извлечения
Демо-превьюMawlana Jalaluddin Rumi (1207–1273) has occupied a unique and influential place in the history of world literature and, of course, Turanian literature and culture since the 13th century. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- Румий, маснавий, қўлёзма, нақш, кубровия, Хоразм, Табризий, таржима, зийнат., ҳошия, бадиий санъат, адабиёт
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025