QORAQALPOQ DOSTONLARINI O’QISH TALABALARNING IJODIY QOBILIYATLARINI RIVOJLANTIRISH VOSITASI SIFATIDA

Аннотация

В данной статье раскрывается значение чтения каракалпакских народных дастаных в развитии творческих способностей студентов. Отмечается что дастаны представляют собой не только литературные памятники но и неотъемлемую часть духовного культурного и нравственного наследия народа. Авторы подчеркивают что через чтение и анализ дастанов студенты осваивают национальные ценности исторические традиции и естетическое мышление развивают художественную речы и творческое воображение статье также анализируются трудности исполнения каракалпакских эпосов такие как запоминание выражение эмоций поддержание ритма страх сцены и произношение а также предлагаются пути их решения. Ключевные слова: Каракалпакские дастаны творческие способности бахшичилик национальные ценности эмоциональное выражение развитие студентов. O‘zbek milliy baxshichilik va dostonchilik san’atining noyob namunalarini asrab- avaylash va rivojlantirish, uni keng targ‘ib qilish, yosh avlod qalbida ushbu san’at turiga hurmat va e’tibor tuyg‘ularini kuchaytirish, turli xalqlar o‘rtasidagi do‘stlik va birodarlik rishtalarini 6 71 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ mustahkamlash, ijodiy hamkorlik, madaniyma’naviy munosabatlar doirasini xalqaro miqyosda yanada kengaytirish maqsadida muhtaram Prezidentimiz SH. Mirziyoyevning 2018-yil 1- noyabrdagi “Xalqaro baxshichilik san’ati festivalini o‘tkazish to‘g‘risida”gi qaroriga muvofiq Surxondaryo viloyatining Termiz shahrida har ikki yilda bir marta baxshichilik san’ati festivali tashkil etilmoqda [1] 2022/2023 o’quv yilidan boshlab talim muassasalarida o’quvchi va talabalarning musiqiy bilim va ko’nlikmalarini oshirish, ularning qalbida milliy madaniyatga bulgan muhabbatini shakillantirish, yosh istedotlarni aniqlash qullab-quvvatlashga qaratilgan quydagi chora-tadbirlar amalga oshirilishi belgilansin: Dostonlar, ayniqsa, xalq og‘zaki ijodi sifatida, nafaqat adabiy yodgorlik, balki ijtimoiy, ma’naviy va madaniy merosning ajralmas qismi sifatida talabalarning ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishda katta rol o'ynaydi. Dostonlarni o’qish va tahlil qilish orqali talabalar bir nechta foydali jihatlarni o’zlashtirishi mumkin. Dostonlarni oqish talabalarga o’z xalqining tarixi, madaniyati, qadriyatlari va urf- odatlarini o’rganish imkonini beradi. Masalan, "G’arip-ashiq", "Gorog’lu", "Sayatxan-Hamra" kabi dostonlar orqali talabalar o’z xalqining azaliy qadriyatlari, adolat, or-nomus, sevgining kuchi kabi masalalar bilan tanishadilar. Bu esa ularning dunyoqarashini kengaytiradi va ma’naviy qadriyatlarni shakllantiradi. Dostonlar badiiy til, so‘z san'ati, tasviriy ifoda va stilistik vositalar bilan boy. Talabalar dostonlarni o’qish orqali tilning boyligini his qilishlari, so’zlarni nozik va maqsadli ishlatishni o’rganadilar. Ijodiy tafakkur va obrazli fikrlashni rivojlantiradi. Masalan, dostonlarda keltirilgan obrazlar, metaforalar va boshqa badiiy uslublar talabaning fikrini chuqurlashtiradi va badiiy fikrlashni o’rgatadi. Dostonlar ko’pincha muhim ijtimoiy va axloqiy masalalarni ko’taradi. Masalan, dostonlarda qahramonlar adolat, vatanparvarlik, do’stlik, jasorat kabi qadriyatlarni namoyon etadilar. Talabalar bunday masalalarni o’qish orqali ularni o’z hayotida qo’llashni, qarorlar qabul qilishda ahloqiy me'yorlarga asoslanishni o’rganadilar. Dostonlarda ko’plab kuchli va qahramonlik obrazlari mavjud. Talabalar bu obrazlarni tahlil qilish orqali o’zlarini anglashadi, shaxsiy qobiliyatlarini rivojlantirishda ham ulardan ilhom olishadi. Doston qahramonlarining xulq-atvori, faoliyati va kurashlari talabalarga o‘z maqsadlariga erishish yo‘lida ruhiy kuch va qat'iyatlilikni o‘rgatadi. Dostonlarni o‘qish va tahlil qilish ijodiy yozuv ko‘nikmalarini ham rivojlantiradi. Talabalar dostonning tuzilishini, syujetini va personajlarini tahlil qilish orqali o‘z ijodiy yozuvlarini yanada boyitishadi. Bunday mashqlar o‘z qahramonlarini yaratish, badiiy hikoyalar yozish kabi ijodiy faoliyatlarga ilhom beradi. Dostonlar ko‘pincha kuchli emotsional ranglarga ega bo‘ladi. Talabalar bunday asarlarni o‘qish orqali turli hissiyotlarni chuqurroq anglaydilar, ularni tushunish va ifodalashda yaxshilanishadi. Bu ijodiy va shaxsiy rivojlanish uchun juda muhimdir, chunki badiiy ijodda emotsional ziddiyatlar va nozikliklarni boshqarish juda kerak bo‘ladi. [2] Qoraqalpoq dostonlarini ijro etishdagi qiyinchiliklari 6 72 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ 7. Jamoat oldida turgan psixologik to‘siqlar [3] Ajiniyoz nomidagi NDPI Pedagogika-psixologiya va ijodiy ta’lim fakulteti 1a-kurs talabasi Tilepbaev Azamatning Doston ijrosidagi qiyinchiliklari 1. Yodlash va eslab qolish qiyinchiliklari Dostonni yod olgan vaqitta eng birinchi dostonni boshidan oxirigacha bir-ikki marta o’qibolish kerak. Chunki u dostonning manosini tushunmaguningcha sen u dostonga qiziqmaysan, va