ЭПИДЕМИОЛОГИЯ РЕСПИРАТОРНЫХ АЛЛЕРГИЧЕСКИХ ЗАБОЛЕВАНИЙ В БУХАРСКОЙ ОБЛАСТИ

Аннотация

ХХI асрнинг боши аллергик касалликларнинг (АЗ) ўсиши билан ажралиб турди. Аллергия ка- салликларининг кенг тарқалиши (аҳолининг 20% дан ортиғи) аллергия муаммосини глобал тиббий ва ижтимоий муаммога айлантирди. Аллергия «цивилизация касаллиги» деб номланади. Бухоро вилоятидаги аллергик касал- ликларнинг ҳолатига ойдинлик киритиш мақсадида амбулатор-даволаш муассасалар амбулатор карталари ва касаллик тарихлари асосида аҳолининг мурожаатини ўрганиб чиқдик. Беморларнинг умумий сони (иккала жинс, ҳар хил ёш гуруҳлари) 1035 кишини ташкил этди. Кузатув бўйича беморнинг харитаси ишлаб чиқилди. Бухоро вилояти учун аллергик хасталиклари умумий касалликлар сингари долзарб бўлиб қолмоқда. Аллергик касалли- кларнинг тарқалиши деярли ҳар бир туман учун ўзига хос хусусиятларга ва фарқларига эга, аммо баъзиларни ўрганиш учун қўшимча илмий-тадқиқот ишларини олиб борилиши мақсадга мувофиқ. Калит сўзлар: аллергик касалликлар, тарқалиш, фарқлаш хусусиятлари. Долзарблиги: ХХI асрнинг боши лишини ўрганиш ва таҳлил қилиш. аллергик касалликларнинг (АЗ) ўсиши билан Материаллар ва тадқиқот усуллари. Бу- ажралиб турди. Аллергия касалликларининг хоро вилоятидаги аллергик касалликларнинг кенг тарқалиши (аҳолининг 20% дан ортиғи) ҳолатига ойдинлик киритиш мақсадида ам- аллергия муаммосини глобал тиббий ва ижти- булатор-даволаш муассасалари амбулатор моий муаммога айлантирди. Аллергия «циви- карталари ва касаллик тарихлари асосида лизация касаллиги» деб номланади [1]. аҳолининг мурожаатини ўрганиб чиқдик. Бе- Аллергия касалликлари аҳолининг энг морларнинг умумий сони (иккала жинс, ҳар ёш, меҳнатга лаёқатли аҳолисига таъсир эта- хил ёш гуруҳлари) 1035 кишини ташкил этди. ётганлигини ҳисобга олсак, жуда катта меҳнат Кузатув бўйича беморнинг харитаси ишлаб йўқотишлари, катта ижтимоий-иқтисодий за- чиқилди. Кузатиш бирликларининг йиғинди- рар. Деярли ҳар бир шифокор, қайси мута- си ушбу тадқиқотнинг статистик йиғиндисини хассислигидан қатъий назар, эртами-кечми ташкил этди. аллергик касалликлар, дориларга, озиқ-овқат Ўрганилаётган материални ишлаб чиқиш маҳсулотларига нисбатан муросасизлик, ки- ва олинган натижаларни таҳлил қилиш учун мёвий моддаларга ноодатий реакциялар ва дастлаб статистик жадвал (асосан гуруҳли ва бошқа кўп нарсаларга дуч келади [2,4,5, 6, 7]. қўшма) жадваллар тузилди. Биз объектив ва Сўнгги йигирма йил ичида касалликнинг ишончли маълумотларни олишни таъминлай- кескин кўтарилиши одамларга аллерген юки- диган ижтимоий-гигиеник, статистик, эпидеми- нинг кўпайиши билан боғлиқ бўлиб, бу асосан ологик, клиник ва бошқа усулларни қўлладик. атроф-муҳитнинг ифлосланиши билан боғлиқ. Тадқиқот натижалари компютер дастурлари атмосфера ҳавоси, ичимлик суви, озиқ-овқат тўплами ёрдамида қайта ишланди. ва тупроқ, аллерген сифатида ҳаракат қилув- Ташхис мезонлари клиник, лаборато- чи кимёвий моддалар ва ҳозирги аср тиббий рия ва инструментал тадқиқотлар натижала- ва ижтимоий муаммоларни ҳисобга олган ҳол- рига асосланди. да аллергия асрига айланади(3). Тадқиқотлар ва муҳокама натижалари. Бухоро вилоятида кўп йиллардан буён Жадвалдаги маълумотлардан кўриниб кўрсатилган муаммо бўйича маълумотлар турибдики, аниқланган аллергик касалликлар кам. Биз унинг баъзи жиҳатларини таҳлил қи- орасида биринчи учликни: бронхиал астма лишга ҳаракат қилдик. (21,3%), аллергик конъюнктивит (20,5%) ва Изланиш мақсади. Бухоро вилоятида аллергик дерматит (12,8). %), нафас олиш респиратор аллергик касалликларнинг тарқа- йўллари аллергик касалликларининг умумий www.fdoctors.uz 21 2022 / Issue 02 / Article 05 Medical science of Uzbekistan published: 19 October 2022 сони (бронхиал астма, сурункали астматик касалликлар (Бухоро шахар, Қоракўл, Олот, бронхит, поллиноз, аллергик конъюнктивит, Жондор, Ромитан туманларида- учраш дара- аллергик ринит) 69,4% ни ташкил қилди. Ал- жаси11,1-26,1%), аммо бу маълум бир аҳами- лергия тарқалиши ушбу касалликлар туфайли ятга эга бўлиб, улар бир қатор касалликларни юзага келганлиги аниқланди. бирлаштиради, қайсики якка ҳолда касаллик- Расм 1. Бухоро вилоятидаги аллергик касалликлар тўғрисида маълумотлар. Расм 2. 2015-2019 йилларда касалхонада даволанган беморлар Таҳлил шуни кўрсатадики: ка таъсир этолмайди. 1. Бухоро шахар, Ғиждувон, Жондор ту- Вилоят кўп тармоқли клиник касалхона- манларида бронхиал астма устунлик қилади си аллергология бўлимида касалликлар бўй- (учраш даражаси 44,8-65,6%); ича даволанган беморларни тахлил қилгани- 2. Айрим туманлар учун (Вобкен, Олот) мизда, сон жихатдан бу кўрсатгич 2015(18,3%) аллергик дерматит жиддий муаммо ҳисобла- йилдан 2017(21,1%) йилгача ўсиб бориб, нади (ўзига хос корреляция даражаси мос ра- кейинги йиллар камайганлиги аниқланди. Ўр- вишда 94,2 ва 56,5% га этади); ганилаётган аллергик хасталиклар орасида 3. Бухоро шахар, Олот, Бухоро туманла- бронхиал астма билан оғриб даволанганлар рида полиноз долзарб бўлиб қолмоқда; сони кўпчиликн ташкил этгани маълум бўлди. 4. Қоракўл, Жондор туманлари ва Бухоро Кузатилаётган йиллар кесимида 2016 йилда шахарида сурункали бронхит - учраш даража- бу к