БЕСПОЛЕЗЕН ЛИ РОДНОЙ ЯЗЫК БЕЗ ГРАММАТИКИ?

Аннотация

This article highlights the role and importance of grammar in the correct and fluent use of the native language. It analyzes the direct relationship between the beauty of the language, expressive possibilities, and clarity of meaning and adherence to grammatical rules. It discusses the factors that lead to the incomprehensibility of speech without grammar, distortion of thought, and decline in language culture. It also argues that grammar is an important tool that forms the basis of the structure of the language and makes it understandable to others. Keywords: native language, grammar, language culture, speech, clarity of meaning, expression, language system. БЕСПОЛЕЗЕН ЛИ РОДНОЙ ЯЗЫК БЕЗ ГРАММАТИКИ? Аннотация. В статье рассматриваются роль и значение грамматики для правильного и свободного использования родного языка. Анализируется прямая связь между красотой языка, выразительными возможностями, ясностью смысла и соблюдением грамматических правил. Рассматриваются факторы, приводящие к непонятности речи без грамматики, искажению мышления и снижению языковой культуры. Также утверждается, что грамматика является важным инструментом, составляющим основу структуры языка и делающим его понятным другим. Ключевые слова: родной язык, грамматика, языковая культура, речь, ясность смысла, выразительность, языковая система. Bugungi globallashuv davrida inson nutqining ahamiyati ortib borayotgani hech kimga sir emas. Xususan, nutq balki til, tillararo so‘zlashuv, muloqot, muloqotning ahamiyat darajasi yaqinlar bilan aloqani, balki chet davlatlardagi insonlarning axborot almashinuviga ham aytarli darajada yordam berayotgani quvonarli holat. Shu o'rinda umumiy o'rta ta'lim maktablaridagi ona tili darsliklarining nutqni rivojlantirib, fikrlashga asoslangan holatda yangilanganiga e'tiborimizni qaratsak. 2017-yilda nashr etilgan ona tili darsliklari, asosan, grammatikadan iborat edi. Umumiy o‘rta ta'lim maktablaridagi ona tili darsliklarida, asosan, mavzular, mavzu nomi va albatta shu mavzuga doir qoidasi, keyingi mavzu, mavzu nomi va yana mavzu qoidasi kabi bir xillikdan iborat edi. O‘quvchilar "Ot" so‘z turkumini o‘tayotgan paytda, "ot so‘z turkumi bu predmetning nomini bildirib, kim? nima? qayer? so‘roqlariga javob bo‘ladi" degan qoidani yod olishi shart. Keyingi ona tili darsida qoida aytgan o‘quvchi "a'lochi"! Bu nima degani? 516 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10 Biror bir mavzuning o‘rgangan yoki o‘rganmaslik darajasi bitta qoidani yodlash bilan o‘lchanyaptimi? Ming afsuski, xuddi shunday! Oxirgi 7 yilda maktab o‘quvchilari ona tili darsini, "tilimiz-faxrimiz" deyish o‘rniga "kanspekt yozadigan dars" deya atay boshlashdi. Bu esa achinarli holat. Axir, biz emasmi, yoshligimizdan ertak eshitib, ota-onamizga tinmay qayta- qayta aytib bergan. Biz emasmi, tinmasdan savol-javob qilib, o‘qituvchilarimizni bezdirib yuborgan. Biz emasmi, erkin fikrlashga, hech qo‘rqmasdan dadil fikr bildirib, erkin gapirishga o‘rgangan. Qaysidir siquvlar, og‘ziga yopishlar tufayli, mana bugun bir xillik, faqat qoida yodlashlar-u zo‘rma-zo‘raki kim o‘zarga, hatto o‘zimiz tushunmaydigan mashqlarni, oldingi 3 kishi tez yozib borib, ustozidan "5" olishiga quvonib, "faxrlanib" yurgan. Shu o'rinda 2022-yilda yangi nashrdan chiqqan 6-7 va 10-sinf ona tili darsligining qay darajada o'zgargani va ahamiyatini 7-sinf misolida ko'rib chiqamiz. 7-sinf darsligining mundarijasida zamonaviy mavzular asosida tuzilgan "Ijtimoiy tarmoqlar", "C vitamini", "Kurash milliy sport turi", "Tutilmay gapiramiz", "Zamonamiz qahramonlari" shular jumlasidandir. 7-sinf o'quvchisi, ot, sifat, son, olmosh kabi mustaqil so'z turkumlari yoki ko'makchi, bog'lovchi, yuklama kabi yordamchi so'z turkumlarining qoidasi bilan band bo'lib, faqat grammatikani o'qitguncha, 14 yoshli, 7-sinf o'quvchi ayni balog'atga yetayotgan pallada ijtimoiy tarmoqning nima ekanligi, undan qaysi maqsadda foydalanish kerakligini; qaysi mevalarda organizm uchun kerakli vitaminlarning borligi; darsda, balki ijtimoiy hayotda inson nutqining ravon va aniqligini o'rganish uchun notiqlik san'ati; zamonamiz qahramonlari deganda o'zining mehnati, shijoati va tinimsiz harakati bilan atrofdagi insonlarning qanday natijalarga erishayotgani, sog'lom, balki mehnatga layoqadsiz insonlarning jasorati va irodasini ko'rib, o'zining sog'lom ekani va yanada yuksalib, yuqori cho'qqilarga erishishini his qiladi va harakatini boshlaydi, nazarimizda. Shu o'rinda, yangi nashrdagi 7-sinf darsligida ta'riflangan Akmaljon Usvaliyevning jasoratiga qoyil qolmaslikning iloji yo'q. U fidoiy tadbirkor. Yura olmasada ijaraga joy oldi. Kompyuter xizmatlarini kengaytirgan. 40 nafarga yaqin shogirdlarni yetishtirgan. Hozirda 15 nafar yigit- qizni ish bilan ta'minlagan. Tadbirkor ko'p yillik xizmatlari uchun "Jasorat" medali bilan taqdirlangan. Bu bilan sog'lom va mehnatga layoqadsiz, jismonan kemtik insonlarni solishtirishdan yiroqmiz. Aytmoqchimizki, harakat qilib, natijaga erishish uchun sog'lom bo'lish shart emas