OVOZLI CHAT-BOT YARATISHDA MATNDAN NUTQQA VA NUTQDAN MATNGA O‘TISH MEXANIZMLARI

Аннотация

Mazkur tezisda ovozli chat-botlar yaratishda matndan nutqqa (Text-to-Speech) va nutqdan matnga (Speech-to-Text) o‘tish mexanizmlarining ishlash tamoyillari, ularning mobil dasturlashdagi o‘rni va qo‘llanilish imkoniyatlari tahlil qilingan. Ishda TTS va STT texnologiyalarining asosiy bosqichlari — akustik model, fonetik tahlil, nutq sintezi va signalni qayta ishlash jarayonlari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, Android platformasida ovozli chat-botlarni yaratish uchun Google Speech API va TextToSpeech kutubxonalari misolida amaliy yechimlar keltirilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, TTS va STT texnologiyalarining integratsiyasi mobil ilovalarni yanada interaktiv va qulay qiladi, foydalanuvchi bilan tabiiy muloqotni ta’minlaydi hamda ta’lim, sog‘liqni saqlash va xizmat ko‘rsatish sohalarida samarali qo‘llanilishi mumkin. Kalit so‘zlar: ovozli chat-bot, mobil dasturlash, Text-to-Speech (TTS), Speech-to-Text (STT), sun’iy intellekt, tabiiy tilni qayta ishlash (NLP), neyron tarmoq, akustik model, ovoz sintezi, nutqni tanish, foydalanuvchi interfeysi, ovozli yordamchi, real vaqt rejimi, Android API, ovozli interaktiv tizimlar. Zamonaviy raqamli texnologiyalar rivojlanishi natijasida inson-kompyuter o‘zaro aloqasining yangi shakllari paydo bo‘ldi. Shulardan eng samaralilaridan biri — ovozli interfeyslar bo‘lib, ular foydalanuvchilarga tabiiy nutq orqali qurilma bilan muloqot qilish imkonini beradi. Ovozli chat- botlar — bu foydalanuvchi savollariga javob bera oladigan, buyruqlarni qabul qiladigan va muloqot yurita oladigan dasturiy tizimlardir. Bunday tizimlarda Text-to-Speech (TTS) va Speech-to-Text (STT) texnologiyalari asosiy rol o‘ynaydi. Ushbu texnologiyalarni integratsiya qilish orqali foydalanuvchi interfeysini yanada interaktiv, qulay va tabiiy qilish mumkin. Mazkur tezisda mobil chat-botlar uchun matndan nutqqa (TTS) va nutqdan matnga (STT) o‘tish mexanizmlari, ularning ishlash tamoyillari hamda amaliy qo‘llanish usullari tahlil qilinadi. Nutqdan matnga (Speech-to-Text) mexanizmi — bu foydalanuvchi aytgan so‘zlarni raqamli signal ko‘rinishidan matnga aylantiruvchi texnologiya. Uning ishlash jarayoni bir necha bosqichdan iborat: 1. Signalni qabul qilish: foydalanuvchi nutqi mikrofon orqali qabul qilinadi va raqamli shaklga o‘tkaziladi. 2. Oldindan ishlov berish: signal shovqinlardan tozalanadi, chastota normallashtiriladi. 3. Xususiyatlarni ajratish: Mel-Frequency Cepstral Coefficients (MFCC) kabi usullar yordamida nutqning asosiy parametrlari olinadi. 4. Akustik model: sun’iy neyron tarmoqlar yordamida tovushlar fonemalarga ajratiladi. 5. Til modeli: so‘zlar orasidagi grammatik va semantik bog‘lanishlarni aniqlaydi. 6. Dekodlash: yakuniy matn shaklida natija hosil qilinadi. Mobil ilovalarda bu jarayonni amalga oshirish uchun Google Speech-to-Text API, Apple Speech Framework, yoki Vosk API kabi vositalar keng qo‘llaniladi. 239 Oktabr, 2025-Yil Kod namunasi (Android, Kotlin): val recognizerIntent = Intent(RecognizerIntent.ACTION_RECOGNIZE_SPEECH) recognizerIntent.putExtra(RecognizerIntent.EXTRA_LANGUAGE, "uz-UZ") speechRecognizer.setRecognitionListener(object : RecognitionListener { override fun onResults(results: Bundle) { val text = results.getStringArrayList(SpeechRecognizer.RESULTS_RECOGNITION)?.get(0) textView.text = text } }) speechRecognizer.startListening(recognizerIntent) Bu usul yordamida foydalanuvchi aytgan so‘zlar avtomatik tarzda matn ko‘rinishiga keltiriladi va chat-botning matnli moduli tomonidan qayta ishlanadi.Matndan nutqqa (Text-to- Speech) texnologiyasi esa aksincha, dastur tomonidan hosil qilingan matnni ovozli shaklga aylantiradi. Uning asosiy bosqichlari quyidagilardan iborat: 1. Matnni tahlil qilish (Text Analysis): matn punktuatsiya, raqam, qisqartmalar va urg‘ularni aniqlash orqali fonetik tahlil qilinadi. 2. Fonetik konversiya: har bir so‘z uchun fonemalarga ajratish amalga oshiriladi. 3. Nutq sintezi: tayyor fonemalar akustik modelga kiritilib, tovushga aylantiriladi. 4. Ovoz chiqish moduli: yakuniy tovush foydalanuvchi qurilmasida eshittiriladi. Mobil tizimlarda TTS texnologiyasini integratsiya qilish uchun Google Text-to-Speech API, eSpeak, yoki OpenAI TTS model kabi yechimlardan foydalanish mumkin. Android tizimida TTS sinfi yordamida quyidagicha ovoz chiqarish amalga oshiriladi: val tts = TextToSpeech(context) { status -> if (status == TextToSpeech.SUCCESS) { tts.language = Locale("uz", "UZ") tts.speak("Assalomu alaykum! Qanday yordam bera olaman?", TextToSpeech.QUEUE_FLUSH, null, null) } } Shunday qilib, chat-bot foydalanuvchi tomonidan kiritilgan so‘rovni STT yordamida matnga aylantiradi, uni tahlil qiladi, so‘ng natijani TTS orqali ovoz shaklida qaytaradi. Ushbu ikki yo‘nalishning integratsiyasi ovozli interfeyslarni inson nutqiga maksimal yaqinlashtirish imkonini beradi. Ovozli chat-bot foydalanuvchi tomonidan kiritilgan so‘rovni STT yordamida matnga aylantiradi, uni tahlil qiladi, so‘ng natijani TTS orqali ovoz shaklida qaytaradi. Ushbu ikki yo‘nalishning integrat