АВТОРСКОЕ ПРАВО И БУРНО РАЗВИВАЮЩИЙСЯ ИНТЕРНЕТ

Аннотация

В данной статье анализируются нормы законодательства Республики Узбекистан, касающиеся авторского права, дается определение понятия «авторское право», а также рассматривается степень его защиты в законодательстве Республики Узбекистан. Особое внимание уделено тому, насколько законодательство об авторском праве охватывает цифровой контент в интернет-среде, включая блоги, материалы в социальных сетях и другие онлайн-произведения. Кроме того, рассматриваются правовые последствия нарушения авторского права и виды наказаний, применяемых за такие нарушения. Ключевые слова: авторское право, интеллектуальная собственность, объекты, художественные, изобразительные произведения, ответственность, гражданский иск, материальный ущерб, моральный вред, административная ответственность, штраф, уголовная ответственность, контрафактные копии, копирование, ВОИС, Бернская конвенция, новости, искусственный интеллект (AI), законодательство. COPYRIGHT AND THE RAPIDLY DEVELOPING INTERNET Annotation. This article analyzes the provisions of the legislation of the Republic of Uzbekistan related to copyright, defines the concept of “copyright,” and examines the degree of its protection under Uzbek law. Special attention is given to how the copyright legislation covers digital content in the online environment, including blogs, social media materials, and other online works. In addition, the article discusses the legal consequences of copyright infringement and the types of penalties applied for such violations. Keywords: copyright, intellectual property, objects, artistic, visual works, liability, civil claim, material damage, moral damage, administrative liability, fine, criminal liability, counterfeit copies, copying, WIPO, Berne Convention, news, AI, legislation. 3 09 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Mualliflik huquqi – san’at, fan va adabiyotga oid asarlar yaratgan ijodkorlarning o’z asarlarini qonuniy himoya qilish, ulardan foydalanish va himoya qilish bilan bog’liq bo’lgan o’zaro huquqlar majmuyidir. Xususan, O’zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksida mualliflik huquqi ijodiy faoliyat natijasi boʻlmish fan, adabiyot va sanʼat asarlariga nisbatan, ularning maqsadi va qadr-qimmati, shuningdek ifodalanish usulidan qatʼi nazar, tatbiq etilishi, mualliflik huquqi quyidagi biron-bir obyektiv shaklda boʻlgan oshkor qilingan asarlarga ham, oshkor qilinmagan asarlarga ham tatbiq etilishi; Yozma (qoʻlyozma, mashinkalangan yozuv, notali yozuv va hokazo); ogʻzaki (omma oldida soʻzlash, omma oldida ijro etish va hokazo); ovozli yoki video yozuv (mexanik, magnitli, raqamli, optik va hokazo); tasvir (rasm, eskiz, manzara, tarh, chizma, kino-, tele-, video- yoki fotokadr va hokazo); hajmli-fazoviy (haykal, model, maket, inshoot va hokazo); boshqa shakllardagi asarlar shular jumlasiga kirishi, Mualliflik huquqi gʻoyalar, prinsiplar, uslublar, jarayonlar, tizimlar, usullar yoki konsepsiyalarga emas, balki ifoda shakliga nisbatan tatbiq etilishi aytib o’tilgan. Yana o’sha manbada mualliflik huquqining ob’ektlari haqida ham batafsil ma’lumot berilgan bo’lib, unga ko’ra: adabiy asarlar (adabiy-badiiy, ilmiy, oʻquv, publitsistik va boshqa asarlar); dramatik va ssenariy asarlar; matnli va matnsiz musiqa asarlari; musiqali-dramatik asarlar; xoreografiya asarlari va pantomimalar; audiovizual asarlar; rangtasvir, haykaltaroshlik, grafika, dizayn asarlari va boshqa tasviriy sanʼat asarlari; manzarali-amaliy va sahna bezagi sanʼati asarlari; arxitektura, shaharsozlik va bogʻ-park barpo etish sanʼati asarlari; fotografiya asarlari va fotografiyaga oʻxshash usullarda yaratilgan asarlar; joʻgʻrofiya, geologiya xaritalari va boshqa xaritalar, joʻgʻrofiya, topografiya va boshqa fanlarga taalluqli tarhlar, eskizlar va asarlar; barcha turdagi elektron-hisoblash mashinalari (EHM) uchun dasturlar, shu jumladan amaliy dasturlar va operatsiya tizimlari kirishi ma’lumot sifatida keltirilgan. Lekin shuni aytish ham lozimki rasmiy hujjatlar; (qarorlar, qonunlar, va shu kabilar), rasmiy ramzlar va belgilar; (ordenlar, bayroqlar, gerblar, pul belgilari va shu kabilar) xalq ijodiyoti asarlari; oddiy matbuot axboroti tusidagi kundalik yangiliklarga doir yoki joriy voqealar haqidagi xabarlar; insonning bevosita individual asar yaratishga qaratilgan ijodiy faoliyati amalga oshirilmasdan, muayyan turdagi ishlab chiqarish uchun moʻljallangan texnika vositalari yordamida olingan natijalar mualliflik huquqi ob’ektlari hisoblanmaydi. WIPO (World Intellectual Property Organisation)ning rasmiy saytida mualliflik huquqi tushunchasi quyidagicha ta’riflanadi “Mualliflik huquqi (yoki muallif huquqi) — bu ijodkorlarning o‘zlarining adabiy va badiiy asarlariga nisbatan ega bo‘lgan huquqlarini 3 10 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ ifodalovchi huquqiy tushunchadir.” Stanford universiteti prof