BOSHLANGʻICH SINFLARIDA FE’L SOʻZ TURKUMINING NAZARIY ASOSLARI

Аннотация

This article analyzes the teaching, theory and important aspects of the verb subject in native language classes in grades 1-4, mainly the issues of which aspects of the verb are paid attention to in these classes, and the effectiveness of the development of students' oral and written speech in native language classes, as well as the level of knowledge, skills and qualifications that students can acquire at the end of studying the verb subject. Keywords: word class, verb, noun, adjective, participle, infinitive, participle, possessive, case, school, student, teacher. Mamlakatimizda ta’lim tizimini yangi sifat bosqichiga olib chiqishdagi islohotlar boshlangʻich ta'limdan boshlab oʻquvchilarning fan asoslari boʻyicha bilim oʻzlashtirishga ehtiyojini, asosiy milliy va umumbashariy qadriyatlarga asoslangan ma'naviy-axloqiy fazilatlarni, mеhnat koʻnikmalarini, ijodiy fikrlash va atrof-muhitga ongli munosabatini shakllantirishga zarur shart-sharoitlarni yaratib, boshlangʻich sinflarda ona tili fanidan oʻquvchilarning yozma va ogʻzaki nutqini oʻstirish faoliyatini takomillashtirish zaruratini yuzaga kеltirmoqda. Xalq ta'limi tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsеpsiyasida“ oʻqitish usullarini takomillashtirish, ta’lim-tarbiya jarayoniga individuallashtirish tamoyillarini bosqichma-bosqich tatbiq etish, kichik yoshdan oʻquvchilarda oʻqishga sogʻlom, kuchli va ta'sirchan motivatsiyani shakllantirish” kabi muhim vazifalar bеlgilangan. 2 85 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Umumiy oʻrta ta'lim sohasini tubdan islohqilish, xalqaro baholash dasturlari asosida oʻquvchilarda ona tili va oʻqish savodxonligini rivojlantirishga alohida e'tibor qaratilmoqda. Bugungi kunda boshlangʻich sinflarda ona tili va oʻqish savodxonligi ta'limining sifati va samaradorligiga alohida e'tibor bеrilmoqda. Oʻquvchilarning ogʻzaki va yozma nutqini rivojlantirish oʻquvchilarning yosh xususiyatlarini hisobga olgan holda maqsadga yoʻnaltirilgan tadqiqotlarga alohida oʻrin ajratilmoqda. Boshlangʼich sinflarda ona tili va oʻqish savodxonligi fanlarida oʻquvchilarning ogʻzaki va yozma nutqini oʻstirishtiziminitashkil etish oʼqitish jarayonining ijobiy natijalarga erishish imkonini beradi. Shubois bugungi kunda boshlangʼich sinf ona tili va oʻqish savodxonligi fanlarida oʻquvchilarning ogʻzaki va yozma nutqini oʻstirish. Ona tili ta’limi darslari jarayonida oʻquvchilar nutqini oʻstirish masalasi oʻtgan asrning 30-50-yillarida A.Sa’diy, S.Dolimovlar tomonidan; 60-yillardankeyin pedagogika fanlari nomzodi Y.Abdullaev, pedagogika fanlari doktoriQ.Abdullaeva, professor K.Qosimova, B.Turdiev, A.Gʻulomov, M.Asqarova,S.Matchonov, SH.Yusupova, T.Ziyodova kabi olimlar tomonidan tadqiqqilingan.[2] A.Sa’diy adabiyot oʻqitishda qahramonlarga ogʻzaki va yozmatavsifberish, S.Dolimov yozma bayon, adabiy ijodiy ishlarni tashkil etishdaoʻquvchilarnutqiy boyligining ahamiyati boʻyicha metodik tavsiyalarni qaydetganlar. Q.Abdullaeva “1-sinfda nutq oʻstirish” metodik qoʻllanmasida oʻquvchilarnitoʻgʻri talaffuzga oʻrgatish, savod oʻrgatish davrida mantiqiy mashqlarni mustaqiltashkil etish, didaktik materiallardan, koʻrgazmalilikdan foydalanishusullaribayon etilgan.[5] Tilning lugʻat tarkibi oʻquvchining nutqiy rivojlanishi atrofdagilar bilan muloqotga kirishishida katta imkoniyatlar yaratadi. Onatili oʻquv predmeti sifatida nafaqat nazariy bilimlarni oʻzlashtirishga, balki insonuchun umri davomida zarur boʻladigan til birliklarini amaliyqoʻllashkoʻnikmalarini shakllantirishi lozim. Boshlangʻich sinf oʻquvchilarda fe’l soʻz turkumiga oid bilimlarni oʻzlashtirishda lisoniy kompetensiyalarni shakllantirishda avvalambor, lisoniy 10 kompetensiyalar haqida toʻxtalib oʻtamiz. Shu bois lingvistikkompetensiyata’rifini keltiramiz. Lingvistik kompetensiya-til sаthlаri (fоnetika, leksika, grammatika) haqida bilimlar va tilning ifoda vositalarini (oʻqish texnikasi, oʻzgalar fikrini va matn mazmunini anglash, fikrni yozma shaklda bayon etish) еgаllashni nazarda tutadi. Soʻnggi paytlarda lingvistik kompetentsiyani shakllantirishga alohidaahamiyat bеrildi, chunki u toʻgʻri ravishda ijtimoiy faol shaxsning muvaffaqiyatli shakllanishining kafolati sifatida qaralmoqda. Lingvistik kompetentsiyani shakllantirishda matn bilan kompleks ishlashni tashkil etish alohida ahamiyatga ega. [80] Lisoniy kompetensiya - bu tilda soʻzlashuvchilar ega boʻlgan lingvistik bilimlar tizimi. U til tizimidan muloqotda foydalanish usuli boʻlgan lingvistik koʻrsatkichdan farq qiladi. Noam Xomskiy bu konseptsiyani oʻzining generative grammatikasini ishlab chiqishda kiritgan va u yerda u keng tarqalgan va kompetentlik oʻrganilgan yagona til darajasidir. Xomskiyning fikricha, kоmpеtеnsiyа soʻzlovchilarga oʻz tilida cheksiz sonli jumlalar tuzish va tushunish, shuningdek, grammatik gaplarni grammatik boʻlmagan gaplardan farqlash imkonini beradigan ideal til tizimidir. Unga nutq xatolari kabi "Grammatik jihatdan aham