FUQAROLIK JAMIYATIDA HUQUQIY TARBIYANING O‘RNI

Аннотация

В статье рассматриваются понятие и формирование гражданского общества, значение правового сознания и культуры, роль образования, а также приводится опыт Великобритании. Предлагается использовать современные технологии для повышения правовой грамотности населения. Ключевые слова: Гражданское общество, правовое сознание, правовая культура, система образования, электронное правительство, демократическое общество. Fuqarolik jamiyatini shakillantirish bugun bizning asosiy vaizfalarimizdan hisoblanadi. Bu masala prezidentimiz Sh. Mirziyoyevning PF–5938-sonli Farmoni “Fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”. Bu farmonda fuqarolik jamiyatini yanada rivojlantirish, fuqarolarning davlat va jamiyat boshqaruvida ishtirokini kengaytirish masalalari ko‘zda tutilgan1. Fuqarolik jamiyati boshqa institutlarining ijtimoiy, sotsial-iqtisodiy faolligini yanada oshirib borish, mamlakatni demokratik yangilash va modernizatsiyalash bo‘yicha islohotlarni amalga oshirishdagi ularning roli va ahamiyatini kuchaytirish, “Kuchli davlatdan — kuchli fuqarolik jamiyati sari” tamoyilini izchillik bilan bosqichma-bosqich ro‘yobga chiqarish, shuningdek fuqarolik jamiyatining tizimini keng rivojlantirish, ularni tashkil etish hamda faoliyatini yo‘lga qo‘yish bilan bog‘liq tashkiliy-huquqiy mexanizmlar hamda tartib- taomillarni takomillashtirish va soddalashtirish maqsadida fuqarolik jamiyati shakillantirilmoqda2. 1 PF–5938-sonli Farmon – “Fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida” (2020-yil 4- fevral). 2 “Fuqarolik jamiyati institutlarini rivojlantirishga ko‘maklashish borasidagi qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida’’ qonun 2 57 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Bugungi kunda fuqarolik jamiyatini rivojlantirish dolizarb ahamiyat kasb etar ekan, dastaval fuqarolik jamiyati nima ekan degan savolga javob jopishimiz zarur deb hisoblaymiz. Fuqarolik jamiyati- haqiqiy fuqarolikdan, axloqiy madaniyatga tayanadigan huquqiy va siyosiy madaniyatga ega odamlardan iborat jamiyatdir. Bu o‘rinda fuqarolik jamiyatiga A.X.Saidov shunday tarif bergan “Fuqarolik jamiyati — bu davlatdan nisbatan mustaqil faoliyat yuritadigan, fuqarolarning ijtimoiy faolligi asosida shakllangan va jamiyatni o‘z-o‘zini boshqarishga yo‘naltiruvchi institutlar majmuasidir’’3. Yana bir olim S.S.Ziyayev shunday ifodalaydi; “Fuqarolik jamiyati — bu davlatdan nisbatan mustaqil faoliyat yuritadigan, fuqarolarning ijtimoiy faolligi asosida shakllangan va jamiyatni o‘z-o‘zini boshqarishga yo‘naltiruvchi institutlar majmuasidir’’4. Bizning fikrimizcha fuqarolik jamiyatida asosan huquqlar to‘laqonli tartibga solingan holda konstitutsiyaviy nazariyalar va demokratiyaga oid ijtimoiy hayotning ta’minlanishidir. Bu o‘rinda insonga uning iqtisodiy, siyosiy va madaniy hayotini erkin tanlash imkoniyatini fuqarolik jamiyati beradi. Chunki biz bilamizki, qachonki huquq rivojlanishi uchun aynan uning fundamental qismi rivojlanishi zarur. Bu esa o‘z-o‘zidan ko‘rinadiki, fuqarolar ichida jamoatchilik nazoratining o‘rnatilishi bilan bog‘liq bo‘ladi. Jamoatchilik nazorati o‘rnatilgan joyda esa, qonun ustuvorligi va inson huquqlari hamda erkinliklari qaror topadigan, ko‘ppartiyaviylik, siyosiy institutlar, mafkura va fikrlarning xilma-xilligi ta’minlanadi. Bu esa davlatda turli xil davlatga oid bo‘lgan yumushlarni, ya’ni, idoraviy ishlarni fuqarolik jamiyatiga topshirishi mumkin bo‘ladi, bu davlatga uning tasarrufiga doir bo‘lgan ishlarni, ya’ni, davlatni rivojlantirish, tashqi aloqalarni yo‘lga qo‘yish kabi faoliyatlar bilan shug‘ullanish imkoniyatini beradi. Yana bir Italiyalik faylasuf va siyosatshunos Antonio Gramshi shunday tarif bergan “Fuqarolik jamiyati — bu fuqarolarning turli uyushmalar, tashkilotlar va jamiyatlar orqali o‘z manfaatlarini himoya qiladigan va hokimiyatni cheklashga xizmat qiladigan erkin sohadir’’5. Bundan tashqari, pul-moliya, soliq, jahon hamjamiyatlari bilan bog‘liq bo‘lgan jarayonlarga ko‘proq o‘rin ajratishi mumkin boladi. Fuqarolik jamiyatini qurish kuchli davlatdan kuchli jamiyat sari bosqichma-bosqich o‘tish orqali ro‘y beradi. Biz birinchi o‘rinda fuqarolik jamiyatida huquqiy tarbiyani rivojlantirmoqchi bo‘lsak, turli xil oldi-qochdi gaplardan yiroq bo‘lib, aholining barcha qatlamlariga huquqiy ong va huquqiy madaniyat tushunchalarini o‘rgatishimiz zarur bo‘ladi. Bu tushunchalarni o‘rgatishda yoki o‘rganishda ‘‘Davlat va huquq nazariyalari,, kitoblariga yuzlanishimiz zarur bo‘ladi. Shunday darsliklardan biri, yuridik texnikumlar uchun darslik ‘‘Davlat va huquq nazariyasi’’ kitobiga yuzlanasak bu kitobdagi berilgan huquqiy ong va huquqiy madaniyat tushunchalariga atroflicha to‘xtalib o‘tishga harakat qilmiz. Bu yerda berilgan jamiyatning ma’naviy ongida ijtimoiy ongning turli shakllari axloq, madaniyat, din, fan va insonning ongiga ta’sir ko‘rsatuvchi boshqa huquqiy qonunlar orqali inson ongini rivojlantiri