BOSHLANG’ICH SINFLARDA ONA TILI FANINING O‘QUVCHILAR FIKRLASH QOBILIYATINI RIVOJLANITIRISHDAGI AHAMIYATI

Аннотация

This article analyzes the importance of the mother tongue subject in the development of students' thinking skills in primary grades. Mother tongue lessons play an important role in the formation of students' logical thinking, analytical, and creative approach skills. The article examines teaching methods, methods used in the lesson process, and ways to improve thinking skills through activities. It also provides information on how mother tongue subject affects the development of students' language culture and communicative skills. Keywords: primary grades, mother tongue, thinking skills, students, educational process, logical thinking, creative approach, teaching methods Ona tili bu har bir millatning iftixori, yurtning borligini bildirib turuvchi eng asosiy manbasi sanaladi. Til bu - shu millatning tafakkur manbai, har bir yurt fuqorosining g’ururi, yurtdagi ma’naviy boyliklarning ko’zgusi hisoblanadi. Abdulla Avloniy bobomiz aytganlaridek: “Har bir millatning dunyoda borlig‘ini ko‘rsatadurgan oyinai hayoti til va adabiyotidur. Milliy tilni yo‘qotmak millatning ruhini yo‘qotmakdur”. Yangilanish yo’lida shiddat bilan rivojlanib borayotgan O’zbekistonning bugungi bosqichida – milliylik kasb etgan, yuksalish talablaridan kelib chiqqan holda, hozirda ona tilimizga bo’lgan e’tibor va uning nufuzi yanada oshib bormoqda. 5 90 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Ona tilimizning asoschisi bo’lgan Alisher Navoiy nomidagi til va adabiyot universitetining tashkil qilinganligi bizga tilimizni tarixini yanada chuqurroq o’rganishga, unda yaratilgan ilmiy asarlarni har tomonlama rivojlantirishga va ona tilimizdan foydalanuvchilarning doirasini kengaytirishga zamin yaratadi. O’zbekiston Respublikasining “Ta’lim to’g’risida”gi Qonunida ta’lim sohasidagi davlat siyosatining asosiy prinsiplari belgilangan bo’lib, unda ta’lim va tarbiyaning insonparvar, demokratik xarakterda ekanligi; ta’limning uzluksizligi va izchilligi; o’rta ta’limning majburiyligi; ta’lim tizimining dunyoviy xarakterda ekanligi; davlat ta’lim standartlari ( DTS ) doirasida ta’lim olishning hamma uchun ochiqligi; ta’lim dasturlarini tanlashda yagona va tabaqalashtirilgan yondashuv; bilimli bo’lish va iste’dodni rag’batlantirish; ta’lim tizimida davlat va jamoat boshqaruvini uyg’unlashtrish o’z ifodasini topgan. Maktabda ona tilining o’qitilishi “Ta’lim to’g’risida”gi Qonunda belgilangan ana shu prinsiplarga tayanadi.1 O’sib kelayotgan yangi avlod vakillarining asosiy vazifalaridan biri bu tarixdagi bilimlarni o’rganish va ularni rivojlantirishdir. Bugungi kundagi taraqqiyot va jamiyat rivojini busiz tasavvur qilib bo’lmaydi. Hozirgi kunda nafaqat 1- sinfdan balki maktabga qadam qo’ymasdan ham o’quvchilar o’z tilidan tashqari boshqa tillarni ham o’rganib kelishmoqda. Chunki, zamon talabi hozirda aloqani o’rnatish va og’izaki nutq orqali o’z fikrini erkin namoyon qilishdir. O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1998 - yil 13 - maydagi “O’zbekiston Respublikasida umumiy o’rta ta’limni tashkil etish to’g’risida” gi 203 - sonli qarorida umumiy o’rta ta’lim ikki bosqichdan iborat qilib belgilandi: 1. Boshlang’ich ta’lim. 2. Umumiy o’rta ta’lim. 3.Demak, yuqoridagi qonunga ko’ra, 1-4-sinf o’quvchilariga ona tili va o’qish fanlarining boshlang’ich tushunchalari va predmetlari, o’qishning to’g’ri, tez, ongli, ifodali kabi texnikasini o’zlashtirishlari, berilgan matnga yoki keltirilgan biror munosabatni yoki fikrlarni tushunish malakasi, og’izaki ifoda etgan fikrini yozma bayon qila olish malakasi bo’yicha bilim, ko’nikma, malakalar berishning minimla darajasi mutaxasislar tomonidan belgilab berildi. Shu tufayli ona tiliga katta vazifa yuklatildi: ona tili faniga faqatgina fan sifatida emas, balki butunlar fanlarni, ta’lim tizimini uyushturuvchi ta’lim tizimi sifatida qaraldi. Ona tili faniga qo’yilgan minimal talablar asosan uch bosqichni o’z ichiga oladi: ya’ni boshlang’ich sinf o’quvchilari ona tili va o’qish fanlaridan o’qish texnikalarini egallashlari, o’qigan yoki yozgan matnni va fikrni tushuna olishlari, bildirilgan fikrni yozma bayon qila olishlari kerak. Bu talablarni amalda qo’llab o’quvchilarda sinash uchun yangicha o’qitish tizimi va texnologiyalarini ta’lim jarayoniga tatbiq etish talab etiladi. Hozirgi kunda o’quvchilarga bilim berish, o’rgangan bilimlarini oshirish va hayotiga amaliy tatbiq etishda mustaqil va loyiha ishlari uyushtirilmoqda. O’quvchilar bilim darajasini hisobga olgan holda asta sekin yuqori sinf materiallari bosqichma bosqich boshlang’ich sinflarga olib kirilmoqda. Zamonaviy asrda texnik vositalar bilan darsni yanada qiziqarli qilib o’tish, grammatik ta’limiy o’yinlardan foydalanish va ta’limga joriy etish juda ommalashmoqda. Ta’lim jarayonida turli xildagi mantiqiy topshiriqlar va interfaol metodlardan foydalangan holda dars mashg’ulotlari uyushtirilmoqda. 5 91 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND