Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
МОРФОЛОГИЧЕСКИЕ СПОСОБЫ ОБРАЗОВАНИЯ МНОЖЕСТВЕННОГО ЧИСЛА В АРАБСКОМ ЯЗЫКЕ: ПРАВИЛЬНОЕ И НЕПРАВИЛЬНОЕ МНОЖЕСТВЕННОЕ ЧИСЛО
NOTO’G’RI KO‘PLIK · Kukiyeva Moxira Xakimovna · AND INCORRECT PLURALS (Samarqand davlat Chet tillar instituti.) · МНОЖЕСТВЕННОЕ ЧИСЛО (Samarqand davlat Chet tillar instituti.)
Современная наука и исследования · 4 · 2025
Аннотация
В данной статье анализируются морфологические способы образования множественного числа существительных в арабском языке. Основное внимание уделяется структуре правильного (верного) и неправильного (синонимичного) множественного числа, их семантическим и грамматическим особенностям. В статье рассматривается морфологическая система арабского языка, в частности, различия между типами джам’ салим (правильное множественное число) и джам’ таксир (неправильное множественное число), модели их образования и исключительные случаи на примерах. Статья имеет теоретическое и практическое значение для студентов, переводчиков и лингвистов, изучающих морфологию арабского языка, а также содержит важные соображения о роли категории множественного числа в общем языкознании. 1 32 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Ключевые слова: арабский язык, морфология, множественное число, правильное множественное число (джам’ салим), неправильное множественное число (джам’ таксир), аффикс, морфемика, грамматическая форма. Kirish qismi: Hozirgi davrda dunyo tillari morfologik tizimining o‘ziga xosliklarini o‘rganish tilshunoslik fanining eng muhim yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Ayniqsa, arab tili kabi qadimiy va murakkab morfologik tizimga ega bo‘lgan tillarda so‘z yasalishi va grammatik kategoriyalar, xususan ko‘plik kategoriyasining shakllanish mexanizmini chuqur tahlil qilish alohida ahamiyat kasb etadi. Arab tili morfologik jihatdan flektiv tillar turkumiga kiradi. Bu tizimda so‘zlar ichki tuzilmasining o‘zgarishi orqali turli grammatik ma’nolarni ifodalay oladi. Shu nuqtai nazardan, arab tilidagi ko‘plik yasash jarayoni boshqa ko‘plab tillardan farqli tarzda, nafaqat affiksal qo‘shimchalar yordamida, balki ichki morfologik o‘zgarishlar orqali ham amalga oshiriladi. Arab tilida ko‘plik shakllari asosan ikki turga bo‘linadi: to‘g‘ri (jam‘ salim) va noto‘g‘ri (jam‘ taksir) ko‘plik. To‘g‘ri ko‘plik shakllari ma’lum grammatik qoida asosida, ot ildiziga maxsus qo‘shimchalar qo‘shish yo‘li bilan hosil qilinadi. Noto‘g‘ri ko‘plik shakllari esa so‘zning ichki tuzilmasidagi unli va undosh tovushlarning o‘zgarishi, shakl o‘zgarishi natijasida hosil bo‘ladi. Shu bois, noto‘g‘ri ko‘plik arab tili morfologiyasining eng murakkab va qiziqarli jihatlaridan biridir. Mavzuning dolzarbligi shundan iboratki, arab tilini o‘rganayotgan talabalar va tarjimonlar ko‘pincha ko‘plik shakllarining xilma-xilligi sababli grammatik xatolarga yo‘l qo‘yishadi va ko‘plik yasashning morfologik usullarini tizimli o‘rganish nafaqat nazariy, balki amaliy ahamiyatga ham ega. Mazkur maqolada arab tilida ko‘plik yasashning morfologik turlari, ularning tuzilish mexanizmi, fonetik va semantik o‘zgarishlari tahlil qilinadi. Shuningdek, to‘g‘ri va noto‘g‘ri ko‘pliklarning shakliy farqlari, ularning yasalish modellari hamda amaliy qo‘llanilishi haqida ilmiy tahlil va xulosalar keltiriladi. Asosiy qism: Arab tili morfologiyasi juda boy va murakkab tizimga ega bo‘lib, unda so‘zlarning grammatik shakllari ko‘p hollarda ichki o‘zgarishlar orqali hosil qilinadi. Shulardan biri — ko‘plik kategoriyasidir. Arab tilida ko‘plik (arabcha jam‘) grammatik jihatdan son kategoriyasining bir qismi hisoblanadi va birlik (mufrad) shaklidan morfologik usullar orqali yasaladi. Arab tilida so‘zlar uchta asosiy son shakliga ega: birlik (mufrad), ikkilik (tasniya) va ko‘plik (jam‘). Ko‘plik shakllari o‘z ichida to‘g‘ri (jam‘ salim) va noto‘g‘ri (jam‘ taksir) turlariga bo‘linadi. Bu tasnif arab tilining morfologik tabiatini, ya’ni so‘zning tashqi shakl o‘zgarishiga yoki ichki tuzilma o‘zgarishiga asoslangan yasalish usulini ko‘rsatadi. To‘g‘ri ko‘plik — bu birlikdagi so‘zga maxsus grammatik qo‘shimchalar qo‘shish orqali hosil qilinadigan ko‘plik shakli. “Salim” so‘zi “buzilmagan, o‘zgarmagan” degan ma’noni bildiradi. Demak, bu turdagi ko‘plikda so‘zning ildizi yoki asosiy shakli o‘zgarmaydi, faqat affiks (qo‘shimcha) qo‘shiladi. 1 33 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Bu shakl erkak jinsdagi otlar va sifatlarga nisbatan ishlatiladi. Yasalish qoidasi quyidagicha: Birlik shakli + ن و (–ūna) — bosh kelishikda (nominativ holatda). Birlik shakli + ن ي (–īna) — boshqa holatlarda (tushum, jo‘nalish va h.k.). Misollar: Muslimun (bir musulmon) → Muslimūna / Muslimīna (musulmonlar) Mu‘allimun (o‘qituvchi) → Mu‘allimūna (o‘qituvchilar) Talibun (talaba) → Talibūna (talabalar) Bu shakllar asosan insonlarni bildiruvchi otlar bilan ishlatiladi. Nojonli (jonsiz) otlar uchun kam qo‘llaniladi. Ayol jinsdagi so‘zlarda ko‘plik (Jam‘ Salim Muannas)shakli birlik shakliga تا (–āt) qo‘shimchasini qo‘shish orqali hosil qilinadi. Bu holda so‘zning ildizi o‘zgarmaydi, faqat suffiks qo‘shiladi. Misollar: Muslima (musulmon ayol) → Muslimāt (musulmon ayollar) Mu‘allima (o‘qituvchi ayol) → Mu‘allimāt (o‘qituvchi ayollar) Sayyida (xonim) →
Доказательный фрагмент
«В данной статье анализируются морфологические способы образования множественного числа существительных в арабском языке.»
Образец извлечения
Демо-превьюВ данной статье анализируются морфологические способы образования множественного числа существительных в арабском языке. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- Arabic language, morphology, plural, correct plural (jam' salim), incorrect, arab tili, affix, ko‘plik, morfemika, морфемика, grammatik shakl., morfologiya, affiks, множественное число, аффикс, grammatical form., морфология, неправильное множественное число (джам’ таксир), incorrect plural (jam' taksir), правильное множественное число (джам’ салим), to‘g‘ri ko‘plik (jam’ salim), morphemics, арабский язык, noto‘g‘ri ko‘plik (jam’ taksir), грамматическая форма.
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Магистерские диссертацииЮлдашев Ж.Х2014
Журнал универсальных научных исследованийAND RESTORATION, Khatamov Orif Yusupovich2024