Этапы развития и современное состояние законодательства об общественном экологическом контроле

Аннотация

мақолада жамоат экологик назоратига кечиришларини таъминлаш ва шу каби бир қанча оид қонунчиликнинг ривожланишнинг учта босқичи инсонпарварлик ғоялари сингдирилган. Асосий тизимли таҳлил қилинган. Шунингдек, амалдаги қонунимизда табиатдан оқилона фойдаланиш, экологик қонун ҳужжатларини такомиллаштириш фуқароларнинг экологик ҳуқуқларини таъминлашга юзасидан таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқилган. қаратилган қоидалар, табиий ресурслардан фойдала- Калит сўзлар: жамоат назорати, жамоат экологик ниш шартлари ҳамда давлат органлари, корхона, муа- назорати, ривожланиш босқичлари, фуқароларнинг ссаса, ташкилотлари ва жамоат ташкилотларининг ўзини ўзи бошқариш органлари, нодавлат нотижорат экологик муносабатларни тартибга солишдаги вакола- ташкилотлар, фуқаро. тлари белгиланган. Жамоат экологик назорати билан боғлиқ бўлган Аннотация: в статье системно анализируется три муносабатларни тартибга солишда Ўзбекистон Рес- этапа развития законодательства в сфере обществен- публикасининг “Табиатни муҳофаза қилиш ного экологического контроля. Также разработаны тўғрисида”ги Қонуни асосий меъёрий ҳужжат предложения и рекомендации по совершенствованию ҳисобланади. Қонунда экологик назоратга махсус актов экологического законодательства. 7-боб бағишланган. Ундан ўрин олган 29- моддада Ключевые слова: общественный контроль, обще- экологик назоратнинг асосий 6 та вазифаси белгилаб ственный экологический контроль, этапы развития, берилган. Қонуннинг 31- моддасида эса, экологик органы самоуправления граждан, негосударственные назоратни амалга ошириш, экологик назорат некоммерческие организации, гражданин. субъектларининг ваколатларини рўёбга чиқариши муносабати билан юзага келадиган ҳуқуқий Annotation: in the article systematically analyzed муносабатлар қонун ҳужжатлари билан тартибга three stages of development of legislation in sphere of солиниши тўғрисидаги ҳаволаки норма белгиланган. public ecological control. Also recommendations on im- Бундан ташқари, мазкур Қонунда экология талабала- proving ecological acts of legislation are developed. рига бағишланган нормалар мавжуд бўлиб, уларнинг Key words: public control, public ecological control, асосий мақсади “атроф табиий муҳитни муҳофаза development stages, self government bodies, nongovern- қилиш, ундаги ўзгаришларни ўз вақтида аниқлаш, за- mental organizations, citizen. рарли таъсирларнинг олдини олиш, хўжалик фаолия- тини атроф табиий муҳитга зарар етказмайдиган тарз- Мустақиллик йилларида Республикамизда да олиб боришни таъминлашга қаратилган. босқичма-босқич табиий объектлардан оқилона Жамоат экологик назоратини ҳуқуқий таъминлашда фойдаланиш ва уларни муҳофаза қилиш, 1998 йил 30 апрелда қабул қилинган Ўзбекистон Рес- фуқароларнинг қулай табиий атроф-муҳитга эга бўлиш публикасининг Ер кодекси ҳам муҳим ўрин тутади. ҳуқуқини таъминлашни амалга оширишнинг ҳуқуқий Ўзбекистон Республикасининг Ер кодекси асосларини яратишга қаратилган бир қатор меъёрий 84-моддасида ушбу соҳада жамоат назоратини амалга ҳужжатлар тизими ишлаб чиқилди. оширувчи субъектлар ва уларнинг ваколатлари икки Мамлакатимизда жамоат экологик назоратига оид гуруҳга бўлинган: 1) фуқароларнинг ўзини ўзи қоидалар шаклланиш ва ривожланиш тарихини бошқариш органлари – улар ўз ваколатлари шартли равишда қуйидагича даврлаштиришимиз доирасида ерлардан фойдаланиш ҳамда уларни мумкин: муҳофаза қилиш устидан жамоатчилик назоратини Биринчи босқич – 1991-2000 йиллар – жамоат амалга оширадилар; 2) табиатни муҳофаза қилиш назорати, шу жумладан, жамоат экологик назоратига жамиятлари, илмий жамиятлар ва бошқа жамоат оид муносабатларни тартибга солишнинг бирлашмалари, фуқаролар – улар ерлардан конституциявий-ҳуқуқий асослари яратилди. Ушбу фойдаланиш ҳамда уларни муҳофаза қилиш устидан босқичда экология соҳасидаги аксарият қонун назоратни амалга оширишда давлат органларига ва ҳужжатлари қабул қилиниб, ушбу муносабатларни фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органларига тартибга солувчи мустаҳкам ҳуқуқий базис яратилди. кўмаклашадилар. Яъни, Ер кодексининг мазкур Ушбу босқичда хусусан, Ўзбекистон Республикаси қоидаси ўз моҳият эътиборига кўра, иккинчи гуруҳ Конституцияси, Ўзбекистон Республикасининг Ер субъектларнинг ер соҳасида жамоат назоратини кодекси, “Табиатни муҳофаза қилиш тўғрисида”ги, “Сув амалга ошириш билан боғлиқ ҳуқуқларини чеклайди. ва сувдан фойдаланиш тўғрисида”ги, “Атмосфера Ваҳоланки, “Экологик назорат тўғрисида”ги Қонунда ҳавосини муҳофаза қилиш тўғрисида”ги, “Ўсимлик нодавлат нотижорат ташкилотлари ва фуқаролар дунёсини муҳофаза қилиш ва ундан фойдаланиш экологик назорат субъектлари сифатида кўрсатилган тўғрисида”ги, “Ҳайвонот дунёсини муҳофаза қилиш ва (8-модда) ҳамда уларнинг жамоат экологик назоратини ундан фойдаланиш тўғрисида”ги, “Ўрмон тўғрисида”ги, амалга ошириш билан боғлиқ ваколатлар доираси “Экологик экспертиза тўғрисида”ги, “Радиациявий белгилаб берилган (16-17- моддалар). Шу боис, хавфсизлик тўғрисида”ги қонунлари каби муҳим ва жамоат экологик назоратига оид махсус қонун асосий экологик қонун ҳужжатлари қабу