Теоретические взгляды на определение понятия и видов грузоперевозок на международном железнодорожном транспорте

Аннотация

мазкур мақолада халқаро кўламда чет элга ташишлар юк ўтиб борадиган мамлакат қонун темир йўл транспортида ташиш тушунчасига оид ҳужжатлари қоидаларига биноан, бир нечта ташиш назарий қарашлар, амалиётда кенг қўлланилиб шартномаларини тузиш орқали амалга оширилиши келинаётган темир йўл транспортида ташиш турлари, керак. Айрим мамлакатлардаги темир йўл транспорти- темир йўл транспортида ташиш муносабатларини дан фойдаланишдаги тафовутлар чет элга ташиш тартибга солувчи бир қатор халқаро шартномалар жўнатиш мамлакати қонун хужжатлари қоидаларига таҳлил қилинган. биноан тузилган шартнома асосида, уни хорижий Калит сўзлар: халқаро кўламда темир йўл йўлларда қўллаган ҳолда, амалга ошириш имконияти- транспортида ташиш тушунчаси, халқаро аралаш ни бермайди [1, 6-бет]. ташишлар, халқаро тўғридан-тўғри ташишлар, халқаро Халқаро темир йўлда ташишни амалга оширишнинг қўшнилараро ва транзит ташишлар, юк ҳужжати. бошқа йўли ҳам мавжуд. Бу усул, фикримизча, энг са- марали ва юзага келиши мумкин бўлган муайян муам- Аннотация: в данной статье проанализированы моларни ҳал қилиши мумкин. Бу манфаатдор субъ- теоретические взгляды относительно понятия между- ектлар ўртасида тузиладиган махсус келишувларда народной железнодорожной перевозки, виды желез- ифодаланади. Бу келишувлар транспорт процессининг нодорожных перевозок, широко применяемые на прак- ҳамма муҳим жиҳатларини тартибга солувчи халқаро тике ряд международных норм регулирующие отно- ташишларнинг шартларини ўрнатиб беради. Ҳозирги шения по железнодорожным перевозкам. кунда халқаро келишувлар халқаро ташишларни амал- Ключевые слова: понятие международной желез- га оширишда кенг қўлланилмоқда ва улар ташиш жа- нодорожной перевозки, международные смешанные раёнини сезиларли енгиллаштирмоқда ҳамда халқаро перевозки, международные прямые перевозки, между- қатновларни тез ва самарали бўлишига имкон ярат- народные соседние и транзитные перевозки, наклад- моқда. ная. Юқорида таъкидлаб ўтилган фикрлар асосида, халқаро кўламда темир йўлда юк ташишга таъриф Annotation: in this article were analyzed theoretical бериш мумкин. Халқаро ташишлар – бу икки ва ундан views concerning the definition of international rail trans- ортиқ давлат ўртасида тузилган махсус келишув асо- portation, widespread practical types of international rail сида ёки юк борадиган давлат қоидалари асосида transportation, international rules governing relations on алоҳида ташиш шартномалари бўйича амалга ошири- international rail transportation. ладиган юклар ташиш ҳисобланади. Бироқ Key words: definition of international rail transporta- Л.А.Лунцнинг фикрича, давлатлар ўртасида тегишли tion, international mix transportation, international direct келишув бўлмасдан туриб, улар ўртасида халқаро та- transportation, international neighboring and transit trans- шишлар бўлиши мумкин эмас [2, 237- бет]. У ташиш portation, waybill. жараёнини икки босқичга бўлади: чегарагача бўлган ташишлар, юборувчи давлатнинг ички қоидалари би- Тарихнинг ҳамма даврларида транспорт халқнинг лан тузиладиган ташиш шартномаси асосида амалга ташишларга ва хизматларга бўлган эҳтиёжини, давлат оширилса, чегарани кесиб ўтганидан кейин эса – чет иқтисодининг ҳаётий фаолиятини таъминлаган ҳолда мамлакатнинг ички қонунчилиги қоидалари билан ту- инсонлар ҳаётида катта ўрин тутиб келган. Транспорт зиладиган янги ташиш шартномаси асосида амалга жараёни юкларни жўнатиш жойидан белгиланган жой- оширилади. Л.А.Лунц бу ҳолатда халқаро хусусий га етказиб беришни билдиради. Юкларни жўнатиш – ҳуқуқ соҳасида ўзига хос транспорт масалалари ву- бу бир қатор бир-бири билан узвий боғлиқ ва кетма- жудга келмайди, деб фикрлайди. Ташишлар халқаро кетликда амалга ошириладиган операциялар бирикма- транспорт миқёсида эмас, балки миллий транспорт си ҳисобланади. Улар қуйидагилар ҳисобланади: та- доирасида амалга оширилади ва унинг шартлари ҳар шиш шартномасини тузиш, юклаш учун вагонларни бир давлатнинг ички қонунчилиги нормалари билан етказиб бериш, юкларни ортиш, ташишни амалга оши- белгиланади. риш, белгиланган станцияда юкларни топшириш, та- Фикримизча, Л.А.Лунцнинг бу ҳақдаги нуқтаи наза- шиш билан боғлиқ бўлган низоларни ҳал қилиш. ри баҳслидир. У ташишларни бир давлатнинг ички Ҳар бир давлатда ички транспорт жараёнларини қонунчилиги асосида амалга оширилиши сабабли, тартибга солувчи норматив ҳужжатлар мавжуд. Ҳар халқаро бўла олмаслигини таъкидлайди. Бизнинг бир давлат қонунчилиги ўзига хос хусусиятларга эга фикримизча, ташиш бўйича бир-бири билан халқаро бўлганлиги учун халқаро ташишларга нисбатан ички келишувни тузмаган давлатлар ўртасидаги юк боради- қонунчилик нормаларини қўллаш ушбу транспорт про- ган давлат қонунчилиги асосида ва қонунга мувофиқ цессини амалга оширишда турли қийинчиликларни ташиш шартномаларини кетма-кетликда расмий- юзага келтиради. Бу ҳолатда халқаро ташишлар юк лаштириш йўли билан амалга ошириладиган таши- кириб борувчи давлатнинг ички қоидалари асосида шларни халқаро, деб бемалол айтиш мумкин. Юқори- тузилган ташиш шартномаларига му