REVMATOID ARTRITNING ERTA DIAGNOSTIKASIDA ASSP NING KLINIK AHAMIYATI

Аннотация

Rheumatoid arthritis remains not only a concern of the healthcare system but also one of the socio-economic issues of the global community. For example, around 18 million people worldwide suffer from rheumatoid arthritis. In the United Kingdom alone, more than 24,500 new cases of rheumatoid arthritis are diagnosed each year. By 2029, the number of newly diagnosed cases is expected to exceed 25,400. Between 2000 and 2019, the incidence rate rose from 58.4 to 94.0 per 100,000 people. Keywords: Rheumatoid arthritis, ACCP, C- reactive protein, rheumatoid factor (RF). Mavzuning dolzarbligi Revmatoid artrit (RA) — autoimmun genezli, surunkali-progressiv kechuvchi tizimli kasallik bo‘lib, sinovial to‘qimalarda yallig‘lanish, pannus hosil bo‘lishi va natijada bo‘g‘im xaftagasi hamda suyak strukturalarining destruksiyasi bilan xarakterlanadi. Kasallik global populyatsiyaning 0,5–1% ini qamrab oladi, ayollarda erkaklarga nisbatan 2,5–3 baravar ko‘p uchraydi. RA ning kechishi uzoq muddatli mehnat qobiliyatini yo‘qotish, nogironlik va yuqori iqtisodiy xarajatlarga olib kelishi tufayli sog‘liqni saqlash tizimi uchun jiddiy dolzarb muammo hisoblanadi. 357 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 9 Erta diagnostika RA ni samarali boshqarishda hal qiluvchi ahamiyatga ega. Klinik jihatdan dastlabki belgilarning noaniqligi, shuningdek, boshqa yallig‘lanishli bo‘g‘im kasalliklari bilan klinik o‘xshashlik tashxis qo‘yishni murakkablashtiradi. Shuning uchun laborator va immunologik markerlardan foydalanish, ayniqsa, erta bosqichlarda tashxisning aniqligini oshirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Tadqiqot maqsadi Revmatoid faktor (RF) uzoq vaqt mobaynida RA ning asosiy serologik markeri sifatida qo‘llanilib kelindi. Ammo uning sezgirligi 60–80% atrofida bo‘lsa-da, spesifikligi past bo‘lib, Shegren sindromi, tizimli qizil yuguruk, surunkali infeksiyalar va sog‘lom populyatsiyaning ma’lum bir qismini ham qamrab olishi mumkin. Bu esa klinik amaliyotda faqat RF ga asoslangan holda RA tashxisi qo‘yishda xatolik ehtimolini oshiradi. So‘nggi ikki o‘n yillikda anti-sitrullinlangan siklik peptid (ASSP) antitanachalarini aniqlash RA diagnostikasida yangi bosqichni boshlab berdi. Sitrullinatsiya jarayoni — peptidil-arginin deiminaza fermentlari ta’sirida arginin qoldiqlarining sitrullinga aylanishi natijasida sodir bo‘lib, bu modifikatsiyalangan oqsillar immun tizimi tomonidan autoantigen sifatida qabul qilinadi. ASSP antitanachalari RA uchun yuqori spesifiklik (90–98%) va qoniqarli sezgirlik (70–85%) ko‘rsatkichlariga ega bo‘lib, ularni kasallikning erta bosqichida ham aniqlash mumkin. Ilmiy adabiyotlarda ASSP ning nafaqat diagnostik marker, balki prognostik ko‘rsatkich sifatida ham ahamiyati qayd etilgan. Xususan, ASSP ijobiy bemorlarda bo‘g‘imlarda eroziyalar va rentgenologik o‘zgarishlarning tezroq rivojlanishi, shuningdek, kasallikning og‘irroq klinik kechishi bilan bog‘liqligi aniqlangan. Shu munosabat bilan, ushbu tadqiqotimizda biz revmatoid artrit diagnostikasida ASSP antitanachalarining rolini baholash, uni RF bilan taqqoslash va klinik amaliyotdagi ahamiyatini aniqlashni maqsad qildik. Materiallar va tekshiruv usullari Tadqiqotga jami 50 nafar revmatoid artrit tashxisi qo‘yilgan bemorlar jalb qilindi. Ulardan 40 nafari (80%) ayollar, 10 nafari (20%) erkaklar edi. Bemorlarning yoshi 40 dan 65 yoshgacha bo‘lib, o‘rtacha yosh ko‘rsatkichi 52 yoshni tashkil etdi. Revmatoid artrit tashxisi klinik belgilari va laborator ko‘rsatkichlar majmuasi asosida malakali revmatolog tomonidan qo‘yildi. Tadqiqot doirasida barcha bemorlarda quyidagi laborator tekshiruvlar o‘tkazildi: Anti-sitrullinlangan siklik peptid (ASSP) antitanachalarini aniqlash – ferment- immunologik tahlil (ELISA) usuli yordamida bajarildi. Revmatoid faktor (RF) darajasi – immunoturbidimetrik usulda baholandi. Qo‘shimcha ravishda umumiy yallig‘lanish markerlari (eritrotsitlar cho‘kish tezligi – ESR va C-reaktiv oqsil – CRP) tekshirildi (agar sizda ma’lumot bo‘lsa, natijalar bo‘limiga qo‘shamiz). Statistik ishlov SPSS 25.0 dasturida amalga oshirildi. O‘rtacha qiymatlar ± standart og‘ish shaklida ifodalandi, kategorik ko‘rsatkichlar χ² testi yordamida baholandi. p < 0,05 statistik jihatdan ahamiyatli natija sifatida qabul qilindi. Natijalar Tadqiqotga jalb etilgan 50 nafar revmatoid artrit tashxisi qo‘yilgan bemorda ASSP va RF antitanachalari tahlil qilindi. Natijalar quyidagicha taqsimlandi: 40 nafar bemorda (80%) ASSP ijobiy aniqlangan. 32 nafar bemorda (64%) RF ijobiy qayd etilgan. 27 nafar bemorda (54%) ASSP va RF birgalikda ijobiy bo‘lgan. 13 nafar bemorda (26%) faqat ASSP ijobiy bo‘lgan. 5 nafar bemorda (10%) faqat RF ijobiy bo‘lgan. 5 nafar bemorda (10%) ikkala marker ham manfiy aniqlangan. 358 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 9 1-jadval. Bemorlar orasida ASSP va RF natijalarining taqsimlanishi Natija turi Bemorlar soni Foizi (%) ASSP (+), RF (+) 27 54 % ASSP (+), RF (-) 13 26 % ASSP (-), RF (+) 5 10 % ASSP (-), RF (-) 5 10 % Jami ij