MAKTAB TA’LIMIDA SHASHMAQOM: ESTETIK DID VA RUHIY TARBIYA OMILI

Аннотация

Mazkur maqolada Shashmaqom san’atining ma’naviy, estetik va tarbiyaviy ahamiyati tahlil qilinadi. Unda globallashuv sharoitida yoshlarning milliy san’atdan uzoqlashuvi muammosi yoritilib, Shashmaqomni maktab ta’limiga olib kirish zarurati asoslab beriladi. Shashmaqomning musiqiy va falsafiy mazmuni, uning o‘zbek va tojik xalqlarining ruhiy olami, estetik tafakkuri va milliy qadriyatlari bilan bog‘liqligi ochib berilgan. Maqolada Shashmaqomdagi mavzularning ifodasi, musiqiy g‘oyaning rivojlanish bosqichlari hamda o‘quvchilarni qiziqtirish va musiqaga muhabbat uyg‘otish metodlari bayon qilingan. Kalit so‘zlar: Shashmaqom, milliy musiqa, estetik tarbiya, ma’naviyat, globallashuv, maktab ta’limi, yosh avlod, musiqiy tafakkur, milliy qadriyatlar, pedagogik yondashuv. Annotation. This article analyzes the spiritual, aesthetic, and educational significance of the art of Shashmaqom. It highlights the problem of young people distancing themselves from national art in the context of globalization and substantiates the necessity of introducing Shashmaqom into school education. The musical and philosophical content of Shashmaqom, as well as its connection with the spiritual world, aesthetic thinking, and national values of the Uzbek and Tajik peoples, are revealed. The article discusses the expression of themes in Shashmaqom, the stages of development of its musical ideas, as well as methods of engaging students and fostering their love for music. Keywords: Shashmaqom, national music, aesthetic education, spirituality, globalization, school education, young generation, musical thinking, national values, pedagogical approach. Bugungi globallashuv va tezkor axborot oqimi davrida yoshlarning milliy san’atdan uzoqlashuvi muammosi sezilmoqda. Shu sharoitda Shashmaqomni maktab ta’limiga olib kirish, uni yosh avlod qalbiga singdirish dolzarb masalaga aylanmoqda. Zero, Shashmaqom — bu estetik didni shakllantiruvchi, badiiy sezgirlikni kuchaytiruvchi, inson qalbini ichki uyg‘oqlik va ruhiy teranlik sari yetaklovchi san’atdir. U yoshlarni yuzaki va shovqinli oqimlardan asrab, chinakam ma’naviy boylikni his etishga chorlaydi. Shashmaqomni o‘rganish — bu nafaqat milliy musiqaga oshno bo‘lish, balki o‘z tarixini, madaniyatini, xalqining donishmandligini, hayot falsafasini chuqur anglash demakdir. U yosh avlodga sabr, kamtarlik, iroda, muhabbat va fidoyilik kabi ezgu qadriyatlarni singdiradi. Shuning uchun Shashmaqom darsi oddiy musiqa mashg‘uloti emas, balki tarbiya maktabi, ruhiyat saboqlaridir. Nega Shashmaqomni o‘rganish kerak? Shashmaqom — bu faqat musiqiy janr emas, balki o‘zbek va tojik xalqlarining asrlar davomida shakllangan ma’naviy olami, estetik tafakkuri va ruhiy dunyosining yuksak badiiy ifodasidir. Uning ohanglarida xalqimizning dardu quvonchi, orzu-intilishlari, hayotiy tajribasi va donishmandligi mujassam. Shashmaqomni tinglagan inson o‘zini go‘yoki ajdodlari bilan suhbat qilayotgandek his etadi, ularning qalb ovozini, hayotiy falsafasini musiqiy pardalarda eshitadi. 3 24 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Shu bois Shashmaqom — bu milliy o‘zlikni anglash, tarixiy ildizlarni eslash, ma’naviy merosni asrab-avaylash vositasidir. Shashmaqomni yosh avlodga o‘rgatish — bu ularni nafaqat milliy musiqaga, balki ona yurtga, o‘z tarixiga, o‘z xalqining donishmandligiga va ezgulikka bo‘lgan muhabbat ruhida tarbiyalash demakdir. Ular maqomdagi ma’rifatni his qilishni, har bir ohangda axloq, sabr, fidoyilik, muhabbat, iroda va kamtarlik g‘oyalarini ilg‘ay boshlaydi. Zero, bu san’at qadim sharqona tafakkurga — hayotning falsafiy mushohadalari, ichki sukunat, iroda va barkamollikka asoslangan. Shashmaqomni maktab yoshidagi o‘quvchilarga o‘rgatish o‘ziga xos pedagogik mahorat va metodik yondashuvni talab qiladi. Ularni zeriktirmasdan, murakkab musiqani oddiy va hayotiy obrazlar orqali anglatish, ohanglar orqali his qilishga o‘rgatish, musiqani “tinglash” emas, balki “tushunish” fazilatini shakllantirish o‘qituvchining ustuvor vazifasidir. Bu san’atni ular qalban qabul qilganidagina, u milliy ongning bir bo‘lagiga aylanadi. Shashmaqom — bu so‘zsiz, ammo mazmunga boy suhbat. Unda dard bor, quvonch bor, kechinma bor, najot bor. Bolalar bu kuylar orqali o‘zlarining ichki olamini kashf etadi. Shu bois, Shashmaqomni maktab darslarida oddiy tarixiy fakt sifatida emas, tirik, hayotga tegishli, estetik va ruhiy tarbiya vositasi sifatida kiritish zarurdir. Bu yosh avlodni nafaqat bilimli, balki sezgir, ma’naviy boy, badiiy didli inson qilib voyaga yetkazadi. Shashmaqomni o‘rganish — bu o‘z musiqiy ildizimizni qayta kashf etish, uni yangi avlod ongiga teranlik bilan singdirish, milliy musiqiy tafakkurni davom ettirish va boyitish demakdir. Bu nafaqat musiqa darsi, balki yurak darsi, ruhiyat darsi, millat darsidir. Shashmaqom nima va unda mavzular qanday ifodalanadi? Shashmaqom — bu o‘zbek va tojik xalqlari musiqiy tafakkurining durdonasi bo‘lib, n