Вопросы исправления типовых аномальных ситуаций в тексте юридических документов

Аннотация

мақолада Ўзбекистон Республикаси кўрсатмалар [5] ва бошқа қонун ҳужжатларида, ҳуқуқий қонун ҳужжатларида қонун тилига қўйилган талаблар, ҳужжатлар матнига қўйилган талаблар қаторида, қонун қоидалар таҳлил қилинган. Қонун ҳужжатлари матнида ҳужжати матнининг лўнда, аниқ, оддий, тушунарли ва учрайдиган типик аномал ҳолатлар кўрсатилиб, уларни равон тилда баён этилиши кераклиги шарт қилиб коррекциялаш бўйича таклифлар илгари сурилган. қўйилган. Калит сўзлар: қонун ҳужжатлари тили, давлат Мазкур талаб асосида айрим қонун ҳужжатлари тили, ҳуқуқий ҳужжат матни, қонун ижодкорлиги, оддий матнини таҳлил қилиб кўрамиз. Хусусан, ва равон жумла, ҳуқуқий нормани баён этиш. “Истеъмолчиларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисида”ги [6] Қонунга тўхталиб ўтсак. Мазкур Аннотация: в данной статье проанализированы Қонуннинг “Истеъмолчининг савдо ва бошқа хизмат правила и требования предъявляемые к языку закона кўрсатиш турлари соҳасида шартнома тузиш ҳамда в законодательных актах Республики Узбекистан, ука- сотиб олинаётган товар (иш, хизмат) сифатини заны типичние аномальные явления в текстах закона- текшириш ҳуқуқи” деб номланган 8- моддасининг дательных актах, даны предложения по их корректи- 1-қисмида: “Истеъмолчи шартнома тузиш йўли билан ровки. товарни (иш хизмат)ни эркин сотиб олиш ҳуқуқига эга Ключевые слова: язык законодательных актов, бўлиб, бу шартномага кўра сотувчи (ишлаб чиқарувчи, государственный язык, текст правового документа, ижрочи) истеъмолчига муайян миқдордаги ва мақбул законотворчество, простое и понятное предложение, сифатли товарни мулк қилиб топшириш (иш бажариш, изложение правовой нормы. хизмат кўрсатиш) мажбуриятини, истеъмолчи эса, шартлашилган пулни тўлаш мажбуриятини ўз Annotation: this the rules and requirements for the зиммаларига оладилар”, деб кўрсатилган. language of law in the legislative acts of the Republic of Ушбу қисм мураккаб баён этилган бўлиб, уни Uzbekistan are analyzes in the article. Typical anomalous тушунишда қийинчилик юзага келади. Матнда “товарни phenomena in the texts of legislation are presented with (иш, хизмат)ни” деган сўзда “ни” келишик қўшимчаси some suggestions offered to correct them. икки марта ишлатилган ва қавсдан ташқарида Key words: language of legislative acts, state lan- қўйилган “ни” қўшимчаси бевосита яна “товарни” guage, text of a legislative act, lawmaking, simple and сўзига тааллуқлилигини кўрсатади, натижада clear statement, statement of a legal norm. “товарнини” ҳосил бўлишига сабаб бўлади. Шунинг учун мазкур сўзни “товар (иш, хизмат)ни” тарзида Қонунларни ҳаётга жорий этишда қонун ифодалаш лозим. Шу билан бирга Қонунда мазкур ҳужжатлари тилининг ўрни муҳим. Негаки, азалдан тил сўзни яна “товарларни (ишларни, хизматларни)” алоқа воситаси сифатида хизмат қилиб, инсонларнинг шаклида ҳам ифодаланганини кўрамиз, уни “товар ўй-фикри, дунёқарашининг ифодаси бўлиб келган. (иш, хизмат)ларни” шаклида ёзиш тўғририроқ бўлади. Қонун тилининг содда, тушунарли ва тил қоидалари Шу сабабли мазкур матнни қуйидагича ифодалаш асосида баён этилгани эса жамиятда тартиб мақсадга мувофиқ бўлар эди: ўрнатишга хизмат қиладиган норматив-ҳуқуқий “Истеъмолчи товар (иш, хизмат)ни эркин сотиб ҳужжатларнинг мақсад ҳамда вазифасини фуқаролар олиш ҳуқуқига шартнома тузиш йўли билан эга бўлади. учун ҳар томонлама тушунарли бўлишида муҳим Сотувчи (ишлаб чиқарувчи, ижрочи) бу шартномага аҳамият касб этади. кўра истеъмолчига муайян миқдордаги ва мақбул Юртбошимиз И.Каримов Ўзбекистон Республикаси сифатли товарни мулк қилиб топшириш (иш бажариш, Конституцияси қабул қилинганлигининг 23 йиллигига хизмат кўрсатиш) мажбуриятини олади. Истеъмолчи бағишланган тантанали маросимдаги маърузасида эса шартлашилган пулни тўлаш мажбуриятини ўз шундай фикрларни келтирган: “Олий Мажлис, ҳукумат зиммасига олади”. ва қонунчилик ташаббуси ҳуқуқига эга бўлган бошқа Шунингдек, мазкур модданинг 3- қисмида: субъектларнинг энг муҳим вазифаси шундан иборат “Томонлар ўртасида шартнома нарсаси, миқдор, нарх бўлиши керакки, улар қонунлар ва уларни ҳаётга ва бошқа муҳим шартлар тўғрисида келишувга жорий этиш механизмларини ҳар тамонлама пухта эришилса, истеъмолчи билан ишлаб чиқарувчи ишлаб чиқиши зарур. Токи бу қонун ва механизмлар (ижрочи, сотувчи) ўртасида шартнома тузилган ҳаётдаги аниқ муносабатларни кенг миқёсда амалда ҳисобланади”, деб белгиланган. Бу матнда ҳам сўз тартибга солиб борсин, бу муносабатларда иштирок танлашда ноаниқлик бор, яъни гап ўзбек тили этаётган ҳар бир субъект ўз ўрнини билсин ва ўз грамматикаси қоидаларига мос келмайди. Бу ўринда фаолиятида қонун талабларига асослансин” [1]. шу қисм матнини қуйидагича ифодалаш мақсадга “Норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар тўғрисида”ги [2], мувофиқ бўларди: “Истеъмолчи билан ишлаб “Қонунлар лойиҳаларини тайёрлаш ва Ўзбекистон чиқарувчи (ижрочи, сотувчи) ўзаро нарса, миқдор, Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик нарх ва бошқа муҳим шартлар тўғрисида келишувга 15 2015 №4 ♦ ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА ЎЗБЕКИС