ZAMANAGÓY ENERGIYA SAQLAWSHI VERMIKULITBETON TAYARLAW TEXNOLOGIYASI

Аннотация

Házirgi dáwirde qurılıs sanaatınıń hár tárepleme rawajlanıwı nátiyjesinde arzan, zamanagóy energiya hám resurs tejew qurılıs materiallarına bolǵan talap keskin mútajlikke alıp keldi. Diywalbap qurılıs materiallar tiykarında vermikulitbetonnıń jańa túrleri islep shıǵarıw, bul máseleniń sheshimi bolıwı múmkin. Sonday aq qurılıs gerbishiniń ornına vermikulitbeton imarat-soorujeniyeler qurılısında aǵash ornına paydalanılsa, bul qurılıs materialdı islep shıǵarıw processinde sarıplanatuǵın energiya hám xanalardıń ıssılıq sarpın tejewge imkániyat beredi. Bunnan tısqarı vermikulitbeton materiallarınıń bekkemliligi hám úlken áhmiyetke iyeligi temanıń aktuallıǵın kórsetedi. Kalit sózlar: beton vermikulitbeton, zamanagóy energiya. MODERN ENERGY-SAVING VERMICULITE CONCRETE PRODUCTION TECHNOLOGY Annotation. Nowadays, due to the comprehensive development of the construction industry, the demand for cheap, modern energy and resource-saving building materials has led to a sharp demand. Production of new types of vermiculite concrete on the basis of wall building materials can be a solution to this problem. When vermiculite concrete is used instead of white brick instead of wood in the construction of buildings, it allows to save energy and heat consumption of the room in the process of production of building materials. In addition, the strength and importance of vermiculite concrete materials show the relevance of the topic. Key words: concrete, vermiculite concrete, modern energy Portlandcementinen, keńeytirilgen vermikulitten, vulkan kúlinen, bazalt talshıǵınan paydalanǵan halda ıssıǵa shıdamlı kompozitlar islep shıǵılǵan. Vermikulit-betonlı kompozitlerdiń quramı hám qásiyetleri úyreniledi. Íssılıqqa sabırlı fibrovermikulitbeton kompozitleriniń kernewiniń kernew procentine hám talshıq uzınlıǵınıń diametrge qatnası menen baylanıslılıǵı matematikalıq modellerde alınǵan [1]. Átirap-ortalıq hám ekonomikalıq kózqarastan usınıs etiletuǵın ıssılıq izolaciyası materialları óndiriste tábiyiy minerallardan paydalanıw zárúriyatı hám múmkinshiligi kórsetilgen. vermikulit hám perlit tiykarındaǵı jaqsılanǵan ıssılıq izolyaciyalawshı materialları usınıs etiledi. Jaratılǵan materiallar hám olardı islep shıǵarıw texnologiyaları ıssılıq hám fizikaliq ayrıqshalıqlardı jaqsılawda energiya hám resursların tejew, biosfera muwapıqlıǵı hám órt qáwipsizligi kriteriyalarına juwap beredi [1]. Aktivlestirilgen kristallanǵan perlitlerdi kem cementli biriktiriwshıler tiykarında jeńil beton retinde isletiw múmkinshilikleri úyrenildi. Keńeytirilgen ılay maydalanǵan tas, beton quramındaǵı cement tasınıń birdey muǵdardaǵı koncentraciyasında vulkanik shlaklı 1 96 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ maydanlanǵan tasǵa salıstırǵanda kóbirek betonnıń bekkemliginiń támiynlengenligi kórsetilgen [2]. Órtke qarsı kompozitler gips, hák, keńeytirilgen vermikulit, tuf qum, bazalt talshıqları hám sabınlanǵan aǵash qatronınan paydalanıp islep shıǵılǵan. Órtke qarsı qospanı hám kompozitlerden qáliplew ónimlerin tayarlaw usılları úyrenilip atır. Gips-vermikulit-beton hám fibro-gips-vermikulit-beton kompozitleriniń otqa shıdamlı qatlamı menen bekkemlengen cement elementleriniń órtke shıdamlılıǵın eksperimental hám teoriyalıq izertlewler nátiyjeleri berilgen [3]. Vulkanik kúl hám pemza járdeminde vermikulit-beton kompozitlerin jaratıw boyınsha alıp barılǵan izertlewler nátiyjeleri keltirilgen. Portlandcementtiń tutınıwdı sezilerli dárejede azaytatuǵın hám usınıń menen birge olardıń otqa shıdamlı qásiyetlerin asıratuǵın vermikulitbetonlı kompozitlerdıń, kompoziciyaları usınıs etiledi. Kompozitlerde bazalt talshıqların isletiw, órt waqtında kernew temperaturasın seziwi sebepli qatlamnıń bekkemligin, jarılıwǵa shıdamlılıǵın hám órtke qarsı qásiyetlerin asırıwı múmkin. vulkanik pemza frakciyası massasınıń 30% ke shekem cementti almastırıw d <0,16 mm, cement tasınıń ıssılıqqa shıdamlı qásiyetlerin bir waqıttıń ózinde iymeyiw kúshin asırıp, qısılıw kúshin sezilerli dárejede páseytpesten asıradı [4]. Usınıs etilgen maqalada avtorlar Krasnoyarsk úlkesindegi Tatarskiy káninen alınǵan keńeytirilgen vermikulit tiykarında metall konstrukciyalarınıń otqa shıdamlı qatlamları (OZP) ushın kompoziciyalar islep shıqtı. Izertlew nátiyjeleri sonı kórsetedi, OZP órtke shıdamlılıq ózgesheligine iye hám shegara jaǵdayınıń baslanıwına qaray 1-gruppaǵa kiredi. Qatlamnıń tiykarǵı fizika-mexanikalıq hám operacion qásiyetleri berilgen [5]. Murmansk wálayatındaǵı Kovdorskiy phlogopitermikulit kániniń artıqsha tasların qayta islew, olardan keńeytirilgen vermikulit hám termal aktivlestirilgen sungulitti islep shıǵarıw ushın qımbat baha shiyki ónim bolǵan vermikulit hám sungulitni alıw hám olardan átirap-ortalıq ilajlarında paydalanıw boyınsha qosımsha texnologiyalar islep shıǵılıp atır. Qosımsha texnologiyalarǵa tar qayıslı frakciya, eń úlken frakciyani usaqlaw, keyininen frakciyalaw, alınǵan shiyki ónimdi