INTEGRACIYALÍQ JANTASÍW ARQALÍ OQÍWSHÍLARDÍŃ ÓZ BETINSHE JUMÍSLARÍN SHÓLKEMLESTIRIWDI JETILISTIRIW

Аннотация

This article discusses the issues of organizing and improving independent work of students in secondary schools of Karakalpakstan through an integrated approach from a scientific, theoretical and practical perspective. The subject of the study is the interdisciplinary integration mechanisms that affect the process of effective organization of independent educational activities of students. The object of the study is the process of curricular and extracurricular education in secondary schools of the Republic of Karakalpakstan (grades 7-9). The article analyzes the theoretical foundations of the integrated approach, advanced foreign and national experiences, methodologies and pedagogical technologies, and proposes a model taking into account local (regional) characteristics. Keywords: integrative approach, independent work, interdisciplinary design, competence, Karakalpakstan, information and educational environment. Kirisiw Temanıń áhmiyetliligi XXI ásirde bilimlendiriw sistemasında oqıwshılardı erkin pikirlewge, óz-ara birgelikte islewge, dóretiwshilik qatnas jasawǵa úyretiw eń áhmiyetli talap dárejesine shıqtı. Óz betinshe 1 50 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ jumis - bul oqıwshınıń ózin-ózi rawajlandırıw hám ózlestiriw procesindegi bas faktor bolıp, oniń tabısın anıqlawshı indikator esaplanadı. Biraq, óz betinshe jumıstı nátiyjeli shólkemlestiriw kóplegen faktorlarǵa, sonıń ishinde, pánler aralıq integraciya dárejesine de baylanıslı. Qaraqalpaqstan Respublikasında kóp tillilik (qaraqalpaq, ózbek, qazaq, rus, túrkmen) hám trans shegaralıq mádeniy ortalıqtıń bar ekenligi, aymaqtıń ekologiyalıq hám ekonomikalıq ózgeshelikleri óz betinshe jumıslardı integraciyalıq qatnas tiykarında shólkemlestiriwdi aktuallandıradı. Integral kóz-qaras, bir tárepten, oqıwshılardı global kompetenciyalarǵa tayarlasa, ekinshi tárepten, jergilikli mashqalalardı sheshiwge baǵdarlaydı. Izertlewdiń maqseti: Qaraqalpaqstannıń ulıwma bilim beriw mektepleri sharayatında oqıwshılardıń óz betinshe jumısların integraciyalıq qatnas tiykarında shólkemlestiriw modelin islep shıǵıw hám ámeliyatqa engiziw. Izertlewdiń wazıypaları: 1. Integraciyalıq qatnastıń teoriyalıq-metodologiyalıq tiykarların tallaw. 2. Óz betinshe jumıstı nátiyjeli shólkemlestiriw boyınsha aldınǵı shet el hám milliy tájiriybelerdi úyreniw. 3. Qaraqalpaqstan sharayatında bar mashqalalardı anıqlaw hám tallaw. 4. Pánler aralıq joybarǵa tiykarlanǵan óz betinshe jumis modelin islep shıǵıw. 5. Eksperimental sınaw sabaqları hám sabaqtan tısqarı shınıǵıwlardı shólkemlestirip, modeldiń nátiyjeliligin bahalaw. Izertlew obyekti hám predmeti. Obyekt: Qaraqalpaqstan Respublikasındaǵı 7-9-klass oqıwshılarınıń bilim alıw procesi. Predmet: Óz betinshe jumis procesine tásir kórsetiwshi integraciyalıq jantasıw koncepciyaları, usılları hám metodları. Integraciyalıq jantasıw - bul oqiw procesinde pánler aralıq baylanıstı kúsheytiw arqalı oqıwshıda bir pútin kóz qarastı qáliplestiriwge xizmet etetuģın pedagogikalıq strategiya. J. Dyui (1938) hám V. S. Bezrukova (2020) miynetlerinde integraciya ózgeriwsheń dúnyada bilimlerdi ajıratpastan ańlaw áhmiyetli ekenligine itibar qaratıladı. Bunday qatnasta bilimler sistemalı túrde baylanısadı, bul bolsa oqıwshılardıń tereń oylawdı hám kreativ pikirlewdi rawajlandıradı. Óz betinshe jumislar oqıwshılardıń bilim, kónlikpe hám tájiriybelerin bekkemlew, tereńlestiriw, óz betinshe pikirlew hám dóretiwshilik qatnasın qáliplestiriwge xizmet etedi. Óz betinshe jumis túrlerine tómendegiler kiredi: reproduktiv (kóshiriw, tákirarlaw tiykarında), biraz izleniwshi (baǵdarlanǵan izleniw), izleniwshi (mashqalalı sorawlarǵa sheshim tabıw). Bloom taksonomiyasınıń joqarı basqıshlarında jaylasqan óz betinshe jumıslar, ásirese analiz, sintez hám bahalaw basqıshlarına sáykes keledi. Integraciyalıq model tómendegi komponentlerden ibarat: Mazmun komponenti: túrli pánler mazmunın birlestiriwshi tematikalıq bloklar dúziw. Máselen, "Ekologiyalıq qáwipsizlik" temasında biologiya, geografiya hám informatika pánleri integraciyalanadı; - Process komponenti: Óz betinshe jumıslarında joybar, izertlew, ámeliy shinigiwlar hám pánler aralıq tapsırmalardan paydalanıw; - Bahalaw-qadaǵalaw komponenti: bahalaw normaları anıq hám ashıq bolıwı kerek. Bul jerde e-portfolio, óz ara bahalaw (P2P), self-assessment jurnal hám rubrikalar keń túrde qollanıladı. 1 51 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Sanlı texnologiyalar óz betinshe jumıslardı shólkemlestiriwde úlken áhmiyetke iye. Mısalı: - Google Workspace - jámáátlik hújjetler menen islew; - Padlet, Miro - vizual kartalar dúziw hám pikir almasıw; - LearningApps, Kahoot - bilimdi bekkemlew ushın interaktiv shınıǵıwlar; - Moodle, Google Classroom - óz betinshe jumıstı tapsırıw, baqlaw hám bahalaw ushin LMS sistemaları sıpatında. Óz betinshe jumıstı jobalast