PERIODONTIT

Аннотация

Periodontit — bu milk va tishlarni qo‘llab-quvvatlovchi to‘qimalarning surunkali yallig‘lanish kasalligi bo‘lib, o‘z vaqtida davolanmasa tishlarning silkinishi va yo‘qolishiga olib keladi. Ushbu maqolada periodontitning rivojlanish sabablari, klinik belgilari, tasnifi hamda zamonaviy diagnostika va davolash usullari haqida umumiy ma’lumotlar keltirilgan. Davolash yondashuvlari orasida mexanik tozalash, antiseptiklar, antibiotiklar, dorivor o‘simliklar, fotodinamik terapiya, lazer texnologiyalari va jarrohlik muolajalari alohida o‘rin egallaydi. Shuningdek, kasallikni nazorat qilishda individual yondashuv va profilaktik choralar muhim ahamiyat kasb etadi. Maqolada periodontitning oldini olish, erta aniqlash va kompleks davolash usullarining ahamiyati yoritilgan. Kalit so‘zlar: Peridontit, profilaktika, og‘iz gigiyenasi, SPT, tarqalganlik darajasi. KIRISH: Og‘iz bo‘shlig‘i salomatligi insonning umumiy sog‘lig‘ida muhim o‘rin tutadi. Tish va milk atrofidagi to‘qimalarning sog‘lomligi esa nafaqat chaynash funksiyasining to‘g‘ri bajarilishi, balki yurak-qon tomir, endokrin va immun tizimlari faoliyati bilan ham bevosita bog‘liq. Periodontit — bu milk va uni qo‘llab-quvvatlovchi to‘qimalarning surunkali yallig‘lanishli kasalligi bo‘lib, tishlarni ushlab turuvchi apparatning bosqichma-bosqich yemirilishiga olib keladi. Periodontit odatda ilgari boshlanadigan gingivitdan keyin rivojlanadi va o‘z vaqtida davolanmasa, tishlarning silkinishi va yo‘qotilishi bilan tugaydi. Kasallikning rivojlanishi ko‘p omilli bo‘lib, og‘iz bo‘shlig‘idagi mikrobiota o‘zgarishlari, organizmning immun javobi, genetik omillar, chekish, diabet kabi holatlar bilan chambarchas bog‘liq. Oldini olish (Profilaktika) Periodontitni oldini olishda eng muhim omil — to‘g‘ri va muntazam og‘iz gigiyenasi. Tish cho‘tkasini noto‘g‘ri yoki kam ishlatish tish yuzasida va milk ostida bakterial plak to‘planishiga olib keladi. Oraliq tozalash vositalari — tishlar orasidagi joylarni tozalash uchun maxsus iplar yoki cho‘tkalar bo‘lib, ular oddiy tish cho‘tkasidan o‘tmaydigan joylarni tozalaydi. Profilaktik stomatologik tekshiruvlar yallig‘lanish jarayonini erta bosqichda aniqlash va kasallikning oldini olishga imkon beradi. Erta aniqlash Gingivit – bu periodontit oldi bosqichi bo‘lib, asosan milklarning yallig‘lanishi va qizarishi bilan namoyon bo‘ladi. Agar vaqtida davolanmasa, gingivit periodontitga o‘tadi. Milkning qonashi va cho‘kishi periodont to‘qimalarining buzilganligini ko‘rsatadi. Radiologik tekshiruvlar tish atrofidagi suyakning holatini baholash uchun kerak bo‘ladi, bu esa kasallikning qaysi bosqichda ekanligini aniqlashga yordam beradi. Kompleks davolash yondashuvi Scaling va root planing — bu maxsus professional tozalash usullari bo‘lib, tish va milk ostidagi bakterial toshmalarni olib tashlaydi. Antibakterial vositalar bakteriyalarni kamaytirib, yallig‘lanishni bostirishda yordam beradi. Ammo ularni noto‘g‘ri qo‘llash antibiotiklarga chidamlilikni oshirishi mumkin. Fitoterapiya — o‘simliklardan olingan tabiiy vositalar yordamida yallig‘lanishni kamaytirish va milklarning sog‘lom holatini tiklash mumkin. 71 Sentabr, 2025-Yil Lazer va fotodinamik terapiya yallig‘lanishni kamaytiradi, shuningdek, bakteriyalarni yo‘q qiladi va to‘qimalarni tiklanishini tezlashtiradi. Jarrohlik usullari — og‘ir holatlarda milk va suyak to‘qimalarini qayta tiklash uchun ishlatiladi. Supportive periodontal therapy (SPT) – bu davolovchi asosiy bosqich tugaganidan keyin kasallikning qaytalanishining oldini olish, yallig‘lanishni nazorat qilish va tishlarni saqlab qolishga qaratilgan muntazam profilaktik/proaktiv muolajalar tizimidir. Faol periodontal davolash yallig‘lanish reaksiyasini kamaytirishga, asosan, bakterial to‘planmalarni yo‘q qilish orqali erishishni maqsad qiladi. Davolash yakunlangach va yallig‘lanish to‘xtagach, kasallikning qayta rivojlanishini va kuchayishini kamaytirish, bemorni uzoq muddat og‘riqsiz, haddan tashqari harakatchan tishlarsiz va doimiy infeksiyasiz saqlash, shuningdek, boshqa og‘iz kasalliklarining oldini olish uchun qo‘llab-quvvatlovchi periodontal terapiya (SPT) qo‘llaniladi. SPT quyidagilarni o‘z ichiga oladi: odatdagi stomatologik tekshiruv elementlari; periodontal qayta baholash va xavfni aniqlash; ustki (supragingival) va milk osti (subgingival) bakterial blyashka va toshlarni tozalash; kasallik qaytalagan yoki davom etayotgan joylarni qayta davolash. Periodontit dunyo bo‘yicha oltinchi o‘rinda turuvchi surunkali kasallik sifatida qayd etilgan. Taxminan 1 milliarddan ortiq odam periodontitning og‘ir shakllaridan aziyat chekadi.Periodontit bo‘yicha statistik malumotlar (2023-2024 yillar asosida) shuni ko‘rsatadi: dunyoda 15 yoshdan katta aholining 40-50 % da biror darajadagi periodontit kasalligi aniqlanadi. Og‘ir darajadagi periodontit bilan kasallanish darajasi 11-15 % atrofida. O‘zbekiston bo‘yicha esa, Tibbiy tekshiruvlardan o‘tgan 18 yoshdan katta bemorlarning taxminan 35–40%ida milk yallig‘lanishi va boshlang‘ich periodontit bel