Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
РОССИЯ ШАРҚШУНОСЛАРИ ТОМОНИДАН СУРХОН ВОҲАСИНИ МОДДИЙ-МАДАНИЯТИНИНГ ЭТНИК ТАҲЛИЛИ ВА ШАРК МАНБАШУНОСЛИГИДА ЎРНИ
МАНБАШУНОСЛИГИДА ЎРНИ · Жовлиева Махлиё Холмўмин қизи
Современная наука и исследования · 4 · 2025
Аннотация
Мазкур мақолада Россия шарқшунослари томонидан Сурхон воҳаси моддий-маданий меросининг этник таҳлили ҳамда уларнинг шарқ манбашунослигидаги ўрни ёритилади. ХИХ–ХХ аср бошларида олиб борилган илмий тадқиқотлар Сурхон воҳасида яшаган қадимий аҳоли гуруҳларининг этник шаклланиш жараёнлари, турмуш тарзи ва моддий маданияти ҳақида муҳим маълумот беради. Рус шарқшунос олимларининг илмий изланишлари нафақат воҳанинг тарихий-этнографик манзарасини ойдинлаштирган, балки Шарқ манбашунослиги тараққиётига ҳам сезиларли ҳисса қўшган. Уларнинг асарлари Сурхон воҳасининг археологик ёдгорликлари, халқ хўжалиги, диний-маданий ҳаёти ҳамда халқнинг этник хусусиятларини ўрганишда муҳим манба сифатида қадрланади. Бугунги кунда ҳам бу илмий мерос Сурхон воҳаси тарихини ўрганишда манбашунослик асосларидан бири бўлиб хизмат қилмоқда. Калит сўзлар: Россия шарқшунослари, Сурхон воҳаси, моддий маданият, этник таҳлил, манбашунослик, археология, этнография, илмий мерос. Annotation. This article examines the ethnic analysis of the material and cultural heritage of the Surkhan Valley by Russian orientalists and its role in Oriental source studies. Research conducted in the 19th – early 20th centuries provides important information about the processes of ethnic formation, lifestyle, and material culture of the ancient populations of the Surkhan Valley. The scholarly investigations of Russian orientalists not only clarified the historical and ethnographic picture of the valley but also made a significant contribution to the development of Oriental source studies. Their works are highly valued as important sources for studying the archaeological monuments, economy, religious and cultural life, as well as the ethnic characteristics of the population of the Surkhan Valley. Even today, this scientific heritage serves as one of the fundamental bases for source studies in the exploration of the history of the Surkhan Valley. Keywords: Russian orientalists, Surkhan Valley, material culture, ethnic analysis, source studies, archaeology, ethnography, scholarly heritage. Аннотация. В данной статье рассматривается этнический анализ материально- культурного наследия Сурхандарьинской долины, проведённый российскими востоковедами, а также его значение в восточном источниковедении. Исследования, проведённые в XIX – начале XX вв., предоставляют важные сведения о процессах этнического формирования, образе жизни и материальной культуре древнего населения Сурхандарьинской долины. Научные изыскания русских востоковедов не только прояснили историко-этнографическую картину региона, но и внесли значительный вклад в развитие восточного источниковедения. Их труды ценятся как важные источники при изучении археологических памятников, народного хозяйства, религиозно-культурной жизни, а 1 24 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ также этнических особенностей населения Сурхандарьинской долины. И сегодня это научное наследие служит одной из основных источниковедческих баз при исследовании истории Сурхандарьинской долины. Ключевые слова: Российские востоковеды, Сурхандарьинская долина, материальная культура, этнический анализ, источниковедение, археология, этнография, научное наследие. Ватан тарихини ўрганиш ва ёритиш, тарихшунослик қўлга киритган имкониятларга холисона, танқидий баҳо бериш ҳозирги куннинг муҳим масаласи бўлиб қолди. Бунинг учун ижтимоий - сиёсий ва маданий ҳаётда юз берган воқеа ҳодисаларга илмий хулоса бериш имконияти тўлақонли яратилди. Ўзбекистон Республикаси Президенти И.А.Каримов «Ўзбекистон XXI аср бўсағасида: хавфсизикка таҳдид, барқарорлик шартлари ва тараққиёт кафолатлари» асарида тарихнинг миллат тарбиясидаги муносиб ўрнига тўхталиб: «Тарих миллатнинг ҳақиқий тарбиячисига айланиб бормокда. Буюк аждодларимизнинг ишлари ва жасоратлари тарихий хотирамизни жонлантириб, янги фуқаролик онгини шакллантирмоқда. Ахлоқий тарбия ва ибрат манбасига айланмоқда» 1 деб ёзган эди. Юртимиз мустақиллик туфайли улуғ имкониятларга, бетакрор истиқлол шарофатига эга бўлиб, халқимиз ижтимоий- иқтисодий, маънавий – маданий ҳаётнинг энг юқори натижаларига эришиш, миллий онг тафаккурғояларни тиклаш ривожлантиришдек ютуқларга эга бўлди. Бу ҳаёти ишонч ва жўшқинликни ҳолисона ва мукаммал ўрганиш, тарғиб этишдек буюк вазифа тарих фани зиммасига юкланди. Сурхон воҳасининг тарихига оид манбаларни Рус шарқшунос-лари томонидан ўрганилиб, илмий таҳлил этиб, тарихий таққосланган. ХIХ аср Сурхондарё воҳасини Шеробод, Денов, Бойсун, Ҳисор бекликларининг ташкил топиши, бекликларнинг маъмурий худудий жойлашуви, бошқарилиши, ички сиёсат ва ислоҳотларга доир тарихий воқеаларни изоҳлаш алоҳида аҳамиятга эгадир. Россия империяси истилоси даврида Сурхон воҳасига келган рус шарқшунослари, археологик, тарихчи, ҳарбий муҳандислари томонидан яратилган мақола, рисола, тўпламларда маҳаллий ҳудудга таллуқли манбаларни топиш, таржима қилиш, маҳаллий халқнинг урф-одатлари, анъаналари ва қадриятларниўрга
Доказательный фрагмент
«Мазкур мақолада Россия шарқшунослари томонидан Сурхон воҳаси моддий-маданий меросининг этник таҳлили ҳамда уларнинг шарқ манбашунослигидаги ўрни ёритилади.»
Образец извлечения
Демо-превьюМазкур мақолада Россия шарқшунослари томонидан Сурхон воҳаси моддий-маданий меросининг этник таҳлили ҳамда уларнинг шарқ манбашунослигидаги ўрни ёритилади. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Просмотров
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- Russian orientalists, Surkhan Valley, material culture, ethnic analysis, source, этник таҳлил, манбашунослик, археология, моддий маданият, Россия шарқшунослари, этнография, илмий мерос., Сурхон воҳаси
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026