Совершенствование стадии постановления приговора в судебном заседании первой инстанции

Аннотация

в этой научной статье оснащены тео- ретические и практические задачи принятии и объяв- ления судебных решений, которые считаются заклю- чительным этапом судебного разбирательства рас- смотрения уголовных дел в первой инстанции суда, также изложены предложения и рассуждения по со- вершенствованию данного этапа и сделан сравни- тельный анализ с законодательствами зарубежных стран. Ключевые слова: первая инстанция, судебное заседание, состав суда, постоновление приговора, приговор, принятии и объявления судебных решений, провозглашение приговора, последнее слово подсудимого, протокол в судебного заседания. Annotation: In this scientific article theoretical and practical tasks acceptance and announcements of judgments which are considered as the final stage of judicial proceedings of consideration of criminal cases in the first instance of court are equipped, offers and reasonings on improvement of this stage are also stated and the comparative analysis with legislations of foreign countries is made. Key words: first instance, court hearing, composition of the court, making court decisions, decision, ruling, an- nouncing court decisions, defendant’s last word, protocol of court hearing. Биринчи инстанция суд мажлисида суд қарорларини қабул қилиш ва эълон қилиш жараёнининг ҳуқуқий тартибга солиниши суд ҳужжатларининг қонунийлигини таъминлашда муҳим процессуал аҳамиятга эга ҳисобланади. Бу авваламбор, суд томонидан қабул қилинадиган қарорлар тегишли тартибда муайян процессуал қоидаларга риоя қилган ҳолда амалга оширилиши лозимлиги билан изоҳланади. Шу маънода, дастлаб қисқача, суд қарорлари ва уларнинг ижтимоий вазифасини ёритиб, сўнгра уларни қабул қилиш ва эълон қилиш тартибига тўхталиб ўтиш лозим. Чунки, ҳукм ва бошқа барча суд ҳужжатлари жиноят процесси вазифаларини бажаришга кўмаклашади ва шу тариқа муайян ижтимоий аҳамият касб этади. А.Ю.Таджибаева таъкидлаганидек, “Жиноят процессида суд ҳужжатлари – қонунда белгиланган процессуал шаклда ифодаланган, суд (судья)нинг ўз 53 2015 №2 ♦ ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА ваколатлари доирасида иш бўйича туғилган қўзғатиш, ишни тугатиш ёки тўхтатиш, эҳтиёт чорасини саволларга ишнинг аниқланган ҳақиқий ҳолатлари ва танлаш, ўзгартириш ёки бекор қилиш, рад этиш қонун қоидаларига мос ҳолда қонунда белгиланган тўғрисида ажримлар, шунингдек хусусий ажримлар суд тартибда берган жавоблари ҳамда одил судлов томонидан алоҳида хонада (маслаҳатхонада) вазифасини бажаришга қаратилган фаолиятни ўзида чиқарилади. Бу ажримлар алоҳида ҳужжатлар тарзида акс эттирган ҳуқуқий ҳужжатлар тизимидир”. [1, 9-10- расмийлаштирилади ва суд томонидан имзоланади. бет.] Бошқа барча ажримлар суднинг хоҳиши билан ё Суд қарори – ЖПКда бир неча маъноларда юқорида кўрсатилган тартибда ёки ўз жойида қўлланилган: 1) ЖПКнинг қатор моддаларида суд чиқарилиб, бу ажрим суд мажлисининг баённомасига ажримига нисбатан муқобил процессуал ҳужжат ёзиб қўйилади. сифатида таърифланади. Хусусан, ЖПК 395- А.А.Муҳаммадиев таъкидлаганидек, “судланувчи- моддасида суднинг ишни судда кўриш учун тайинлаш нинг охирги сўзи билан суднинг алоҳида хонага тўғрисида, жиноят иши юзасидан иш юритишни (маслаҳатхонага) кириши ўртасида ҳеч қандай тўхтатиб туриш тўғрисида ҳамда жиноят иши юзасидан танаффус қилинишига йўл қўйилмайди, бу ташқи иш юритишни тугатиш тўғрисида қарори (ажрими) таъсирни истисно этади”. [4, 506-бет.] хусусида сўз боради. 2) кейинчалик ЖПКнинг 397- Биринчи инстанция судида ҳукм чиқариш ва эълон моддасида эса, жиноят ишини судда кўриш учун қилиш ҳам суд муҳокамасининг бир қисми бўлиб, унда тайинлаш тўғрисидаги қарор хусусида сўз боради – суд текширилган ҳолатларга якуний баҳо беради, бунда суд қарори мустақил процессуал ҳужжат кўриб чиқилган жиноят иши бўйича қарор қабул қилади сифатида кўрсатилган; 3) шунингдек, қонун чиқарувчи ва ўз хулосаларини шакллантиради. “суд қарори” деганда ЖПКда кўп ҳолларда (жумладан, Қонунчиликда суд қарорларини қабул қилишнинг 427, 453-моддалар) процессуал ҳужжатни эмас, балки сир тутилиши қоидаси ўрнатилган. Жумладан, ЖПК судья, суд раиси иродасини ҳам назарда тутган. 453-моддасига биноан, суд ҳукм чиқариш ёки ажрим Амалдаги жиноят-процессуал қонунчилик чиқариш учун дарҳол алоҳида хонага (маслаҳатхонага) процессуал ҳужжатларни фақат ёзма мазмуни ва киради; 453- моддага мувофиқ эса, судья ҳукмни шаклларини белгилайди (баённома, қарор, ҳукм). алоҳида хонада, суд эса маслаҳатхонада чиқаради, Қоида тариқасида, ҳужжатни имзолаган шахсда унинг бундай пайтда мазкур хонада фақат судьянинг ўзи ёки мазмуни учун жавобгарлик ётади. ушбу иш бўйича суд таркибига кирган судьялар ҳозир Суд ҳужжати шакли у қонуний деб топилиши учун бўлишлари мумкин, бошқа шахсларнинг ҳозир унинг мазмуни жавоб бериши лозим бўлган ҳуқуқий ва бўлишларига йўл қўйилмайди. ахлоқий талаблар билан узвий боғлиқ. Қабул қилинган Амалдаги қонунчиликда судьяларнинг суд ҳужжатини тегишли шак