MUAMMOLI TA’LIMNI TASHKIL ETISHDA BOSHLANG‘ICH SINF O‘QITUVCHISINING KASBIY KOMPITENTLIGI

Аннотация

В данной статье рассматривается профессиональная компетентность учителей начальных классов в организации проблемного обучения. Педагогические, методические, коммуникативные и творческие навыки учителя играют важную роль в образовательном процессе, способствуя развитию у учеников независимого мышления и навыков решения проблем. Статья подчеркивает необходимость для учителей заниматься саморазвитием и изучением современных педагогических подходов. Ключевые слова: проблемное обучение, начальная школа, компетентность учителя, педагогические навыки, креативность, коммуникативные способности Annotation. This article discusses the professional competence of primary school teachers in organizing problem-based learning. The teacher's pedagogical, methodological, communicative, and creative skills play a crucial role in the educational process, aiding in the development of students' independent thinking and problem-solving abilities. The article emphasizes the necessity for teachers to engage in self-development and to explore modern pedagogical approaches. Keywords: problem-based learning, primary school, teacher competence, pedagogical skills, creativity, communicative abilities. Yurtimizda bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining metodik kompetentligi doimiy o‘zgarib borayotgan sharoitda ilg‘or xorijiy tajribalarni o‘rgangan holda, oliy ta’lim muassasasida ularning metodik kompetentligini rivojlantirish texnologiyasini, didaktik asoslarini ishlab chiqish, pedagogik shartsharoitlari, mazmuni va tuzilmasi, takomillashtirish mezonlari va shakllanganlik darajalari, shakl, metod, vositalari, modeli, o‘qitish sifatining samaradorligini oshirish, shuningdek, pedagogika oliy ta’lim muassasasida bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarida metodik kompetentlikni rivojlantirishning nazariy va amaliy asoslarini ishlab chiqish muhim ahamiyat kasb etadi. Boshlang‘ich ta’limga qo'yiladigan zamonaviy talablar boshlang‘ich ta’limda boshlang‘ich sinf o’qituvchisining kasbiy faoliyatidagi o'zgarishlarni belgilaydi. Ta'lim jarayonini tashkil etishda moslashuvchanlikni ta'minlash; bolalarning ehtiyojlari, qiziqishlari va istaklarini hisobga olish; maktabgacha yoshdagi bolalarning 16 Sentabr, 2025-Yil Boshlang‘ich ta’limdaning asosiy ta'lim dasturini o'zlashtirishlari va ularni muvaffaqiyatli ijtimoiylashtirishlari uchun oilalar bilan o'zaro hamkorlikni o'rnatish boshlang‘ich sinf o’qituvchisi faoliyatining zaruriy qismiga aylanadi. Bugungi kunda boshlang‘ich sinf o’qituvchisi kasbiy kompetentligini shakllantirish ko'pqirrali pedagogik kompetentsiyalarga ega bo'lishi taqozo qiladi. Jumladan, optimal tarzda pedagogik faoliyatni qurish va ta’lim-tarbiya jarayonini tashkil etish uchun ularda tizimlilik, tuzilmaviylik, ko‘pvazifalilik, sinergetik (yunoncha "hamkorlik, qo'shma harakat", "o'zaro ta'sir") va perseptiv qobiliyatlar muntazam shakllangan bo‘lishi lozim [1]. Boshlang‘ich sinf o’qituvchisining kompetentligi - bu uning axborot oqimini osongina boshqarish qobiliyati, ta’lim-tarbiya jarayonida rivojlantiruvchi va tarbiyaviy faoliyatga o'ta olish va jamiyat ehtiyojlariga qarab o'zining pedagogik faoliyatini qayta qurish qobiliyatidir [2]. Kasbiy kompetentlik - bu nazariy va amaliy kasbiy bilimlarni o'z ichiga olgan ko'pqirrali pedagogik kompetentsiyalarning murakkab yangi shakli hisoblanib, u doimo o'zaro bog'liqlik va uyg'unlikda bo'ladi[5]. Ya’ni kompetentlik pedagogik faoliyatni optimal faollashtirish va sintez qilishda, shuningdek, kasbiy bilimlarni nazariy va amaliy jihatdan yangilash va takomillashtirish zarurati orqali o'zini namoyon qiladi. Kasbiy kompetensiya pedagogik muammo sifatida o‘rganilgan tadqiqotlarda asosan, o‘qituvchining xususiyatlari tahlil qilingan. V.I. Baydenko «kasbiy kompetentlik» tushunchasini quyidagicha tavsiflagan: - o‘z mutaxassisligi bo‘yicha faoliyat yuritish uchun zarur bo‘ladigan bilim, ko‘nikma, malaka va qobiliyatlarga, kasbiy muammolarni qisman hal etishda bir vaqtda avtonomlik va egiluvchanlik xususiyatlariga ega bo‘lish; - kasbiy shaxslararo muhitda hamkasblar bilan hamkorlikni rivojlantirish; - faoliyat mezoni (sifat o‘lchovi), qo‘llash sohasi, talab etiladigan bilimlarni o‘z ichiga olgan standartlarni loyihalash tuzilmasi; - ish beruvchi talablariga ko‘ra kasbiy faoliyatni samarali amalga oshirish imkonini beruvchi qobiliyatlardan samarali foydalanish; - insonga hozirgi zamon mehnat muhitida ish faoliyatini muvaffaqiyatli bajarish imkonini beruvchi bilimlar, xususiyatlar va ko‘nikmalarning integrallashgan birlashuvi[2, 72]. Yuqorida keltirilganlarni umumlashtirgan holda V.I.Baydenko kasbiy kompetentlikni faoliyat talablariga mos ravishda harakat qilishga, masala va muammolarni mustaqil hal etishga, shu bilan birga o‘z faoliyati natijalari, ya’ni mos ko‘nikmalar, texnik usullarni baholay olishga tayyorligi va qobiliyati sifatida tushunadi. O.V. Xovovning fikriga ko‘ra, kasbiy kompetentlik - bu nafaqat malaka, ya’ni faoliyat tajribasi, ko‘nikma va bilimlar sifatida kasbiy malaka haqidagi,