QARAQALPAQ TEATR KÓRKEM ÓNERINIŃ PAYDA BOLIWI HÁM RAWAJLANIWI TEMASIN OQITIWDA INTERAKTIV USILLARDAN PAYDALANIW

Аннотация

В данной статье рассматриваются исторические корни и этапы развития каракалпакского театрального искусства, а также эффективность использования интерактивных методов в процессе его преподавания. Подчёркиваются преимущества таких методов, как мозговой штурм, кластер, ролевая игра, insert и дебаты. Ключевые слова: Каракалпакское театральное искусство, история, развитие, интерактивные методы, эффективность обучения. USE OF INTERACTIVE METHODS IN TEACHING THE TOPIC OF THE EMERGENCE AND DEVELOPMENT OF KARAKALPAK THEATER ART Annotation. This article examines the historical roots and stages of development of Karakalpak theater art, highlighting the effectiveness of using interactive methods in teaching this subject. The advantages of methods such as brainstorming, clustering, role play, insert technique, and debates are discussed. Keywords: Karakalpak theater art, history, development, interactive methods, teaching effectiveness. Búgingi kúnde bilimlendiriw sistemasında interaktiv usıllardan paydalanıw oqıw procesiniń nátiyjeliligin arttırıwda áhmietli faktor sıpatında qaralmaqta. Interaktiv usıllar oqıwshılardı jedel qarım-qatnasqa tartadı, óz betinshe pikirlew hám talqılaw kónlikpelerin rawajlandıradı hám de oqiw procesin janlı, qızıqlı formada alıp barıwģa imkan jaratadı[1]. Usı kózqarastan, Qaraqalpaq teatr kórkem óneriniń tariyxı hám rawajlanıwın oqıtıwda interaktiv usıllardı qollanıw tek ǵana bilimlerdi nátiyjeli jetkeriw emes, al oqıwshılarda milliy mádeniyat hám kórkem ónerge bolǵan qızıǵıwshılıq hám húrmetti kúsheytiwge de xızmet etedi.[2]. Qaraqalpaq teatr óneriniń payda bolıwı hám tariyxıy tamırları. Qaraqalpaq xalıq kórkem óneri ásirler dawamında xalıq awızeki dóretiwshiligi, máresim qosıqları, ayaq oyın hám xalıq oyınlarına súenip rawajlanǵan. Teatr kórkem óneriniń dáslepki formaları xalıq toyları hám diniy máresimlerde atqarılǵan saxnalıq kórinislerde baqlanadı[3]. 13 Sentabr, 2025-Yil XIX ásir aqiri hám XX ásir baslarında bolsa háweskerlik teatr truppaları qáliplesip, olar xalıq arasında keń úgit-násiyat alıp bargan. Pervıy professionalnıy teatr na territorii Karakalpakii bıl sozdan v 1930-x godax, on zalojil fundament nacionalnogo teatralnogo iskusstva posredstvom postanovki narodnogo tvorchestva[4]. Keyin ala Nókistegi Qaraqalpaq mámleketlik akademiyalıq muzıkalı drama teatrı respublika mádeniyatınıń iri orayına aylandı. Bul teatrda Qaraqalpaq xalıq dástanları, zamanagóy dramalıq shıǵarmalar jáne jáhán ádebiyatınıń dúrdana pesaları saxnaǵa qoyıldı [5]. Rawajlanıw basqıshları: Qaraqalpaq teatr kórkem óneri XX ásir dawamında bir neshe rawajlanıw basqıshların basıp ótti: 1. Háweskerlik dáwiri (XX ásir baslarında) - xalıq arasında teatr elementleri menen dóretiwshilik shıǵıwlar; 2. Professional teatrdıń qáliplesiwi (1930-1950-jıllar) - Nókiste teatrdıń shólkemlestiriliwi hám milliy dramaturgiyanıń rawajlanıwı; 3. Ósiw dáwiri (1960-1980-jillar) - teatr repertuarınıń bayıwı, ataqlı aktyorlar hám rejissyorlardıń jetilisiwi; 4. Ǵárezsizlik dáwiri (1991-jildan házirgi kúnge shekem) - milliy qádiriyatlardı sáwlelendiriw, xalıq dástanları tiykarında saxna shıǵarmaların tiklew, jáhán teatr dástúrleri menen úylestiriw [6]. Oqıtıwda interaktiv usıllardı qollanıw Qaraqalpaq teatr kórkem óneri temasın oqıtıwda tómendegi interaktiv usıllar nátiyjeli esaplanadı: "Aqiliy hújim" - oqıwshılardıń teatr haqqındaǵı bilimlerin jedellestiriw ushin. Máselen: "Teatr kórkem óneri ne?" sorawi tiykarında pikirler jıynaladi. "Klaster" (tarmaqlar usılı) - teatr kórkem óneriniń rawajlanıw basqıshların sistemalı kóriniste beriw ushın. "Rol oynaw" - kishi toparlar saxna kórinislerin atqarıw arqalı temanı janlı ózlestiredi. "Insert" texnologiyası - tekstten úyrenilgen jana magliwmatlardı analizlew hám belgilew ushin [7]. "Debatlar" - teatrdıń milliy mádeniyattaǵı ornı haqqında hár qıylı kózqaraslardı dodalaw ushın. Interaktiv usıllar járdeminde oqiwshılar úyrenilip atırgan temaģa tek tamashagóy sipatında emes, al belsendi qatnasıwshı sipatında qatnasadı. Bul bolsa olardıń estetikalıq talǵamın qáliplestiredi, milliy qádiriyatlarǵa húrmetin arttıradı hám teatr kórkem ónerin ámeliy jaqtan seziwine járdem beredi [8]. Qaraqalpaq teatr kórkem óneri xalıq mádeniyatınıń áhmietli quram bólegi bolıp, ol milliy ózlikti ańlawda, ruwxıy tárbiyasında ózin aqlaydı. Paydanilgan ádebiyatlar 1. G‘ayipov D. Deontologiya va pedagogik kompetentlik. – Toshkent: Fan, 2020. 2. Jo‘rayev J. Qoraqalpoq san’ati tarixi. – Nukus: Qoraqalpoq nashriyoti, 2015. 3. Ажиниязов А. Каракалпакский театр и его истоки. – Нукус: Каракалпакстан, 1998. 4. Berdimuratov A. O‘zbek va qoraqalpoq teatrining shakllanish jarayoni. – Toshkent: Ma’naviyat, 2007. 14 Sentabr, 2025-Yil 5. Nukus davlat musiqali drama teatri arxivi. – Nukus, 2012. 6. Raxmanova N. Mustaqillik davrida teatr san’ati. – Toshkent: O‘zbekiston, 2016. 7. Jalolov J. Interfaol metodlar va ularni ta’limda qo‘llash. – Toshkent: Innovatsiya, 2019. 8. Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. – Toshkent: Ma’naviy