Необходимость дальнейшего совершенствования института процессуальных сроков в гражданском процессуальном праве

Аннотация

ушбу мақола Фуқаролик процессуал Процессуал муддатлар институтини назарий, кодексининг “Процессуал муддатлар” деб номланган амалий ва илмий жиҳатдан ўрганиш долзарб масала. 12-боби нормаларини ёритишга бағишланган бўлиб, Мавзуни ўрганишнинг назарий жиҳати шундаки, унда процессуал муддатлар тушунчаси ва турлари, фуқаролик ишлари бўйича процессуал муддатлар ушбу институтнинг назарий ва амалий масалалари деганда фуқаролик процессининг барча босқичларида илмий таҳлил қилинган. Фуқаролик суд ишларини процессуал ҳаракатлар бажариладиган вақт оралиғи юритишда даъво муддати ва процессуал тушунилади. “Процессуал” атамаси судга мурожаат муддатларнинг татбиқ этилиши, бу борада учраётган қилиш орқали вужудга келади. муаммолар ва уларнинг ечимига доир айрим таклиф- Фуқаролик ишлари бўйича судга мурожаат қилиш мулоҳазалар билдирилган. ва мазкур низоларни ҳал қилишда даъво муддати Калит сўзлар: процессуал муддатлар, даъво муҳим аҳамият касб этади. Даъво муддати – шахс муддатлари, муддатларни ўтказиб юбориш, тиклаш, ўзининг бузилган ҳуқуқини даъво қўзғатиш йўли билан узайтириш, умумий ва махсус, қонунда белгиланган, ҳимоя қилиши мумкин бўлган муддатдир. Даъво суд томонидан тайинланадиган, ҳаволаки, дарҳол, муддати (Фуқаролик кодекси) ФК бўйича умумий, қисқартирилган муддатлар. махсус, қисқартирилган, узайтирилган турларга бўлинади, бундан ташқари, ФКнинг 163- моддасида Аннотация: данная статья посвящается освеще- даъво муддати жорий этилмайдиган талаблар ҳам нию норм двенадцатой главы Гражданского процессу- борки, ҳуқуқни ҳимоя қилиш мақсадида судга мурожаат ального кодекса «Процессуальные сроки». В этой гла- қилишда бу ҳолат албатта эътиборга олинади ҳамда ве дан анализ понятию и видам процессуальных сро- муайян маънода айрим имтиёзларни ҳам келтиради. ков, практических и теоретических вопросов этого ин- Хусусан, даъво муддати жорий қилинмайдиган ститута. Внедрены процессуальные и исковые сроки в талабларга шахсий номулкий ҳуқуқларни ва бошқа гражданское судопроизводство, выдвинуты предложе- номоддий бойликларни ҳимоя қилиш ҳақидаги ния и мнения по решению проблем, встречающихся в талабларга, қонун ҳужжатларида назарда тутилган сфере соблюдения процессуальных и исковых сроков. ҳоллар бундан мустасно; омонатчиларнинг ўз Ключевые слова: процессуальные сроки, исковые омонатларини бериш тўғрисида банкка қўядиган сроки, истечение процессуальных сроков, восстанов- талабларига; фуқаронинг ҳаётига ёки соғлиғига ление процессуальных сроков, продление процессу- етказилган зарарни тўлаш ҳақидаги талаблар киради. альных сроков, общие и особые процессуальные сро- Даъво муддати ўтганидан кейин қўзғатилган талаблар ки, сроки установленные законом, бланкетные, немед- даъво қўзғатилишидан олдинги кўпи билан уч йил ленные, сокращённые сроки. бўйича қондирилади; жиноят туфайли етказилган зарарни тўлаш ҳақидаги талабларга; мулкдорнинг ёки Annotation: this article is about the norm of chapter бошқа эгалик қилувчининг ўз ҳуқуқини ҳар қандай 12 – “Procedural law” of Civil procedure code. In this arti- бузишларни, шу жумладан, эгалик қилишдан маҳрум cle the conception and kinds of procedural terms, practical этиш билан боғлиқ бўлмаган бузишларни (ушбу and theoretical issues of this institute are analyzed. Intro- Кодекснинг 231- моддаси), бартараф этиш ҳақидаги duction of the procedural terms and the terms of claims to талабларига; мамлакат мустақиллиги эълон civil proceedings, suggest the opinion on the solution of қилинишидан олдин унинг чегараларидан ташқарига problems collided in the sphere of observance of proce- олиб чиқиб кетилган тарихий, маданий ва илмий- dural and actionable terms. бадиий қийматга эга бўлган мол-мулкни ҳамда бошқа Key words: Procedural terms, actionable terms, expi- қимматбаҳо объектларни қайтариб бериш ҳақидаги ration of procedural terms, restoration of procedural terms, талабларга; қонунда белгиланган ҳолларда бошқа prolongation of procedural terms, common and special талабларга нисбатан татбиқ этилади. procedural law, the terms provided by law, reference, im- Фуқаролик кодексининг 153- моддасида даъво mediate and redundant terms. муддатини қўллаш ҳақида кўрсатилган бўлиб, бузилган ҳуқуқни ҳимоя қилиш талаби даъво муддатининг ўтганлигидан қатъи назар, судда кўриб чиқиш учун Фуқаролик процессуал кодексининг 12- боби қабул қилинади. Даъво муддати суд томонидан фақат бевосита “Процессуал муддатлар” деб номланиб, низодаги тарафнинг суд қарор чиқаргунигача берган жами 126-131- моддаларни ўз ичига олади. Аммо аризасига мувофиқ қўлланади. мазкур институт бу билан чекланмасдан, процессуал Қўлланиш тўғрисида низодаги тараф баён қилган кодекснинг бошқа нормаларида, хусусан фуқаролик даъво муддатининг ўтиши суднинг даъвони рад этиш суд ишларини юритиш, суд қарорларини қайта ҳақида қарор чиқариши учун асос бўлади. текшириш босқичларига оид махсус бобларда ҳам Аммо айрим ҳолатларда суд амалиётида бундай мазмундаги нормалар мустаҳкамланган, Фуқаролик кодексининг айнан “... бузилган ҳуқуқни бундан ташқари, судга келиб тушган ёки кўр