АДВОКАТУРАНИ ИНСТИТУТИНИНГ ҲУҚУҚИЙ АСОСЛАРИ ВА АҲАМИЯТИ

Аннотация

This article examines the importance of the legal profession in the life of society and its development since the early years of independence. In addition, the issue of the legal profession being studied not only as a system, but also as an object of scientific research by our scientists is also deeply analyzed. Keywords: law enforcement agencies, stateless persons, fair trial, preliminary investigation, legal aid, constitutional norms, legal status. ПРАВОВЫЕ ОСНОВЫ И ЗНАЧЕНИЕ ИНСТИТУТА АДВОКАТУРЫ Аннотация. В статье рассматривается значение адвокатуры в жизни общества и её развитие с первых лет независимости. Кроме того, глубоко анализируется вопрос изучения адвокатуры не только как системы, но и как объекта научного исследования отечественных учёных. Ключевые слова: правоохранительные органы, лица без гражданства, справедливое судебное разбирательство, предварительное расследование, юридическая помощь, конституционные нормы, правовой статус. Ўзбекистон Республикасида сўнгги йилларда инсон ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилишнинг самарали институтларидан бири сифатида адвокатуранинг роли ва аҳамиятини ошириш бўйича кенг кўламли ислоҳотлар амалга оширилди. Хусусан, адвокатура институти ва адвокатларнинг мустақиллигини таъминлаш, суд жараёнларининг барча босқичларида тарафларнинг тортишуви тамойили асосида ишни ташкил этишга қаратилган чора-тадбирлар кўрилди, адвокатларнинг ўз касбий фаолиятини амалга ошириши учун зарур қонунчилик базаси яратилди. Бизга маьлумки, адвокатлик фаолияти ҳуқуқшунослик касблари ичида энг олий десак янглишмаймиз. Ушбу касб жамиятизда ва халқаро майдонда фуқаролар ва юридик шахсларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини ҳамда манфаатларини қонун доирасида ҳимоя қилади. Ўзбекистон Республикаси ўз мустақиллигини қўлга киритган дастлабки кундан эътиборан инсон ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилиш давлат сиёсатининг асосий 9 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ йўналишларидан бири деб эълон қилинди ва шу шу кунгача ушбу йўналишдаги давлат сиёсат изчиллик билан амалга оширилиб келинмоқда. Хусусан, Ўзбекистон Республикаси Конституциясида инсон ҳуқуқлари ва уни таъминлаш масалаларига асосий ўрин берилган. Ўзбекистон инсонпарвар демократик ҳуқуқий давлат барпо этиш йўлида ривожланар экан, бу жараёнда инсон ҳуқуқ ва эркинликларининг ишончли тарзда ҳимоя қилинишини таъминлашнинг зарур ҳуқуқий тизим яратилди. Мазкур ҳуқуқий тизимда адвокатура ўзига хос ва муҳим ўрин эгаллайди. Шунниг учун, мамлакатимизда адвокатура тизимини такомиллаштириш ва уни малакали кадрлар билан таъминлаш масаласига алоҳида эътибор бериб келинмоқда. Шуни таъкидлаш керакки, собиқ совет иттифоқи даврида адвокатура мавжуд ҳуқуқий тизим учун бегона ҳисобланган, инсон ҳуқуқ ва эркинликларини тўлақонли ҳимоя қилиш вазифасини бажариш учун етарли ҳуқуқий асосларга эга эмас эди. Чунки, биринчи ўринга инсон ҳуқуқлари эмас, давлат манфаатлари қўйилган. Бунинг устига адвокатура учун кадрлар тайёрлаш тизими қўйилмаган ва адвокатлик фаолияти билан бу фаолиятни амалга ошириш кўникмаларига эга бўлмаган, одатда ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлардан ишдан бўшатилган ёки нафақага чиққан шахслар шуғулланган. Мустақиллик йилларида ҳуиқуқшунослик йўналишидаги олий ўқув юртларида талабаларини адвокатлик фаолиятига тайёрлаш махсус дастур асосида йўлга қўйилди. Мустақилликни аҳамиятини истиқлолимизни қўлга киритгандан сўнг эришган ютуқларимиз замирида кўриш мумкин. Хусусан, фуқаролик жамияти куришнинг энг асосий мезонларидан бири фуқароларнинг ҳуқуқ ҳамда эркинликларини ҳимоя қилиш жараёнида кўрилади. Шунингдек, Адвокатлик фаолияти “Адвокатура тўғрисидаги” қонунда кўрсатилганидек, Ўзбекистон Республикаси фуқароларига, хорижий давлатлар фуқароларига, фуқаролиги бўлмаган шахсларга, корхона, муассаса ва ташкилотларга юридик ёрдам кўрсатиш, уларнинг қонуний хуқуқ ва манфаатларини суд ва бошқа давлат органларида ҳимоя қилишга қаратилган. Адвокатнинг жамиятда тутган ўрни, унинг хуқуқий мақоми ва одил судловни амалга оширишдаги мавқеига баҳо беришда давлатимиз томонидан адвокатлар олдига қўйилган вазифаларнинг моҳиятини тушуниб етиш муҳим аҳамият касб этади. Зеро, адвокатнинг вазифаси жиноят содир этишда гумон қилинувчи, айбланувчи ёки судланувчини қонунда кўзда тутилган ҳар қандай учул ва воситалар билан ҳимоя қилиб, ўз ҳимояси остидаги шахсга нисбатан оқлов ҳукми чиқаришга ҳаракат қилиш, айбдорни ҳақли жазодан қутқариб қолишга эмас, балки одил судловни амалга оширишда ҳақиқатни аниқлашга ёрдам бериш, шахсга нисбатан суд-тергов идоралари томонидан ғайриқонуний усуллар қўлланилишига йўл қўймаслик, ҳимояланувчининг ҳаракатига тўғри ҳуқуқий баҳо беришга ва адолатли ҳукм ҳамда ҳал қилув қарорларининг тайинланишига эришиш ҳамда фуқароларнинг ҳуқуқий онги ва маданиятини оширишга кўмаклашишдир. Бу эса жамиятимизда фуқароларга ўз ҳуқуқ ва еркинликларидан оқилона фойдаланишга имкон беради. Республикамизда адвокатура фақат тизим сифатида ўрганилмай, балки