BOLALARDA ANEMIYA SABABLARI VA PROFILAKTIKASI.

Аннотация

В статье рассматриваются исторические этапы развития хирургии и современные подходы. Освещены достижения от древности до наших дней, значение анестезии и антисептики, а также возможности минимально инвазивной и роботизированной хирургии. Ключевые слова: хирургия, история медицины, анестезия, антисептика, трансплантация, малоинвазивная хирургия, робототехника. Annotation: This article analyzes the historical development of surgery and modern approaches. It highlights the progress from ancient times to the present, the importance of anesthesia and antisepsis, as well as the potential of minimally invasive and robotic surgery. Keywords: surgery, history of medicine, anesthesia, antisepsis, transplantation, minimally invasive surgery, robotics. Jarrohlik qadimiy va zamonaviy tibbiyotning eng muhim sohalaridan biri bo‘lib,insoniyatning hayotini saqlab qolishda beqiyos ahamiyat kasb etadi.U asosan turli jarohatlar, shikastlanishlar, ichki a’zolar kasalliklari va patologiyalarni davolash uchun qo‘llanilib kelinadi. Jarrohlikning tarixiy ildizlari insoniyatning eng qadimgi davrlariga borib taqaladi. Qadimda odamlar suyak singan joylarini bog‘lash, jarohatlarni kuydirish yoki o‘simliklardan foydalanib davolash kabi usullarni qo‘llashgan. Bugungi kunda esa jarrohlik yuqori texnologiyalar, minimal invaziv yondashuvlar va robototexnikani qo‘llash orqali 118 MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference yangi bosqichga chiqdi. Ushbu maqolada jarrohlik tarixining asosiy bosqichlari va uning zamonaviy yutuqlari va kelgusidagi istiqbolli bosqichlari haqida so‘z yuritiladi. Asosiy qism. Qadimgi davrlarda jarrohlik. Jarrohlik yo'li bilan davolash qadim zamonlarda ham amalga oshirilgan.Xirurgiyaning rivojlanishi umuman tibbiyotning rivojlanishiga ta'sir ko'rsatgan bo'lishi ehtimoldan xoli emas.Qadimgi Misr, Hindiston va Yunonistonda jarrohlikning ilk ko‘rinishlari rivojlangan. Misrda miloddan avvalgi davrlarda suyaklarni davolash, jarohatlarni tikish va protezlash amaliyotlari mavjud bo‘lgan. Hindistonda esa Susruta ismli tabib miloddan avvalgi VI-asrda yuz-jag‘ jarrohligi, plastik jarrohlik va amputatsiya usullarini tasvirlab bergan. Qadimgi Yunonistonda Gippokrat jarrohlik amaliyotlarini ilmiy asoslashga harakat qilgan. O‘rta asrlar va yangi davrda jarrohlik. O'rta asrlarda va uyg'onish davrida xirurgiya sohasida Sharq mamlakatlari shifokorlari va jarrohlarining faoliyatlari beqiyosdir. Bu davrda Buxoroda va Arab xalifaliklarida jarrohlik o'zining yuqori cho'qqisiga ko'tarildi.Arab jarrohlari yaraga havoning tegib turishi yiringlashga olib keladi, degan fikni oldinga surdilar.Infeksiyaga qarshi kurashish uchun ular spirtdan foydalanishgan, qon ketishini to'xtatish uchun qizdirilgan temirni qo'llashgan.O'rta asrlardayoq Arab mamlakallarida kasalxonalar tashkil qilingan edi.Arab xalifaliklaridagi eng mashhur jarroh Antillus (IV-asr) tomirlar anevrizmasi operatsiyasini ta'riflab bergan.O‘rta asrlarda tabobat va jarrohlik yangi bosqichga chiqdi. Abu Ali ibn Sino o‘zining mashhur “Tib qonunlari” asarida jarrohlik amaliyotlari, qon to‘xtatish, suyaklarni bog‘lash va jarohatlarni davolash usullarini ilmiy asosda yozib qoldirgan. G‘arbda esa XII–XVI asrlarda jarrohlik rivojida Paracelsus va Ambroise Pare kabi shaxslarning hissasi katta bo‘ldi. Ayniqsa, Paré qon to‘xtatishda qaynoq moy o‘rniga bog‘lamlardan foydalanishni joriy etdi. XVIII–XIX asrlarda jarrohlikda eng katta yutuqlardan biri – anesteziya va antiseptikaning kashf etilishi bo‘ldi.Efir, xloroform kabi moddalar yordamida og‘riqsiz operatsiyalar o‘tkazila boshlandi. I. Z. Semmelveys va J. Listerning gigiyena va antiseptika haqidagi ilmiy ishlari jarrohlikni yangi bosqichga olib chiqdi. Zamonaviy jarrohlik. 119 MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference Operatsiya deb - davolash yoki diagnostik maqsadda to'qimalar va a'zolarga mexanik ta'sir ko'rsatilishiga (kasallangan to'qima, o'sma va boshqalami kesib olib tashlashga) aytiladi. «Operatsiya» so'zi uzoq yillar davoraida azob beradigan og'riq va o'lim xavfining sinonimi bo'lib kelgan. XX-asrdan boshlab jarrohlik mutlaqo yangi darajaga ko‘tarildi. Transplantatsiya, yurak jarrohligi, neyroxirurgiya, travmatologiya, ortopediya va onkologik jarrohlik keng rivojlandi. Yurak transplantatsiyasi, sun’iy protezlar va maxsus jarrohlik asbob-uskunalari ixtiro qilindi. XXI-asrda esa minimal invaziv jarrohlik (laparoskopiya, endoskopiya) keng qo‘llanila boshladi. Bu usullar orqali katta kesmalar qilinmasdan, kichik kesiklar orqali murakkab operatsiyalar bajarilmoqda. Shuningdek, robototexnik jarrohlik (masalan, “Da Vinci” tizimi) yordamida yuqori aniqlik talab etuvchi operatsiyalarni amalga oshirish mumkin. Lazer jarrohligi esa oftalmologiya va urologiyada keng qo‘llanmoqda. Xulosa. Jarrohlik insoniyat tarixida hayotni saqlash va uning sifatini yaxshilashda eng muhim vositalardan biri bo‘lib kelgan.Uning rivojlanishi qadimgi davrlardan zamonaviy texnologiyalargacha b