Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
O‘ZBEKISTON UMUMTA’LIM MAKTABLARIDA ESL/EFL TA’LIMIDA LUG‘AT BOYLIGINI RIVOJLANTIRISHDA LOYIHA ASOSIDAGI YONDASHUVNING NAZARIY VA AMALIY IMKONIYATLARI
ILM-FAN VA INNOVATSIYA · ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI · Masharibova Sayyora Ahmedovna (in-academy.uz/index.php/si)
Наука и инновация · 2012
Аннотация
Ushbu maqolada O‘zbekiston umumta’lim maktablarida ingliz tili o‘qitishda lug‘at boyligini rivojlantirishda loyiha asosidagi ta’lim (PBL – Project-Based Learning) metodining nazariy va amaliy imkoniyatlari yoritiladi. PBL o‘quvchilarni faol ta’lim jarayoniga jalb qiluvchi, mustaqil izlanish va hamkorlikni rag‘batlantiruvchi samarali metodlardan biridir. U lug‘at boyligini faqat yodlash asosida emas, balki amaliy qo‘llash orqali mustahkamlashga yordam beradi. Mazkur maqolada PBLning lingvistik va kognitiv afzalliklari, xalqaro tajriba va O‘zbekiston sharoitidagi tatbiq etish imkoniyatlari ilmiy tahlil qilinadi. Kalit so‘zlar: PBL, loyiha asosidagi ta’lim, lug‘at boyligi, ESL/EFL, o‘quvchi motivatsiyasi, umumta’lim maktablari, O‘zbekiston ta’limi. O‘zbekiston ta’lim tizimida chet tillarni, xususan ingliz tilini o‘qitishga qaratilayotgan e’tibor yildan-yilga ortib bormoqda. Prezidentimiz tomonidan qabul qilingan “Chet tillarni o‘rganishni yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” PQ-1875-son qaror (2012-yil) hamda **PF-60-son Farmon (2022-yil, “Yangi O‘zbekiston – Taraqqiyot strategiyasi”)**da xorijiy tillarni o‘rganishning innovatsion metodlari, zamonaviy darsliklar va ilg‘or tajribalarni tatbiq etish zarurligi ta’kidlangan [1;45]. Bu hujjatlar ingliz tilini o‘qitishda yangi metodik yondashuvlarni izlash va amaliyotga joriy etishni talab qilmoqda. Ana shunday zamonaviy metodlardan biri — loyiha asosidagi ta’lim (Project-Based Learning, PBL) hisoblanadi. PBL o‘quvchilarni markazga qo‘ygan holda, ularga muammolarni hal etish, tadqiqot olib borish, ijodkorlik va hamkorlik asosida faoliyat yuritish imkonini beradi. Xorijiy til, xususan ingliz tili darslarida PBL o‘quvchilarning lug‘at boyligini kengaytirish va uni real hayotiy vaziyatlarda qo‘llashga yo‘naltiradi. Masalan, ingliz tili darsida “My Dream City” loyihasini amalga oshirish jarayonida o‘quvchilar shaharsozlikka oid yangi so‘zlarni o‘zlashtiradi, ularni rasm, chizma va taqdimotlar orqali qo‘llaydi. Natijada lug‘at boyligi faqat daftar sahifalarida emas, balki amaliy nutqiy faoliyatda mustahkamlanadi. Shuningdek, bunday topshiriqlar o‘quvchilarda tanqidiy fikrlash, muloqot va ijodkorlik kabi 21-asr kompetensiyalarini shakllantirishga xizmat qiladi [2;118]. Shu sababli, PBL metodini O‘zbekiston umumta’lim maktablari amaliyotiga keng joriy etish nafaqat o‘quvchilarning lug‘at boyligini oshirish, balki ularni tilni real kommunikativ vaziyatlarda qo‘llashga tayyorlashda ham dolzarb ahamiyat kasb etadi. Loyiha asosidagi ta’lim (Project-Based Learning – PBL) zamonaviy pedagogik konsepsiyalardan biri bo‘lib, o‘quvchini o‘quv jarayonining faol ishtirokchisiga aylantiradi. An’anaviy yondashuvdan farqli o‘laroq, PBLda bilim o‘qituvchi tomonidan tayyor holda berilmaydi, balki o‘quvchi o‘zi izlanish, tajriba va hamkorlik orqali bilimni egallaydi. Bu esa lug‘at boyligini o‘rganishda ham samarali natija beradi, chunki so‘zlar faqat yodlash orqali emas, balki turli loyihaviy faoliyatlar davomida amaliy qo‘llash orqali o‘zlashtiriladi [3;64]. Lingvistik nuqtayi nazardan, PBL o‘quvchilarda relevant (dolzarb) lug‘atni shakllantiradi. Masalan, “Healthy Lifestyle” loyihasida o‘quvchilar sog‘lom ovqatlanish, sport va gigiyena bilan bog‘liq yangi so‘zlarni ingliz tilida izlab topadi, ularni plakat va taqdimotlar orqali 104 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si qo‘llaydi. Bunday vazifalar lug‘atni kontekstda qo‘llash imkonini beradi, natijada yangi so‘zlar tezroq esda qoladi va faol nutqda mustahkamlanadi. Pedagogik nuqtayi nazardan, PBL konstruktivizm nazariyasiga asoslanadi. Konstruktivizmga ko‘ra, bilim inson tomonidan faoliyat jarayonida “quriladi”. O‘quvchi loyihani amalga oshirish davomida ma’lumot yig‘adi, uni qayta ishlaydi, taqdimot tayyorlaydi va natijalarni himoya qiladi. Bu jarayon o‘quvchilarning nafaqat lug‘at boyligini kengaytiradi, balki tahliliy va ijodiy tafakkurini ham rivojlantiradi [4;51]. PBLning lug‘at o‘rgatishdagi ahamiyati, avvalo, uning uzluksiz va faol amaliy mashg‘ulotlar bilan boyitilganida ko‘rinadi. Har bir loyiha jarayonida o‘quvchilar yangi so‘zlarni o‘zlashtiribgina qolmay, balki ularni muhokamalarda, yozma topshiriqlarda va taqdimotlarda faol ishlatishga majbur bo‘ladilar. Masalan, “Uzbek Culture for Tourists” loyihasida o‘quvchilar milliy urf-odat, an’ana va taomlarga oid so‘zlarni ingliz tilida qo‘llab, chet ellik sayyohlar uchun reklama bukleti tayyorlashlari mumkin. Bu jarayon til o‘rganishni real hayotiy kontekst bilan bog‘laydi. Demak, PBL metodining lingvistik va pedagogik xususiyatlari uni ESL/EFL kontekstida lug‘at boyligini rivojlantirish uchun samarali vositaga aylantiradi. Chunki u o‘quvchilarning nutqiy ehtiyojlariga mos so‘zlarni tanlash, ularni faol nutqda qo‘llash va real kommunikativ vaziyatlarda mustahkamlash imkoniyatini beradi. Amaliy tajribalar va PBLning samaradorligi: xalqaro tajribalar va O‘zbekiston maktablari uchun ahamiyati. Xalqaro ta’lim amaliyotida PBL metodin
Доказательный фрагмент
«Ushbu maqolada O‘zbekiston umumta’lim maktablarida ingliz tili o‘qitishda lug‘at boyligini rivojlantirishda loyiha asosidagi ta’lim (PBL – Project-Based Learning) metodining nazariy va amaliy imkoniyatlari yoritiladi.»
Образец извлечения
Демо-превьюUshbu maqolada O‘zbekiston umumta’lim maktablarida ingliz tili o‘qitishda lug‘at boyligini rivojlantirishda loyiha asosidagi ta’lim (PBL – Project-Based Learning) metodining nazariy va amaliy imkoniyatlari yoritiladi. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- ESL, O‘zbekiston ta’limi., lug‘at boyligi, o‘quvchi motivatsiyasi, umumta’lim maktablari, EFL, loyiha asosidagi ta’lim, PBL
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025