Цифровые технологии и их роль в образовательном процессе

Аннотация

в статье рассматриваются различные аспекты формирования творческого мышления студентов с использованием цифровых технологий. Представлены инструменты, функциональные задачи используемые в образовательном процессе. Ключевые слова: цифровые технологии, компьютер, компетентность, компетентностный подход, креатив, навыки, образование, образовательный процесс, учащиеся. O‘quv jarayonida o‘quvchilarning kreativ fikrlashlashini rivojlantirish va ta’lim sifati samaradorligini oshirishga qaratilgan turli xil zamonaviy pedagogik texnologiyalar, o‘qitish metodlari va vositalari bilan pedagogik shapt-shapoitlapni, tamoyil va yondashuvlapni amalga oshipish orqali faollashtirish zarur. O‘quv jarayoni ko‘p qirrali, shuning uchun muammoni ko‘plab pedagogik omillar va vositalar orqali hal qilish talab etiladi. Ta’lim berish jarayonida o‘quvchilarning kreativ fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirish jarayonini uzluksiz izchillik, ilmiylik, tizimlilik tamoyillarini nazarda tutgan holda, amalga oshirish imkoniyatidan foydalanib barcha turdagi ta’lim texnologiyalarini joriy etish, ularning bir-birlarini to‘ldirish imkoniyatini beradi. Ma’lumki, o‘quvchilarning kreativ fikrlashlarini rivojlantirishning samarali metodlaridan biri – raqamli texnologiyalardan foydalanib o‘qitish hisoblanadi [1]. 94 Современные проблемы интеллектуальных систем. Республиканская научно-практическая конференция. Джизак, 18-19 апреля 2025 г. Ta’lim berish jarayonida o‘quvchilarning qiziqishlarini susaytiruvchi omillardan biri – fan bo‘yicha ko‘rgazmali ma’lumotlarning kamligidir. Ko‘rgazmali axborotlarga boy bo‘lgan raqamli texnologiyalarni ta’lim jarayoniga tadbiq etish quyidagi vazifalarni amalga oshirishni ta’minlaydi: 1. O‘quv materialini yod olish va o‘zlashtirish, shuningdek, mashq qilish rejimlarida bilimlarni tekshirishni. 2. Vaqtni tejashni. 3. O‘quv materialini ko‘rgazmali taqdim etishni. 4. Nazorat, o‘z-o‘zini nazorat qilish, tahlil, diagnostika va ta’lim natijalarini baholashning individuallashtirilgan, tezkor va obyektiv usullarini. 5. Tezkor hujjatlarni tayyorlashni. 6. O‘quv materiallarini tezkor ko‘paytirishni. 7. O‘quv va ilmiy tajribalarni kompyuter texnologiyalari asosida amalga oshirishni. 8. Ma’lumotlar bazasini didaktik vazifalarni yechish uchun ishlab chiqishni [2]. Raqamli texnologiyalarni o‘quv jarayoniga integratsiya qilish quyidagi vositalar orqali amalga oshiriladi (1-rasm). Fizika fani kompyuterlashtirish jarayoniga aniq fan sifatida mos keladi. Ulardan dars jarayonida nazariy materialni o‘rganish, mashqlarni bajarish, modellashtirish va vizuallashtirish vositasi sifatida hamda boshqa maqsadlarda raqamli texnologiyalardan foydalanish mumkin. Kompyuter texnologiyalarini o‘quv jarayoniga integratsiya qilish orqali quyidagilarni ta’minlash mumkin: • kompyuter bilan aloqa qilish va ixtisoslashtirilgan dasturlar bilan ishlashning o‘ziga xos xususiyatlari tufayli konstruktiv, algoritmik fikrlashni rivojlantirish; • reproduktiv faoliyat mazmunini o‘zgartirish, intellektual o‘qitish tizimlari va modellashtirish dasturlari muhitida tajriba, tadqiqot xarakteridagi vazifalarni bajarish orqali kreativ fikrlashni rivojlantirish; • kompyuter biznes o‘yinlari jarayonida qo‘shma loyihalarni amalga oshirish asosida muloqot ko‘nikmalarini rivojlantirish; • optimal qarorlar qabul qilish va qiyin vaziyatga moslashish ko‘nikmalarini shakllantirish (modellashtirish dasturlari asosida kompyuter tajribalari jarayonida, simulyator dasturlari bilan ishlashda); 95 Современные проблемы интеллектуальных систем. Республиканская научно-практическая конференция. Джизак, 18-19 апреля 2025 г. • o‘quvchining muvaffaqiyatli ijtimoiy va kasbiy moslashuvi uchun zarur bo‘lgan kompyuter texnologiyalari sohasida malaka darajasiga erishish [5]. Kompyuterdan foydalanish fizika masalalarini yechishda hisoblashlarni avtomatlashtirishga olib keladi. [3] Natijada vaqt tejalishi hisobiga nazariy materiallarni kattaroq hajmda o‘rganish va fizik hodisalar hamda jarayonlarni bosqichma-bosqich ko‘rgazmali tushuntirish imkoniyatini yaratiladi. Quyida raqamli texnologiyalardan foydalanishning vositalari va ularning funksional vazifalari keltirilgan (1-jadval). 1-jadval IT vositalaridan foydalanish va ularning funksional vazifalari № Asbob turlari Asbobning maqsadi Kompyuterlar va 1. Ta’limda ma’lumotlarni saqlash,qayta ishlash va uzatish noutbuklar 2. Proektorlar va kodo skop Raqamli tizimlarda ma’lumotlarni aks ettirish Predmetlar bo‘yicha har xil tur video,audio materyallarni 3. Multimedia tayyorlash va ko‘rsatish Dars jarayonida elektron doskalardan kontaktsiz 4. Smart-doska foydalanish Turli tarmoqlar va kompyuterlar bazasi multimediali 5. Internet TV ma’lumotlariga kira olish Ma’lumotlarni qayta ishlashning turli vositalari orasida 6. Telefon liniyalari aloqalarni o‘rnatish Jadvaldan ko‘rinib turibdiki, fizika fanini o‘qitish jarayonida turli raqamli axborot vositalari orqali multimedia taqdimotlari, videoroliklar va videofragmentlar, animatsiyalar, elektron darsliklar, ta’l