Конституционно-правовые основы взаимоотношений президента и премьер-министра в системе государственной власти Республики Узбекистан

Аннотация

мақолада Ўзбекистон Республикаси мумкин” [16, 116- бет], деб таъкидлайди. Бироқ давлат ҳокимияти тизимида Президент ва Бош вазир амалдаги қонунчилигимизда Бош вазирнинг муносабатларининг ўзига хос жихатлари, мазкур Президентга ахборот бериш жараёни батафсил муносабатларнинг предметини ташкил этувчи мустаҳкамланмаган, хусусан, ушбу ахборот қандай конституциявий-ҳуқуқий муносабатлар қиёсий ҳуқуқий кўринишда бўлиши (ҳисобот ёки маълумотнома), таҳлил асосида батафсил ёритилган ҳамда мазкур қандай шаклда амалга оширилиши (ёзма ахборот хати соҳада қонунчиликни такомиллаштиришга қаратилган ёки шахсан оғзаки шаклда) ва амалга оширилиш таклифлар ишлаб чиқилган. муддатлари кўрсатилмаган. Одатда (шу жумладан, Калит сўзлар: Конституция, қонун, Президент, хорижий мамлакатларда ҳам) Ҳукумат раҳбарининг Вазирлар Маҳкамаси, ҳукумат, Бош вазир, мансабдор давлат бошлиғига ахборот бериши уларнинг мунтазам шахслар, ижро ҳокимияти, ҳисобдорлик, тайинлаш, равишда ўтказиладиган учрашувларида амалга лавозимидан озод этиш, вазифасини бажарувчи. оширилади. Миллий қонунчилигимизда бундай учрашувларнинг ҳам батафсил регламентацияси Аннотация: в статье на основе сравнительно- назарда тутилмаган. Таъкидлаш жоизки, ушбу правового анализа раскрыты особенности жараённинг аҳамияти катта, чунки унинг натижасида взаимоотношений Президента и Премьер-министра в “Президент зарур маълумотларга эга бўлади ва бутун системе государственной власти Республики ижро ҳокимияти органлари тизимида, шунингдек Узбекистан, конституционно-правовые отношения, бошқарувнинг алоҳида соҳаларидаги долзарб которые являются предметом этих взаимоотношений. масалаларга эътибор қаратади” [4, 105- бет.]. Разработаны предложения по совершенствованию Президент Ҳукумат фаолиятига доир масалаларга законодательства в этой сфере. эътибор қаратиб, ҳукумат фаолиятини йўналтириш, Ключевые слова: Конституция, закон, Президент, ундаги камчиликларни бартараф этиш бўйича зарур Кабинет Министров, Правительство, Премьер- чора-тадбирлар кўриш, лозим бўлса, Ҳукумат министр, должностные лица, исполнительная власть, фаолиятидаги камчиликлар юзасидан тегишли подотчетность, назначение, освобождение от мансабдор шахсларга нисбатан жавобгарлик должности, исполняющий обязанности. чораларини қўллаш имкониятига эга бўлади. Президент ўзининг ушбу ҳаракатлари билан ижро Annotation: on the basis of comparative legal analysis ҳокимияти тизими фаолиятининг узлуксизлигини the article discloses features of relationships of the таъминлайди. President and the Prime minister in the system of state Ҳукумат раҳбарининг давлат бошлиғи олдида authority of the Republic of Uzbekistan, constitutional-legal ҳисобдорлиги дунёнинг деярли барча мамлакатларида relations that are the subject of these relationships and (ҳукумат коллегиал орган сифатида фаолият юритувчи develops proposals to improve the legislation in this ва ҳукумат раҳбари лавозими мавжуд бўлган sphere. давлатларда), ҳатто, мусулмон фундаментализмига Key words: Constitution, law, President, Cabinet of хос бўлган, давлат бошлиғи “кучли” монарх бўлган Ministers, Government, Prime Minister, officials, executive давлатларда, шунингдек давлат бошлиғи - “ кучсиз” power, accountability, appointment, dismission, president президент бўлган Европа мамлакатларида ҳам мавжуд pro tempore. [18, 210- бет]. Масалан, Англосаксон ҳуқуқ тизимига мансуб мамлакатларнинг аксариятида ҳукумат Мамлакатни модернизация қилиш, давлат раҳбари давлат бошлиғига (монарх ёки президент) ҳар ҳокимияти ва бошқарувини демократлаштириш ҳамда ҳафта ахборот бериб боради, баъзи мамлакатларда миллий давлатчиликни мустаҳкамлаш жараёнида эса ушбу жараёнда тегишли вазирлар ҳам иштирок Президент ва Бош вазир муносабатларининг этади. Ҳукумат раҳбарининг давлат бошлиғи олдида такомиллашуви алоҳида аҳамиятга эгадир. Давлат ҳисобдорлигининг аҳамияти мамлакатда ўрнатилган ҳокимиятининг ушбу икки субъекти ўртасидаги бошқарув шаклига боғлиқдир. Ҳукумат коллегиал орган муносабатлар доираси кенг бўлиб, ижро ҳокимияти сифатида мавжуд бўлган президентлик тизимидаги мансабдор шахсларни лавозимига республикалари (Озарбайжон, Тожикистон) ва кучли тайинлаш ва лавозимидан озод этиш, улар ўртасида президент ҳокимиятига асосланган ярим президентлик вазифаларни тақсимлаш, Ҳукумат раҳбарининг давлат республикаларида (Россия, Арманистон) ҳукумат бошлиғи топшириқ ва кўрсатмаларини бажариши, раҳбари ҳукумат фаолияти, хусусан, давлат бошлиғига унинг олдида ҳисобдорлиги, ҳуқуқий ҳужжатлар топшириқлар, давлат бюджети, давлат дастурлари, лойиҳаларини ишлаб чиқиш, келишиш, қабул қилиш ва қонун ва қонуности ҳужжатларининг ижро этилиши бекор қилиш каби бир қатор жараёнларда намоён юзасидан президентга ахборот бериб боради. бўлади ҳамда мамлакат ижро ҳокимияти механизмини Парламентар республикалар (Германия, Греция, ҳаракатга келтиради. Италия) ва кучли парламент ҳокимиятига асосланган Президент ва Бош вазир муносабатларининг фаол ярим президентлик республикаларида (Франция, кўринишларидан бири – бу Ҳукумат раҳбарнинг Португалия