Текст научной работы на тему Специфика правоприменительных документов и значение юридических технологий в их разработке

Аннотация

мақолада ҳуқуқ ижодкорлиги ва ҳуқуқни қўллаш фаолиятининг ўзига хос хусусиятлари, ўзаро алоқадорлиги ва қонун нормаларининг ҳаётга татбиқ этилишидаги аҳамияти ёритилган. Калит сўзлар: ҳуқуқни қўллаш, ҳуқуқий фаолият, ҳуқуқни амалга ошириш, ҳуқуқий хатти-ҳаракат, ҳуқуқий амалиёт, юридик техника. Аннотация: в статье раскрываются особенности взаимосвязи нормотворчества и правоприменитель- ной деятельности, а также значимость приминение законодательных норм. Ключевые слова: реализация права, правовая деятельность, примененя права, правовое действие, правовая практика, юридическая техника. Annotation: the article reveals peculiarities and inter- relation of department rule-making and enforcement activi- ties, as well as the importance of the application of legisla- tion on life. Key words: realization of law, legal activity, applica- tion of law, legal action, practice of law, legal technique. Ҳуқуқни қўллаш бу − ваколатли субъектлар томонидан қонунда белгиланган процессуал шаклларда амалга ошириладиган ва индивидуал шаклда юридик қарор қабул қилиш йўли билан ҳуқуқий нормаларнинг амалга ошишида ифодаланадиган давлат-ҳокимияти фаолиятидир [5, 77-бет.]. Юридик ишни ҳал этиш ҳуқуқ ижодкорлиги ҳужжатларига нисбатан бўйсунувчи мақомга эга бўлган ҳуқуқни қўллаш ҳужжатларида қайд этилади. Улар ҳуқуқий нормаларга асосланади ҳамда норматив ҳужжатларни амалга ошириш жараёнига индивидуал норматив таъсирини ўтказиш мақсадини кўзлайди [7, 437-бет.]. Ҳуқуқни қўллаш ҳужжатлари турлича бўлса-да, уларнинг ўзига хос жиҳатлари мавжуд бўлиб, бу жиҳатларни уларни бошқа ҳужжатлардан ажратиб турувчи белги деб ҳисоблаш мумкин. Ҳуқуқшунос олимларнинг фикрича ҳуқуқни қўллаш ҳужжатлари қуйидаги ўзига хос жиҳатларга эга: давлат ҳокимиятининг ваколатли органлари номидан чиқарилади; давлат ҳокимияти хусусиятига эга; ижро учун мажбурий хусусиятга эга бўлади; аниқ ва айнан белгиланган қоидалардан ташкил топади; бир марталик қўллаш учун мўлжалланган бўлади; давлатнинг мажбурлов кучи билан таъминланади [10, 132-бет.]. Ҳуқуқни қўллаш ҳужжатларининг юридик техника талаблари асосида бўлиши ҳам норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар сингари зарурий аҳамиятга эга. Бундай ҳужжатлар ҳам жамият ҳаётида сезиларли даражада муҳим аҳамият касб этади. Чунки, норматив-ҳуқуқий ҳужжатларнинг талаблари кўп ҳолатларда улар орқали жамият ҳаётига татбиқ этилади. 15 2016 №3 ♦ ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА Ҳуқуқшуносликка оид адабиётларда эътироф берилган. Масалан, суд ҳужжатларини этилишича ҳуқуқни қўллаш ҳужжатлари қуйидаги расмийлаштириш билан боғлиқ қоидалар жиноят талабларга жавоб бериши лозим: а) мазкур ҳужжатлар процессуал кодексида, маъмурий жавобгарлик қайси норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар асосида қабул тўғрисидаги кодексда ва бошқа ҳужжатларда қилинган бўлса, уларга аниқ мос келиши; б) ҳуқуқни белгиланган. Ижро ҳокимияти органларининг қўлловчи орган ёки мансабдор шахснинг ваколати ҳужжатларини расмийлаштиришнинг юридик-техник доирасида қабул қилиниши; в) чуқур ва ҳар томонлама қоидалари, турли йўриқномалар, қоидалар ва асослантирилган бўлиши; г) ҳуқуқни қўллаш низомларда белгиланган. Шунингдек, айрим ҳуқуқни ҳужжатларига расмий тус берувчи барча зарур қўллаш ҳужжатлари унинг ижодкори томонидан эркин реквизитларга (ҳужжатнинг номи, қабул қилиниш жойи ва тарзда тузилади яъни унинг шакли ва намунаси бирон вақти, мазкур ҳужжатни қабул қилган орган номи, бир ҳужжатда белгиланмаган бўлиши ҳам мумкин. тегишли муҳр, имзонинг мавжудлиги ва ҳоказо) эга Бунга мисол сифатида турли дастурлар, режалар ва бўлиши [8, 321-бет.]. бошқаларни келтириш мумкин. Бизнингча, ҳуқуқни қўллаш ҳужжатларига Бундай ҳужжатлар юридик хизматлар ва адлия ор- қўйиладиган умумий талаблар янада кенгроқ бўлиб, ганлари томонидан ҳуқуқий экспертизадан ўтказил- қуйидагилардан иборат: юқори турувчи норматив- майди ва бунинг имконияти ҳам мавжуд эмас. Шундай ҳуқуқий ҳужжатларга мос бўлиши; ҳуқуқни қўлловчи бўлса-да, адлия органлари бугунги кунда ҳуқуқни орган ёки мансабдор шахснинг ваколати доирасида қўллаш фаолияти билан боғлиқ ягона давлат сиёсати- қабул қилиниши; ҳар томонлама асослантирилган ни белгилашга ҳақли. бўлиши; ҳуқуқни қўллаш ҳужжатларига расмий тус Бу ҳақда Ўзбекистон Республикасининг Биринчи берувчи барча зарур реквизитларга (ҳужжатнинг номи, Президенти Ислом Каримов “Мамлакатимизда демо- қабул қилиниш жойи ва вақти, мазкур ҳужжатни қабул кратик ислоҳотларни янада чуқурлаштириш ва қилган орган номи, тегишли муҳр, имзонинг мавжудлиги фуқаролик жамиятини ривожлантириш концепцияси”да ва ҳоказо) эга бўлиши; юридик тил қоидаларига амал “Адлия органларининг ҳуқуқни қўллаш амалиётида қилинганлиги; коррупциявий омиллардан ҳоли ягона давлат сиёсатини ўтказишдаги ролини кучайти- бўлиши; инсон ҳуқуқларини камситишга олиб риш учун уларга зарур бўлган тегишли ваколатларнинг келадиган қоидаларнинг бўлмаслиги ва бошқалар. берилиши мамлакатимизнинг ҳуқуқни муҳофаза Ҳуқуқни қўл