Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
ПОРА ОЛИШ ВА БЕРИШДА ВОСИТАЧИЛИК ҚИЛИШ ЖИНОЯТИНИНГ ЖИНОИЙ-ҲУҚУҚИЙ ЖИҲАТЛАРИ
ЖИНОИЙ-ҲУҚУҚИЙ ЖИҲАТЛАРИ · Абдуллаев Баҳромжон Эркин ўғли
Современная наука и исследования · 4 · 2025
Аннотация
The article explores the criminal law aspects of mediation in bribery, both in giving and receiving bribes. Using the legal systems of England and Germany as case studies, it analyzes the legal interpretation of mediation, issues of corporate liability, and the doctrine of participation. The conclusion emphasizes that mediation should not be treated as an independent offense but rather as a channel through which bribery is carried out. Keywords. Bribery, mediation, Bribery Act 2010, §§333–334 StGB, complicity, corporate liability, Serious Fraud Office, prosecution, anti-corruption. “коррупцияни фақат кучли қонун эмас, балки кучли терговчи ҳам енгади” КИРИШ Пора олиш-бериш жараёнида воситачилик қилиш мураккаб ҳуқуқий муаммолардан бири сифатида жиноий ҳуқуқ назариясида ва амалиётида алоҳида ўрин эгаллайди. 3 14 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 8 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Бу жиноятнинг назарий асосларини таҳлил қилганда эътибор қаратиладиган асосий жиҳат – пора беришнинг икки ёқлама келишув хусусиятига эга эканлиги ва унга воситачи шахс қўшилганда исботлаш механизмлари янада қийинлашишидир. Британ ҳуқуқшуноси Andrew Ashworth таъкидлаганидек, пора бериш жараёнида воситачи иштирок этганда жиноятнинг махфийлик даражаси ортади ва давлат органлари учун далил йиғиш жараёни анча мураккаблашади1. Шунинг учун воситачи орқали амалга оширилган пора бериш схемаларида терговчилар асосан молиявий ҳаракатлар, шартномалар ва ички ёзишмаларни таҳлил қилишга мажбур бўладилар. АСОСИЙ ҚИСМ Англия ҳуқуқ тизимида бу масала Bribery Act 2010 2 орқали аниқ қонунлаштирилган. Қонуннинг 1-бўлимида фаол пора бериш таркиби таърифланганда, у “бевосита ёки учинчи шахс орқали” амалга оширилган бўлиши мумкинлиги қайд этилган. Демак, воситачилик алоҳида жиноят сифатида эмас, балки асосий таркибни амалга оширишнинг усули сифатида талқин қилинади. Шу билан бирга, ушбу қонунда корпоратив жавобгарлик алоҳида назарда тутилган: 7 бўлимига кўра, агар компания ўз номидан ҳаракат қилувчи шахслар (агент, консультант ва ҳ.к.) томонидан пора бериш ҳолатларини бартараф этиш бўйича адекват чораларни кўрмаса, у ҳолда компаниянинг ўзи ҳам жавобгарликка тортилиши мумкин. Амалиётда буни SFO v Rolls-Royce ишида кўриш мумкин3. Суд ҳужжатларида кўрсатилишича, компания турли юрисдикцияларда агентлар орқали шартномаларни қўлга киритиш учун ноқонуний тўловлар амалга оширган, бу тўловларни яшириш учун эса консалтинг шартномалари ва сохта ҳисоб-фактуралардан фойдаланилган. Суд ушбу ҳолатларни воситачилик орқали амалга оширилган пора бериш сифатида баҳолаган ва компанияни жавобгарликка тортган. Германия ҳуқуқ тизимида эса воситачилик махсус модда сифатида эмас, балки пора бериш ва олиш билан боғлиқ умумий нормалар орқали қамраб олинади. Жиноят кодексининг 333–334 моддаларида4 давлат хизматчиларига пора бериш таркиби белгилаб қўйилган бўлиб, бу ерда пора “ўзи ёки учинчи шахс фойдаси учун” таклиф қилиниши мумкинлиги очиқ ифодаланган. Демак, воситачи орқали амалга оширилган пора бериш ҳолати ҳам ушбу моддалар доирасида тўлиқ қамраб олинади5. Шу билан бирга, воситачи шахснинг жиноий жавобгарлиги одатда иштирокчилик (Anstiftung ва Beihilfe – 26–27 StGB) асосида белгиланади. Немис ҳуқуқшунос олимлари, жумладан Thomas Fischer ва Roland Hefendehl таъкидлашича, воситачининг ҳаракатлари “ташкил этувчи ҳаракатлар” (Organisationshandlungen) ёки “осонлаштирувчи ҳаракатлар” (Erleichterung) сифатида баҳоланиши мумкин ва бу ҳолатда тўлов оқимлари, банк ҳаракатлари ва ёзишмалар орқали жиноят нияти исботланиши зарур. 1 Ashworth, Andrew. Principles of Criminal Law. Oxford University Press, 2013. https://global.oup.com/academic/product/principles-of-criminal-law-9780199696796 2 Bribery Act 2010, Section 1, Section 7. UK Legislation. https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2010/23/contents 3 https://cms-lawnow.com/en/ealerts/2017/01/sfo-concludes-deferred-prosecution-agreement-with-rolls-royce? 4 German Criminal Code (Strafgesetzbuch, StGB), §§ 333–334. https://www.gesetze-im-internet.de/stgb/ 5 https://www.gesetze-im-internet.de/englisch_stgb/englisch_stgb.html? 3 15 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 8 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Немис амалиётида, айниқса, тижоратдаги пора бериш (299 StGB) билан боғлиқ ишлар доирасида воситачилик орқали амалга оширилган схемалар кўп учрайди. Бундай ҳолатларда прокуратура ва судлар воситачининг ҳаракатларини асосан иштирокчилик нормалари орқали баҳолашади, айрим ҳолларда эса ишончни суиистеъмол қилиш (266 StGB) моддаси ҳам қўлланилади. Назарий жиҳатдан, Англия ҳуқуқида воситачилик масаласи кўпроқ корпоратив комплаенс нуқтаи назаридан талқин қилинади. “Associated person” тушунчаси доирасида ҳар қандай агент ёки воситачи компания номидан ҳаракат қилувчи шахс сифатида баҳоланади6 ва агар компания улар устидан тегишли назорат ва due diligence амалга оширмаса, жавобгарлик юзага келади. Германия ҳуқуқида эса воситачилик асосан ишт
Доказательный фрагмент
«The article explores the criminal law aspects of mediation in bribery, both in giving and receiving bribes.»
Образец извлечения
Демо-превьюThe article explores the criminal law aspects of mediation in bribery, both in giving and receiving bribes. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- Bribery, mediation, Bribery Act 2010, §§333–334 StGB, complicity, corporate, StGB §§333–334, иштирокчилик, Пора бериш, корпоратив жавобгарлик, коррупцияга қарши кураш., SFO, воситачилик, прокуратура
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025