ERKIN KURASHCHILARNI MASHG'ULOTLARINI REJALASHTIRISH USLUBIYATI

Аннотация

В данной статье представлена информация о применении еженедельных циклов, направленных на развитие физической, технической и тактической подготовленности борцов вольного стиля на этапе подготовки, а также о применении комплекса специальных упражнений, выполняемых с использованием современного оборудования и определении его эффективности. Ключевые слова: Вольная борьба, мезоцикл, методика, недельный цикл, комплекс специальных упражнений, технико-тактическая, физическая подготовка, соревнование, тренировочный процесс. Annotatsiya. Ushbu maqolada o‘quv-mashq bosqichidagi erkin kurashchilarni jismoniy, texnik-taktik tayyorgarligini rivojlantirishga qaratilgan haftalik sikllarni qo‘llash hamda zamonaviy uskunalardan foydalanib bajariladigan maxsus mashqlar majmuasini qo‘llash hamda uni samaradorligini aniqlash to‘g‘risida ma’lumotlar keltirilgan. Kalit so‘zlar: Erkin kurash, mezosikl, metodika, haftalik sikl, maxsus mashqlar majmuasi, texnik-taktik, jismoniy tayyorgarlik, musobaqa, mashg‘ulot jarayoni. Annotation. This article provides information on the application of weekly cycles aimed at developing the physical, technical, and tactical training of freestyle wrestlers at the training stage, as well as the application of a complex of special exercises performed using modern equipment and determining its effectiveness. Keywords: Freestyle wrestling, mesocycle, methodology, weekly cycle, complex of special exercises, technical-tactical, physical training, competition, training process. Dolzarbligi. Sport mashg‘ulotlarini rejalashtirish — sportchi tayyorgarligining tizimli, ilmiy asoslangan va uzoq muddatli samaradorligini ta’minlaydigan asosiy jarayondir. Ayniqsa, erkin kurash kabi yuqori darajadagi jismoniy va psixologik tayyorgarlikni talab qiluvchi sport turida mashg‘ulotlar rejasining puxta tuzilishi sportchining sport faoliyatidagi barqaror o‘sishini ta’minlaydi. Tadqiqot maqsadi erkin kurashchilarni mashg'ulotlarini rejalashtirish uslubiyati bo’yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqot vazifalari. Erkin kurash mashg’ulotlarini rejalashtirish tizimini o’rganish; Erkin kurashchilarni mashg’ulotlar rejasini ishlab chiqish. Tadqiqot natijalari va ularning muhokamasi. Erkin kurash mashg‘ulotlarini rejalashtirishda quyidagi uslubiy yondashuvlar muhim hisoblanadi. Jumladan yillik (makrotsikl) rejalashtirish, bunda tayyorlov, asosiy, musobaqaviy va tiklanish bosqichlariga ajratiladi. Shu bilan birga har bir bosqichda yuklama hajmi, maqsadi va yo‘nalishi aniqlanadi. O‘rta muddatli (mezotsikl) rejalashtirishda esa 3–6 haftalik bosqichlar asosida yuklamalar bosqichma-bosqich orttiriladi hamda texnik-taktik va jismoniy yuklamalar uyg‘unlashtiriladi. 82 Avgust, 2025-Yil Kunlik (mikrotsikl) mashg‘ulotlar rejalarida asosan har kuni reja asosida chigal yozdi mashqlar, asosiy yuklama va tiklovchi qismlari aniq belgilanadi. Individual yuklamalar, texnik elementlar takrorlanish soni va dam olish muddatlari ko‘zda tutiladi. Bundan tashqari xar bir erkin kurash mashg’ulotlari monitoring va tahlil qilib boprildi. Har 2–3 haftada erkin kurashchining jismoniy holati va texnik ko‘rsatkichlari baholanadi hamda natijalarga qarab rejalarga o‘zgartirish kiritiladi. Rejalashtirishda asosiy tamoyil bosqichlilik, tizimlilik va individual yondashuv kabi tamoyillaridan foydalanildi. Bu esa mashg‘ulot samaradorligini oshiradi, ortiqcha yuklama va charchoqlardan saqlaydi. Erkin kurash mashg‘ulotlarini rejalashtirish bu murabbiy va sportchi o‘rtasidagi doimiy ilmiy va amaliy hamkorlikdir. Rejalashtirish orqali sportchilarning barcha tayyorgarlik yo‘nalishlari bosqichma-bosqich va tizimli ravishda rivojlantiriladi. Bu esa ularning musobaqalardagi natijalariga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Xulosa qilib aytganda erkin kurashchilarning mashg‘ulotlarini rejalashtirish ularning sport salohiyatini to‘liq ochib berish uchun zarur bo‘lgan ilmiy-metodik asosdir. To‘g‘ri rejalashtirilgan mashg‘ulotlar sportchilarda texnik va taktik ko‘nikmalarni chuqurlashtiradi, ularni musobaqalarga yuqori darajada tayyorlaydi va jarohatlar xavfini kamaytiradi. Shu sababli murabbiylar va metodistlar mashg‘ulotlar rejalashtirishda tizimli va fan asosidagi yondashuvlardan foydalanish orqali erkin kurashchilarni operativ tayyorlash imkoniyatlari kengaytirildi. Foydalanilgan adabiyotlar ro’yhati: 1. Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.М.Мирзиёевнинг 2017-йил 3-июндаги “Ўзбекистонда Жисмоний тарбия ва спорт соҳасида давлат бошқаруви тизимини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПФ-5368-сонли Фармони. 2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 29-iyuldagi “Sport kurashlarining olimpiya turlarini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-336-sonli Qarori 3. Гофуров А.У. Курашчиларнинг техник ва тактик тайёргарлигини такомиллаштириш.: “Фан-спортга”, Т., 2016, № 4., Б. 21-25. 4. Дадабоев О.Ж., Повышение физической подготовленности юношей групп начальной подготовки по дзюдо в условиях спортивнооздоровительного лагеря. Фан