Условия дифференциации уголовной ответственности

Аннотация

cодир этилган жиноят учун жазо Шунингдек, ушбу қарорда мустаҳкамланишича, белгилаш мезонлари доим олимларнинг фикрини “Жиноят кодексининг 8, 54-моддалари мазмунига кўра, ўзига тортиб келган. Мазкур масала, санкцияларда жазо адолатли бўлиши - ҳар бир ҳолатда индивидуал белгиланган жазолар доираси, Ўзбекистон жиноят тайинланиши, жиноятнинг хусусияти ва ижтимоий қонунчилигида мавжуд бўлган принциплар талабига хавфлилик даражасига, айбдорнинг шахсига, жавоб бериши лозимлиги билан ҳам мураккаблашади. шунингдек жазони енгиллаштирувчи ва Шу боис ушбу мақолада санкцияда белгиланган оғирлаштирувчи ҳолатларга мувофиқ бўлиши керак” жазоларнинг муайян жиноятга мувофиқлигини кўриб [15,241-242-бетлар]. чиқишга ҳаракат қиламиз. ЎзР ЖК Махсус қисми моддалари санкцияларида Калит сўзлар: санкция, жазо, одиллик, жазонинг бир тури (нисбий муайян санкциялар) ёки мувофиқлик. бир неча турдаги жазолар (муқобил санкциялар) белгиланган. Санкцияларда ҳарбий ёки махсус Аннотация: критерии установления санкций за со- унвондан маҳрум қилиш ва муайян ҳуқуқдан маҳрум вершённое преступление всегда притягивали внима- қилиш тариқасидаги қўшимча жазолар мавжуд бўлиши ние учёных. Данный вопрос усложняется и тем, что в ҳам мумкин (кумулятив санкциялар). Ҳарбий ёки уголовном законодательстве Узбекистана существуют махсус унвондан маҳрум қилиш каби қўшимча жазо принципы, требования которых должны отвечать за турлари ЎзР ЖК санкцияларида учрамайди, лекин пределы наказаний, установленных в санкциях. В дан- шахсни оғир ёки ўта оғир жиноят содир этгани учун ной статье мы попытаемся рассмотреть соблюдение ҳукм қилиш чоғида айбдорнинг шахсини ҳисобга олиб, соразмерности предусмотренных в санкциях наказа- ЎзР ЖКнинг 52- моддасига мувофиқ суд томонидан ний, за совершённое преступление. тайинланиши мумкин. Ключевые слова: санкции, наказание, Санкцияларнинг муқобиллиги унинг турини танлаш справедливость, соразмерность жараёнида жазони янада индивидуаллаштириш имконини беради. Шунингдек, қонуний асослар мавжуд Annotation: the criteria for imposing sanctions for the бўлган ҳолда асосий жазо билан бир қаторда қўшимча crime has always attracted the attention of scientists. This жазони қўллаш суд ҳукмининг самарадорлигини issue is complicated by the fact that the criminal legislation ошириши қайд этилади[11, 53-бет]. of Uzbekistan, there are principles that must be respected Тўғри, санкцияларда ҳар хил турдаги жазоларнинг in determining sanctions. In this article we will try to exam- мавжудлигига давлат молияси омилининг таъсирини ine the observance of the proportionality of penalties pro- Н.Д.Сергеевский ХХ аср бошидаёқ қайд этган эди: vided for in the sanctions of the crime. “Жазо чораларини, яъни жазо турларини танлашда бой Key words: sanctions, punishment, justice, propor- давлатларгина эркиндирлар; улкан маблағларга эга tionality бўлмаган давлатлар эса, аксинча, энг арзон жазоларни танлаш билангина кифояланадилар”[12, 90-бет]. Жиноят учун жазо тайинлашда одиллик мезонига Жиноят қонунининг одиллигини таъминлаш учун қатъий амал қилиш жазо мақсадига эришишга имкон муҳим бўлган жазони дифференциация қилишни беради ҳамда пировардида жазо самарадорлиги ривожлантиришга иқтисодий жиҳатдан тараққий этган ошишига салмоқли ҳисса қўшади. Жазо турларини давлатларгина қодир эканлигини ҳозирги одилона белгилаш, табиийки, маълум шарт ва мутахассислар ҳам қайд этадилар[2,63-бет]. Бугунги омилларга таянади. кунда жиноий жавобгарликни дифференциация қилиш Шарт – “тақозо этувчи нарса, талаб” [14, 550- бет] миллий жиноят-ҳуқуқий сиёсатнинг асосий каби маъноларни англатишидан келиб чиқиб, йўналишларидан бири сифатида тан олинган. Бироқ жиноятлар учун жазоларнинг турлари ва табиийки, фақатгина тан олиш ушбу принципни миқдорларини одилона белгилаш шартлари деганда Ўзбекистон жиноят ҳуқуқи ислоҳотлари кўламида тўла санкциянинг одиллигини белгиловчи ҳолатларни қамраб олиш учун етарли эмас. Жиноят қонунида тушунамиз. жавобгарликни дифференциация қилишнинг барқарор Ушбу масала хусусида А.С.Якубов ва тизимини жорий этишда унинг усул ва воситаларига У.А.Абдуғаниевлар ҳам “жиноят содир этган муайян оид назарий замин муфассал ишлаб чиқилиши талаб шахсга нисбатан қилинган айбни баҳолаш унга этилади [1, 32- бет]. Жумладан, жазони мувофиқ келадиган жазони ёки бошқа жиноят-ҳуқуқий дифференциация қилиш давлатдаги сиёсий шарт- таъсир чораларини аниқлашда ифодаланади. Бу шароитлар ҳамда жамият, маданият ва ҳуқуқий муносабатлар қонунни қўллаш даражасида, яъни онгнинг ривожланиши каби ижтимоий омиллар, қонунга кўра ваколатли бўлган идоралар ва шахслар шунингдек юридик фанининг ривожланиш даражаси даражасида жорий этилади. Айни ана шу даражада билан белгиланади. жиноят-ҳуқуқий муносабат пайдо бўлади. Шундан Жиноят-ҳуқуқий санкцияларнинг муқобиллиги келиб чиқиб, ушбу моддада содир этилган жиноятга жараёни жиноятларнинг ижтимоий хавфлилик қонунни қўлловчи томонидан одил жиноят-ҳуқуқий хусусияти ва даражаси билан узвий боғлиқ. таъсир чораларини белгилаш учун ҳам мезонлар Қилмишнинг ижтимоий хавфлилик