IQTISODIYOTGA DAVLAT ARALASHUVINI MINIMALLASHTIRISHNING ZAMONAVIY YO‘NALISHLARI

Аннотация

Ushbu maqolada iqtisodiyotga davlat aralashuvining nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilinadi. Asosiy e’tibor bozor mexanizmlarini mustahkamlash, xususiy sektor rolini kuchaytirish, raqobat muhitini yaxshilash, subsidiya va preferensiyalarni qisqartirish orqali davlat aralashuvini bosqichma-bosqich kamaytirish masalalariga qaratilgan. Maqolada rivojlangan davlatlar tajribasi asosida O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan islohotlar baholangan va takliflar bildirilgan. Kalit so‘zlar: Davlat aralashuvi, bozor iqtisodiyoti, xususiy sektor, raqobat, liberallashtirish, iqtisodiy islohotlar. Annotatsiya. This article analyzes the theoretical and practical aspects of reducing state intervention in the economy. The focus is on strengthening market mechanisms, enhancing the role of the private sector, improving the competitive environment, and gradually reducing subsidies and preferences. Based on the experience of developed countries, the article assesses the ongoing reforms in Uzbekistan and provides relevant recommendations. Key words: State intervention, market economy, private sector, competition, liberalization, economic reforms. Bozor iqtisodiyotining samaradorligi davlat aralashuvining darajasi va shakli bilan bevosita bog‘liqdir. Davlatning haddan tashqari aralashuvi iqtisodiy faoliyatni susaytirishi, resurslardan samarasiz foydalanishga olib kelishi mumkin. Shu bois, ko‘plab mamlakatlar iqtisodiyotda davlatning ishtirokini kamaytirishga qaratilgan islohotlarni amalga oshirmoqda. Davlat aralashuvi muayyan holatlarda muvozanatni ta’minlash, ijtimoiy himoya yoki strategik sohalarni qo‘llab-quvvatlash uchun zarur bo‘lishi mumkin. Biroq, ortiqcha tartibga solish va byurokratiya iqtisodiy erkinlikka to‘siq bo‘ladi, innovatsiyalarni sekinlashtiradi hamda investitsion muhitni zaiflashtiradi. Davlat aralashuvini kamaytirishning asosiy yo‘nalishlari 154 CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN MODERN SCIENCES International scientific-online conference 1. Xususiylashtirish siyosatini chuqurlashtirish Davlat tasarrufidagi korxonalarni xususiy sektor ixtiyoriga o‘tkazish orqali samaradorlikni oshirish mumkin. Bu bozor mexanizmlarini kuchaytirishga xizmat qiladi. 2. Raqobat muhitini rivojlantirish Sog‘lom raqobat — samarali iqtisodiy rivojlanishning asosi. Monopoliyalarni cheklash, teng sharoitlar yaratish orqali davlat aralashuviga ehtiyoj kamayadi. 3. Subsidiyalar va imtiyozlarni qisqartirish Sun’iy qo‘llab-quvvatlash o‘rniga erkin narx mexanizmlariga o‘tish iqtisodiy samaradorlikni oshiradi. 4. Soliq va tartibga solish tizimini soddalashtirish Tadbirkorlik subyektlari uchun ortiqcha yuklarni kamaytirish, soliq tizimini yengillashtirish orqali erkin faoliyat yuritishga imkon yaratiladi. AQSh, Germaniya, Janubiy Koreya kabi davlatlar bozor iqtisodiyoti tamoyillariga tayangan holda davlatning iqtisodiyotdagi rolini cheklab, xususiy sektorni rivojlantirishga katta e’tibor berishgan. O‘zbekistonda ham 2017-yildan boshlab bozor islohotlari, xususiylashtirish, soliq islohoti va davlat korxonalarini transformatsiya qilish bo‘yicha keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda. Taklif va tavsiyalar Xususiy sektorni rag‘batlantiruvchi muhitni yaratish; Davlat ishtirokidagi korxonalarni bosqichma-bosqich xususiylashtirish; Tartibga solish mexanizmlarini soddalashtirish; Raqobatni kuchaytirish orqali narxlarni erkinlashtirish; Davlat xarajatlarini optimallashtirish. Xulosa. Iqtisodiy rivojlanishda davlat aralashuvining kamaytirilishi muhim omil bo‘lib, bu erkin bozor mexanizmlarini kuchaytirish, xususiy sektorni rivojlantirish va investitsiya muhitini yaxshilashga xizmat qiladi. O‘zbekiston sharoitida bu yo‘nalishdagi islohotlarni chuqurlashtirish va tizimli davom ettirish dolzarb masalalardan biridir. Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati: 1. Боровский Е.В., Леонтьев В.К. Стоматология: учебник. — М.: МИА, 2020. — 816 с. 2. Курляндский В.А., Трефилов А.М. Ортопедическая стоматология. — М.: ГЭОТАР-Медиа, 2018. — 512 с. 3. Митронова Н.Д., Калинина Н.М. Гнатология. Современные подходы к диагностике и лечению дисфункции ВНЧС. — СПб: СпецЛит, 2019. — 240 с. 155 CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN MODERN SCIENCES International scientific-online conference 4. Левин М.М., Кисельникова Л.П. Ортопедическая стоматология: клинические рекомендации. — М.: МЕДпресс-информ, 2021. — 456 с. 5. Яковлев С.Н., Воронина И.В. Психологические аспекты стоматологического лечения. — М.: Логос, 2018. — 160 с. 6. Мазур И.П., Корнилова Н.В. Междисциплинарные подходы в комплексной реабилитации пациентов с патологией зубочелюстной системы // Современная стоматология. — 2021. — №3. — С. 45–50. 7. Slavicek R. The Masticatory Organ: Functions and Dysfunctions. — Vienna: GAMMA Medizin Verlag, 2011. — 380 p. 8. Okeson J.P. Management of Temporomandibular Disorders and Occlusion. — 8th ed. — St. Louis: Elsevier, 2020. — 496 p. 9. Dawson P.E. Functional Occlusion: From TMJ to Smile Design. — St. Louis: Mosby, 2007. — 648 p. 10. Misch C.E. Dental Implant Prosthetics. — 2nd ed.