Право, применимое к трудовому договору: сравнительно-правовой анализ законодательства Европейского Союза и норм национального и международного частного права

Аннотация

мақолада Европа Иттифоқи халқаро хусусий ҳуқуқий коллизион нормаларини унификация қилиш жараёни таҳлил қилинган. Унда мажбурият муносабатлари, шунингдек меҳнат муносабатларини тартибга солувчи коллизион нормалар кўриб чиқилган. Мақолада европа коллизион ҳуқуқининг ривожланишининг асосий тенденциялари тадқиқ қилинган. Калит сўзлар: унификация, коллизион тартибга солиш, Европа Иттифоқи, регламент, қўлланиладиган ҳуқуқ. Аннотация: в статье анализируется процесс уни- фикации коллизионных норм международного частно- го права в Европейском союзе. Предметом рассмотре- ния являются коллизионные нормы, регулирующие обязательственные отношения, а также трудовые от- ношения с осложненным иностранным элементом. Исследуются основные тенденции развития европей- ского коллизионного права. Ключевые слова: унификация, коллизионное ре- гулирование, Европейский союз, регламент, примени- мое право. Annotation: the article covers the questions of the process of the unification of conflicts of law rules of inter- national private law in European union. The subject mat- ters are the conflicts of law rules, which regulate obliga- tions, so as employment relations. The main tendencies of the development of European conflicts of laws are also explored in the article. Key words: contractual obligation, non-contractual ob- ligation, conflicts of law, European Union, regulation, ap- plicable law. 2003 йил 14 январда Европа комиссияси томонидан 1980 йилги “Шартномадан келиб чиқадиган мажбуриятларга нисбатан қўлланиладиган ҳуқуқ ҳақида”ги Рим конвенциясини [1, 34-46-бетлар] Европа иттифоқининг бошқа ҳуқуқий ҳужжати шаклига (регламент ёки директива) трансформация қилиш ва уни замон талабларига мос ҳолда модернизация қилиш масаласини назарда тутувчи “Яшил китоб” [2] лойиҳаси тақдим этилган эди. Ушбу мақола доирасида мазкур икки регламентларнинг батафсил тавсифи таҳлил қилинмайди, балки ҳар икки регламентнинг ўзига хос жиҳатлари аниқланади, тартибга солиш усуллари таққосланади ҳамда ушбу ҳужжатларнинг Рим конвенцияси [3] билан ўзаро нисбати таҳлил қилинган ҳолда миллий халқаро хусусий ҳуқуқий нормаларнинг мазмунига баҳо берилади. 2007 ва 2008 йиллар давомида сиёсий ва илмий тадқиқот соҳаси вакилларининг кўплаб мунозаралари натижасида Европа иттифоқининг шартнома ва шартномадан ташқари мажбуриятларга нисбатан татбиқ қилинадиган ҳуқуқ ҳақидаги янги “Рим I” ва “Рим II” Регламентлари ишлаб чиқилди. 60 2016 №2 ♦ ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА “Рим I” Регламенти 2008 йил 17 июнда Европа қоидаларини татбиқ қилишда ЕИнинг бошқа ҳуқуқий парламенти ва кенгаши томонидан қабул қилинган [4, тартибга солиш воситалари, мисол учун, Брюссель I 6-16-бетлар] ва 24 июлда кучга кирган бўлиб, ушбу Регламенти билан мувофқлаштиришга бўлган ҳужжат Европа Иттифоқининг барча ҳудудларида урунишни кузатиш мумкин. татбиқ қилина бошланди, фақатгина истисно Яна бир ўзига хос ўзгартиришни Регламентнинг 3- тариқасида Данияга нисбатан татбиқ қилинмаган [5]. моддаси мазмунида кўриш мумкин. Унга кўра, Ушбу янги ҳужжатни регламент шаклида қабул Регламентнинг барча қоидалари асосида қилиниши борасида ҳам турли фикрлар илгари тарафларнинг эрк мухторияти тамойилининг устунлиги сурилади. Ушбу янги Регламентни ишлаб чиқиш ётади [9]. Яъни, тарафлар шартномани тузиш вақтида жараёнида анъанавий ҳуқуқни халқаро-шартномавий унга нисбатан татбиқ қилинадиган ҳуқуқни белгилашда унификация қилиш усулидан воз кечган ҳолда, Европа эркин саналадилар. Шу билан бирга, Регламентнинг 3- иттифоқига тегишли бўлган регламент шаклидаги моддаси 1-бандида “қонун” тушунчаси аниқ белгилаб ҳуқуқий воситадан фойдаланишга қарор қилинган. қўйилган. Ушбу тушунчанинг мавжудлиги Бизга маълумки, регламентнинг халқаро тарафларнинг шартномага нисбатан бошқа шаклдаги шартномалардан ажратиб турувчи энг муҳим белгиси қоидалардан, масалан lex mercatoria қоидаларидан уни миллий давлатлар томонидан ратификация қилиш фойдаланишларига йўл қўймайди. заруриятининг мавжуд эмаслигида намоён бўлади [6]. Ҳуқуқни танлаш шаклига келсак, ушбу қоида Кейинчалик “Рим I” Регламенти ЕИ томонидан 2009 Конвенцияда қандай назарда тутилган бўлса, йил 11 январда қабул қилинган “Шартномадан ташқари шундайлигича қолган. Шунингдек, “depecage” – мажбуриятларга нисбатан татбиқ қилинадиган ҳуқуқ коллизион боғловчиларни бўлиш ва келажакда ҳақида”ги Регламент (Рим II) [7, 140-146-бетлар] билан қўлланиладиган ҳуқуқни ўзгартириш имконияти тўлдирилган бўлиб, ушбу янги регламент тамойили ҳеч қандай ўзгаришсиз қолган. деликтлардан, асоссиз бойлик ортириш, negotorium Регламентнинг 3-моддаси 3-бандида “mandatory rules” gestio ва culpa in contrahendo келиб чиққан (императив нормалар) тушунчасига таъриф берилган мажбуриятларга оид муносаталарга нисбатан татбиқ ва ушбу нормаларни “supermandatory rules” ( юқори қилинадиган ҳуқуқни тартибга солишга қаратилган императивные нормалар) билан ўзаро фарқли ҳамда нормалардан тар