INTENSIV TUTZORLARNI RIVOJLANISHI VA BARG HOSILDORLIGIGA TA’SIR ETUVCHI BEGONA O‘TLARGA QARSHI KURASHISH SAMARADORLIGI

Аннотация

The article examines the effectiveness of regular agrotechnical measures to combat weeds in intensive mulberry plantations, organized according to optimal experimental schemes, and the use of herbicides in ensuring the uniform development of mulberry trees, the formation of varieties and their productivity, and increasing the nutritional value of leaves. Keywords: intensive mulberry, leaf, yield, herbicide, variety and hybrid, weeds. Respublikamiz hududida turli xil o‘zgaruvchan iqlim sharoitni uchratish mumkin. U okean va dengizlardan uzoqda, shuningdek, yerlari har xil balandlik va pastliklarda joylashgan bo‘lib, g‘arbdan sharqga borilganda Tyanshan va Pomir Olay tog‘lariga duch kelinadi. Tog‘larning balandligi 3600 metrga yetadi, ayrim cho‘qqilari esa dengiz sathidan 4750 metr bo’lgan balandlikda joylashgan. Bu tog‘larda asosan kuz, hamda qish va bahorda 800 mm dan, 1500- 1800 mm gacha yog‘in sochin qatlami bo‘ladi. Undan keyin esa 3000 metr va undan baland tog‘larda abadiy muz shuningdek qor qatlamlari bo‘lib, bular esa yoz va qishda tekislikda joylashgan yerlarni suv bilan ta’minlab turadi. Shunday ekan Intensiv tutzorlarni barpo etishda ekishning ikkinchi yili (bir yillik ko'chat davrida davr), yer sathidan 10 sm balandlikda so'ng, esa avgust oyida 3-4 asosiy qism qoladi, va kichik shoxlari tanaga kesiladi. Shu tarzda ekilgan ko'chatlar oziqlantirish uchun erdan 20 sm balandlikda kesiladi, intensiv tut shoxlari, ekishning uchinchi yilida ipak qurti uchun oziq bo’lib hisoblanadi. Shoxlarga zarar yetkazing iloji boricha kamroq kesib oling, faqat bog'bondan foydalanishni talab qiladi. Birinchi va ikkinchi yilda intensiv ekilgan takrorlagichlar qator oralariga ishlov berish, traktor va kultivatorlardan foydalanadi, g‘alla qatorlari (paxta) orasiga to‘liq foydalanish mumkin. Ayniqsa, ipak qurtini boqish uchun shoxlari kesilgandan keyin uni qayta ishlash kerak. Tut qatorlari, vegetatsiya 26 davrida mo'ljallangan o'g'itning bir qismi bilan ularni oziqlantirish, barg qo'yib yuborilgunga qadar. Bo‘z tuproqli yerlarning haydalma qatlamida chirindi 0,6-0,8 % ni, kashtan usli tuproqda chirindi 2,0-3,0 % ni tashkil qiladi. Bo‘z tuproqli yerlarda o‘sgan o‘simliklar tarkibida azot va oqsil miqdorlari meyorida bo‘ladi. I.V.Michurin o‘simliklarning yangi navlarini tabiatdan ham yaxshiroq yarata bilish va yaratish kerakligini shuningdek biz tabiatdan inom-ehson kutib tura olmasligimizni, ana shu inom-ehsonni tabiatdan olish bizning vazifamiz ekanligini ta’kidlab o‘tgan. Ko‘p yillik o‘simliklarni hamda tutni oziqlantirishda o‘g‘itlarni tanlab ishlatishning ham ahamiyati katta biroq, tuproqdan olingan oziq moddalar ildizlarda qisman qayta ishlanadi, hamda oziqaning asosiy qismi esa o‘zgarmagan holda barglarga yetkazib beriladi. Shuningdek, o’simliklar hayotida o‘g‘itlarning va begona o’tlarga qarshi kurashishning ahamiyati juda ham katta bo‘lib, ular hosildorlikni oshiribgina qolmay, balki hosil sifatini ham yaxshilaydi. O‘simliklarga oziq moddalar o‘z muddatida va meyorida berilganda o‘simlik yaxshi rivojlanadi, hamda hosildorligi yuqori bo‘ladi. O‘simlik hayotida azot alohida o‘rin egallaydi, o’simlikka azot yetishmaganda ekin o‘sishdan to‘xtaydi va hosildorlik pasayadi. O‘simliklarning baquvvat ildiz sistemasi hosil bo‘lishida fosforning roli muhim hisoblanadi, kaliy esa o‘simlik to‘qimalarining rivojlanishi uchun juda zarur bo‘lib, kaliy yetishmovchiligi sodir bo‘lganda to‘qimalarda uglevodlarning paydo bo‘lishi va shira harakatini sust kechishi, o‘simliklarning uglevod bilan oziqlanish jarayoni buziladi, issiq-sovuqqa chidamsizlashadi hamda zamburug‘ kasalliklariga chidamliligi sustlashadi. Navbatdagi o‘g‘it kalsiy ildiz sistemasining o‘sishiga yordam beradi, natijada tuproqning ishqorlik darajasini kamaytiradi, natijada yaxshi ta’sir ko‘rsatadi. Biroq, o‘g‘itlash boshqa agrotexnika usullari bilan olib borilgandagina ijobiy natija beradi. Mahalliy va mineral o‘g‘itlarni ortiqcha ishlatish natijasida samarasi kam kuzatiladi. Sho‘r yerlarda o‘simliklar qanchalik qiynalsa, ortiqcha o‘g‘itlarni ishlatgan holatda ham o‘simliklar rivojlanishida shunday salbiy o‘zgarishlarga duchor bo‘lishi aniqlangan. Shunga ko‘ra, respublikamizda intensiv tutzorlarda asosan ekilgan ko'chatlar birinchi va ikkinchi yilning vegetatsiya davrida tez-tez sug'oriladi hamda sug'orish ham kerak yozning birinchi yarmida har 10-15 kunda, ikkinchisida esa har 15-20 kunda amalga oshiriladi. Ayniqsa ikkinchi ishlov berish shoxlardan keyin KXU-4 markali kultivator bilan amalga oshiriladi,ipak qurtlarini boqish uchun kesiladi. Umuman olganda intensiv turdagi , tutzorlar tez hosilga kiradi, bir gektar erning hosildorligi yuqori bo’lishi bilan boshqa tutzorlardan tubdan farq qiladi, intensiv turdagi tutzorlarda amalga oshiriladigan barcha ishlarni mexanizatsiyalash mumkin bo'lib. Intensiv bunda qator oralig'i 0,9 x 0,6, 0,9 x 0,2, tutning ilmiy asoslangan 1,4 x 0,5m, 0,9 x 0,9, 1,2 x 0,22 va 4 x 0,5m sxemadagi navdor ko‘chatlar, parvarishlash agrotexnikas