MIGRATSIYA OQIBATIDA YOSHLAR ONGIDA MILLIY O‘ZLIKNING O‘ZGARISHI

Аннотация

Tezis migratsiya jarayonlari yoshlar orasida milliy o‘zlik tushunchasining transformatsiyasiga qanday ta’sir ko‘rsatishini ilmiy tahlil qiladi. Global migratsiya oqimlari va transmilliy madaniy almashinuv sharoitida yoshlarning madaniy identitetida yuzaga kelayotgan o‘zgarishlar, ijtimoiy ongdagi qayta shakllanishlar, shuningdek, milliy qadriyatlar bilan yangi madaniy kodlar o‘rtasidagi munosabatlar o‘rganiladi. Tezisda yoshlarning ijtimoiy muhitga moslashuvi jarayonidagi psixologik va madaniy omillar, ularning milliy o‘zlikni qabul qilish va anglashidagi murakkabliklar tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari yoshlarning milliy identitetining global madaniy ta’sirlar ostida ham yangilanishi, ham saqlanishi jarayonlari o‘rtasidagi dinamikani ochib beradi. Ushbu ish ijtimoiy siyosat, madaniyatshunoslik va yoshlar sohasidagi tadqiqotchilar uchun muhim nazariy va amaliy ahamiyatga ega. Kalit so‘zlar: Migratsiya, yoshlar, milliy o‘zlik, madaniy identitet, ijtimoiy ong, transmilliy madaniy almashinuv, globalizatsiya, madaniy transformatsiya. Kirish: Migratsiya va uning ijtimoiy, madaniy hamda psixologik oqibatlari zamonaviy ijtimoiy fanlar doirasida markaziy mavzulardan biriga aylangan. Ayniqsa, globalizatsiya jarayonlarining tezlashuvi, axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining rivojlanishi va davlatlararo chegaralarning qisman ochilishi yosh avlodning ijtimoiy ongida milliy o‘zlik tushunchasining qayta ko‘rib chiqilishiga olib kelmoqda. Shu nuqtai nazardan, migratsiya oqibatida yoshlar ongida milliy o‘zlikning o‘zgarishi fenomeni murakkab ijtimoiy va madaniy jarayon sifatida o‘rganishni talab qiladi. Yoshlar — jamiyatning eng faollari va o‘zgarishlarni tez qabul qiluvchilari sifatida, milliy o‘zlikni shakllantirishda va uni yangilashda asosiy sub’ekt hisoblanadi. Shu bilan birga, ular global madaniyatlarning turli oqimlari va transmilliy ta’sirlarga eng ochiq guruhdir. Shuning uchun yoshlarning milliy o‘zlik haqida idrok etishlari va uning transformatsiyasi migratsiya jarayonlarining ijtimoiy ongdagi eng sezilarli oqibatlaridan biridir. Milliy o‘zlik — bu shaxs yoki guruhning o‘zini ma’lum millat, etnos yoki madaniy guruh a’zosi sifatida idrok etishi, o‘zining tarixiy, madaniy va ijtimoiy ildizlarini anglashidir. U nafaqat individual identifikatsiyaning asosiy komponenti, balki ijtimoiy barqarorlik va jamiyatning sivilizatsion o‘ziga xosligini ta’minlovchi omildir[1]. Ammo migratsiya jarayonlari yoshlarning milliy o‘zlikni qabul qilish va shakllantirish jarayoniga keskin ta’sir ko‘rsatadi. Bir tomondan, yosh migrantlar yangi madaniyat bilan muloqotda bo‘lib, uning qadriyatlari, normativ tizimlari va madaniy kodlarini o‘zlashtiradi. Bu esa ularning ijtimoiy ongida milliy o‘zlik tushunchasining gibrid shakllanishiga sabab bo‘ladi. Boshqacha qilib aytganda, ular o‘z milliy identiteti bilan yangi madaniy tajribalarni uyg‘unlashtirgan holda yangi identitetlar tizimini yaratadilar. Bu jarayon ko‘pincha “ikkinchi darajali identitet” yoki “ko‘p qatlamli identitet” shaklida ko‘riladi. Ikkinchi tomondan, yoshlar o‘z vatani madaniyatiga sodiq qolish, uning an’analari va qadriyatlarini avaylashga intiladi. Bu esa ularning milliy o‘zlikni saqlash va mustahkamlashga qaratilgan strategiyalarini shakllantiradi. Shunday qilib, migratsiya jarayonida yoshlar ongida milliy o‘zlik transformatsiyasi ziddiyatli va murakkab jarayon bo‘lib, unda saqlash va o‘zlashtirish, yangilash va an’anani asrash kabi qarama-qarshi tendensiyalar bir vaqtda mavjud 109 ` bo‘ladi[2]. Ilmiy adabiyotlarda yoshlarning milliy o‘zlikdagi o‘zgarishlari ko‘pincha madaniyatlararo muloqot, transmilliylik, ijtimoiy psixologiya va globalizatsiya nazariyalari doirasida tahlil qilinadi. Anthony Giddensning refleksiv modernizatsiya nazariyasi yoshlarning yangi madaniy kodlarni o‘zlashtirishi va milliy o‘zlikni doimiy ravishda qayta shakllantirishini izohlaydi. Shu bilan birga, Homi Bhabha tomonidan ilgari surilgan “uchinchi makon” kontseptsiyasi yoshlar identitetidagi gibridlikni tushuntirishda muhim ahamiyatga ega. Bundan tashqari, yoshlar milliy o‘zlikni shakllantirishda ijtimoiy muhitning ta’siri muhim ahamiyat kasb etadi. Oila, maktab, do‘stlar muhiti va ijtimoiy media kabi omillar yoshlarning qadriyatlar tizimiga, dunyoqarashiga va o‘zlik idrokiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Migratsiya esa ushbu ijtimoiy muhitni keskin o‘zgartirib, yangi madaniy kontekstlarda yashashga majbur qiladi. O‘zbekiston misolida ham so‘nggi yillarda yoshlar orasida migratsiya oqibatida milliy o‘zlik tushunchasining qayta ko‘rib chiqilishi kuzatilmoqda. Mehnat migratsiyasi, ta’lim uchun chet elga chiqish va global madaniyatlar bilan yaqindan tanishish yoshlarning ijtimoiy ongida yangi qadriyatlar tizimi va identitet shakllanishiga olib kelmoqda. Shu bilan birga, milliy o‘zlikni saqlash va rivojlantirishga qaratilgan davlat siyosati ham faol olib borilmoqda. Shu tariqa, ushbu tezis migratsiya oqibatida yoshlar ongida milliy o‘zlikning o‘zgarishini nazariy va empirik jihatdan tahlil qilish