KORXONALARDA IQTISODIY RESURSLAR TAHLILINING MUHIM JIHATLARI

Аннотация

Mazkur tadqiqot ishida korxonalar faoliyatini rivojlantirishda iqtisodiy resurslar bilan taʼminlanganlik va ulardan samarali foydalanish tahlilining mazmuni va muhim jihatlari yoritilgan. Tayanch soʻzlar: asosiy vositalar, TMZ lar, mehnat resurslari, resurslardan samarali foydalanish, muammoli jihatlar, erishiladigan natijalar Xalqaro va milliy amaliyotda operatsion faoliyat tahlilini tashkil etishda yuqoridagi kabi turli texnologiyalar va metodlar mavjud. Iqtisodiy tahlilning maqsad va vazifalaridan kelib chiqib, ushbu metodlar alohida yoki birgalikda amalga oshirilishi mumkin. Bunda asosiy eʼtibor operatsion faoliyat tahlilini amalga oshirishda aniqlanadigan koʻrsatkichlar toʻgʻri tanlanishiga qaratilishi lozim. Operatsion faoliyat tahlili turli yoʻnalishda olib borilsada, tahlil davomida oʻrganiladigan koʻrsatkichlar mazmunan bir-biriga yaqin hisoblanadi [Қличев Бахтиёр Пардаевич, (2023)]. Tahlil davomida korxonalarning TMZ lar, asosiy vositalar, va mehnat resurslari, mazkur resurslardan samarali foydalanish koʻrsatkichlari tahlilining mazmuni, tahlil natijalari baholanadi, dinamik oʻzgarishlari va ularga taʼsir etuvchi omillar oʻrganiladi. 1-jadval Iqtisodiy subyektlarda TMZ lar tahlilining muhim jihatlari1 T/r Oʻrganiladigan Tahlil mazmuni va koʻrsatkichlar natijasi 1. T MZ lar tahlilining Taʼrifi, turkumlanishi, tahlil vazifalari, axborot nazariy asoslari manbalari bayon etiladi. Zamonaviy taʼrifi, turkumlanishi, tahlil mazmuni, vazifalari, axborot manbalari tavsiflanadi. 2. T MZ lar bilan TMZ lar bilan taʼminlanganlikning holatiga, taʼminlanganlik dinamik oʻzgarishlariga baho beriladi. TMZ lar 1 Tadqiqotlar natijasida muallif tomonidan ishlab chiqilgan 24-may 2024-yil 654 BARQAROR IQTISODIY OʻSISH ORQALI AHOLI TURMUSH FAROVONLIGINI OSHIRISH MASALALARI koeffitsiyentlari bilan taʼminlanganlikdagi salbiy holatlar va uni yaxshilash choralari koʻriladi 3. T MZ lar samarali TMZ lardan samarali foydalanish koʻrsatkichlari foydalanish oʻzgarishi va ularning mahsulot ishlab chiqarish koeffitsiyentlari hajmiga taʼsiri baholanadi. TMZ lardan kelgusida samarali foydalanish imkoniyatlari aniqlanadi amaliyotga qoʻllaniladi. 4. T MZ larning TMZ larning yangidan qiymat yaratishga, aylanuvchanlik ularning qaytuvchanlik darajasiga, ish aktivligiga koeffitsiyentlari baho beriladi. TMZ lar aylanuvchanligining joriy holati va uni kelgusida yanada yaxshilash choralari koʻriladi. Xoʻjalik yurituvchi subyektlarning TMZ lar va ulardan samarali foydalanish tahlilida xoʻjalik subyektining moddiy resurslar bilan taʼminlanganligi, samaradorligi, jami aktivlar tarkibidagi salmogʻi, moliyalashtirilishi, aylanuvchanligi bilan bogʻliq jihatlar tahlil etiladi (1- jadval). Tahlil davomida ushbu koʻrsatkichlarning oʻtgan yillarga nisbatan dinamik oʻzgarishlari va ularga taʼsir etuvchi omillar oʻrganib boriladi, xulosalar shakllantiriladi, taklif va tavsiyalar beriladi. Operatsion faoliyat tahlilida asosiy vositalar bilan taʼminlanganlik, ularning holati, harakati, ulardan samarali foydalanish, asosiy vositalarning rentabelligini baholashda tahlilning metodologik asoslari quyidagilardan iborat (2-jadval). 2-jadval Asosiy vositalar tahlilining muhim jihatlari2 Oʻrganiladigan T/r Tahlil mazmuni va natijalari koʻrsatkichlar 1. Asosiy vositalar Zamonaviy taʼriflar, turkumlanishi, tahlil tahlilining nazariy vazifalari, axborot manbalari bayon etiladi va asoslari tahlil mazmuniga koʻra tavsiflanadi 2. Asosiy vositalar bilan Asosiy vositalar bilan taʼminlanganlik va taʼminlanganlik qurollanganlik darajalari, ularning dinamik koeffitsiyentlari oʻzgarishlari oʻrganiladi. Asosiy vositalar bilan taʼminlanganlik darajasini oshirish boʻyicha taklif va tavsiyalar beriladi. 3. Asosiy vositalarning Asosiy vositalarning harakat va holat holat va harakat koʻrsatkichlariga baho beriladi, dinamik koʻrsatkichlari oʻzgarishlari tahlil qilinadi. Mazkur koʻrsatkichlarini yaxshilash boʻyicha taklif va tavsiyalar beriladi. 4. Asosiy vositalardan Asosiy vositalarning qaytimi va sigʻimi samarali foydalanish koʻrsatkichlari, ularning oʻzgarishi va unga 2 Tadqiqotlar natijasida muallif tomonidan ishlab chiqilgan 24-may 2024-yil 655 BARQAROR IQTISODIY OʻSISH ORQALI AHOLI TURMUSH FAROVONLIGINI OSHIRISH MASALALARI koʻrsatkichlari taʼsir etuvchi omillar oʻrganiladi. Samaradorlik koʻrsatkichlari oshirish boʻyicha taklif va tavsiyalar beriladi. Asosiy vositalar tahlilining yana bir muhim jihati iqtisodiy tahlil ishlari davomida mazkur koʻrsatkichlarning bir-biriga bogʻliqligi eʼtiborga olinishi lozim. Yaʼni asosiy vositalarning samaradorligi asosiy vositalarning holatiga bogʻliq boʻlsa, asosiy vositalarning holatini yangilash asosiy vositalarning harakatiga bogʻliq boʻladi [Қличев, Б. П. (2022)]. Korxonalarda asosiy vositalar, xom-ashyo va materiallar bilan taʼminlanganlik hamda ulardan samarali foydalanish mehnat resusrlariga ham chambarchas bogʻliq hisoblanadi. Operatsion faoliyat samaradorligi haqida soʻz yuritar ekanmiz, mehnat resurslarisiz, ularning holati, harakati