Роль международного факторинга в системе финансирования хозяйствующих субъектов

Аннотация

мазкур мақолада муаллиф томонидан ривожлантиришда пухта ва барқарор банк-молия тадбиркорлик фаолияти субъектларини тизими улкан аҳамиятга эга. Биз аҳоли ва молиялаштириш тизимида халқаро факторингнинг тадбиркорлик субъектларининг банк тизимига тутган ўрни ва аҳамияти, ҳамда факторинг тушунчаси ишончини кучайтирмасдан туриб, “яширин ва факторинг шартномаси турлари ёритиб берилган. иқтисодиёт”дан тўлиқ халос бўла олмаймиз. Калит сўзлар: фактор, дебитор, факторинг 2018 йилда банк тизими фаолиятини шартномаси, форфейтинг, агент, очиқ факторинг, ривожлантириш бўйича белгиланган вазифаларни яширин факторинг, факультатив факторинг. амалга оширишда банклар билан тадбиркорлик субъектлари ўртасида самарали ва ўзаро манфаатли Аннотация: в данной статье автором раскрывает- ҳамкорлик муносабатларини таъминлаш ся роль и значение международного факторинга в си- масалаларига асосий эътиборни қаратиш зарур” [1]. стеме финансирования субъектов предприниматель- Ушбу фикрлардан келиб чиққан ҳолда айтиш ства, а также понятие факторинга и виды факторинго- мумкинки, мамлакатимизда фаол тадбиркорликни вых договоров. ривожлантиршда банк муассасаларининг аҳамияти Ключевые слова: фактор, дебитор, договор фак- жуда катта ҳисобланади. Лекин шу билан бирга торинга, форфейтинг, агент, открытый факторинг, таъкидлаш жоизки, тадбиркорлик фаолияти скрытый факторинг, факультативный факторинг. субъектлари фаолиятини молиялаштиришнинг диверсификация қилиш лозимлиги, яъни Annotation: in this article the author reveals the role молиялаштиришнинг янги манбалари ва усулларини and importance of international factoring in the system of иқтисодиётимизга жорий қилиш ўта муҳим financing of business entities, as well as the concept of вазифалардан бири ҳисобланади. factoring and types of factoring contracts. Факторинг тарихини ҳуқуқий воқелик сифатида Key words: factor, debtor, factoring contract, тадқиқотчилар турлича тасвирлаб келадилар. forfeiting, agent, open factoring, hidden factoring, Айримлар уни капиталистик ҳуқуқ маҳсули ва фақат facultative factoring. ХХ асрнинг 30 йилларида АҚШда юзага келган, деб ҳисобласа, бошқалар эса факторингга хос белгиларни, Мустақиллик йиллариданоқ тадбиркорлик ҳатто қадимги Бобил давлати тарихи билан боғлайди. фаолиятини қўллаб-қувватлаш ва уларга қулай Аммо бизнинг назаримизда, факторингга ўрта аср шароит яратиш ҳамда ҳуқуқий базасини инглиз савдо воситачилигининг “америкача заминга” такомиллаштиришга қаратилган исолатлар амалга мослаштирилиши оқибатида юзага келган ҳодиса ошириб келинмоқда. Ҳозирги кунда мамлакатимиз сифатидаги қарашлар анча асосли ва тўғри. томонидан мазкур фаолиятни ривожлантиришга Ушбу нуқтаи назарга кўра, “фактор” деб аталувчи қаратилган кўплаб чора-тадбирлар амалга субъектлар XIV асрдаёқ маълум бўлган ва “фактор” оширилмоқда. Амалий мисол тариқасида айтишимиз атамаси инглиз мустамлака савдо муносабатларида мумкинки Ўзбекистон Республикаси Президентининг “агент”, “комиссионер” атамаларининг синоними 2017 йил 7 февралдаги ПФ–4947-сон Фармони билан сифатида қўлланиб келинган. тасдиқланган “2017–2021 йилларда Ўзбекистон Факторинг операцияларига XVII асрда Англияда Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор Фактор уйлари (House of Factors) нинг вужудга келиши йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегияси” нинг билан асос солинди. Ўша замонда фактор олдига учинчи йўналиши иқтисодиётни янада ривожлантириш махсулот бозорини мунтазам ўрганиб бориш, қонун ва ва либераллаштириш бўлиб, унга асосан иқтисодиётни савдо одатларини яхши билиш, тўловга қобилиятли янада ривожлантириш ва либераллаштиришга харидорларни излаб топиш, махсулотни сақлаш, йўналтирилган макроиқтисодий барқарорликни тўплаш ва сотиш ҳамда савдодан тушган пулларни мустаҳкамлаш ва юқори иқтисодий ўсиш суръатларини жамлаб туриш каби қатор вазифалар қўйиладиган эди. сақлаб қолиш, миллий иқтисодиётнинг Факторинг шартноманинг тушунчасини таҳлил рақобатбардошлигини ошириш, қишлоқ хўжалигини қилишда “факторинг” атамаси ва “пул талабномасидан модернизация қилиш ва жадал ривожлантириш, бошқа шахс фойдасига воз кечиш эвазига молиялаш” иқтисодиётда давлат иштирокини камайтириш бўйича атамаларининг ўзаро нисбатини аниқлаш мақсадга институционал ва таркибий ислоҳотларни давом мувофиқ. Маълумки, молия органларининг эттириш, хусусий мулк ҳуқуқини ҳимоя қилиш ва унинг ҳужжатларида, илмий адабиётларда ва тадбиркорлик устувор мавқеини янада кучайтириш, кичик бизнес ва фаолиятида кўп ҳолларда пул талабномасидан бошқа хусусий тадбиркорлик ривожини рағбатлантириш, шахс фойдасига воз кечиш эвазига молиялаш ҳудудлар, туман ва шаҳарларни комплекс ва шартномаси хорижда амал қилаётган факторинг мутаносиб ҳолда ижтимоий-иқтисодий тараққий сифатида қабул қилинади [2]. Бироқ қайд этиш эттириш, инвестициявий муҳитни яхшилаш орқали лозимки, миллий қонунчиликда “факторинг” атамаси мамлакатимиз иқтисодиёти тармоқлари ва мавжуд эмас. Шу сабабли ҳам факторинг тушунчаси ва ҳудудларига хорижий сармояларни фаол жалб этиш пул талабномасидан бошқа шахс фойдасига воз кечиш масаласи