Некоторые вопросы классификации нематериальных благ и прав движимого имущества в гражданском законодательстве Узбекистана и Японии

Аннотация

ушбу илмий мақолада Ўзбекистон ва неъматлар жумласига унинг соғлиғи, шахсий ҳаётининг Япония фуқаролик қонунчилигида номоддий дахлсизлиги, номи ва шу сингарилар киради. неъматлар ва шахсий номулкий ҳуқуқларни Илмий асарлар, адабиёт ва санъат асарлари ҳамда таснифлашда Фуқаролик ҳуқуқи цивилистлари интеллектуал фаолиятнинг бошқа натижалари иккинчи томонидан билдирилган фикрлар ўрганилган ҳамда гуруҳга мансуб номоддий неъматлар саналади. Улар япон олимларининг шахсий номулкий ҳуқуқларни ўз муаллифлари изланишларининг объектив ифодаси туркумлашдаги ёндашуви қиёсий-ҳуқуқий таҳлил тарзида вужудга келади [3, 434-бет]. этилган. Тараққиётнинг инновацион йўлига ўтиб, илмий- Калит сўзлар: номоддий неъматлар, шахсий техника фаолияти интеллектуал фаолият номулкий ҳуқуқлар, регулятив шахсий номулкий натижаларидан самарали фойдаланиш негизида ҳуқуқлар, шахсий номулкий ҳуқуқларни таснифлаш. барқарор иқтисодий ривожланиш таъмин этилганлиги, Л.Х.Ташпулатова тўғри таъкидлаганидек, Аннотация: в данной научной статье были изуче- интеллектуал мулк тўғрисидаги қонун ҳужжатларини ны мнения учёных цивилистов о классификации нема- такомиллаштиришни, амалдаги қонун териальных благ и личных неимущественных прав, а ҳужжатларимизда интеллектуал мулк объектларини также проведен сравнительно-правовой анализ граж- яратиш ва улардан фойдаланиш билан боғлиқ ҳуқуқий данского законодательства Узбекистана и Японии в муносабатларни, хусусан, аниқ ва пухта тартибга данной сфере. солишни, солиқ тўғрисидаги қонун ҳужжатлари давлат Ключевые слова: нематериальные блага, регуля- эҳтиёжлари учун илмий-техника фаолияти тивные личные неимущественные права, классифика- натижаларини яратиш ҳамда уларни хўжалик ция личных неимущественных прав. муомаласига киритиш жараёнини рағбатлантиришни тақозо этмоқда [4, 119-бет.]. Annotation: in this scientific article carried out the ba- И.Насриевнинг фикрича, шахсий номулкий sis comparative legal analysis the classification non- ҳуқуқларни туркумлаш ҳам умумий, ҳам алоҳидалик material blessings and non-property rights of civil legisla- касб этади. Шулардан келиб чиқиб, қуйидаги tion of Uzbekistan and Japan, as well as researched the хулосаларга келиш мумкин: opinions of scientists of civil law on these issues. Биринчидан, фуқаролик ҳуқуқи билан Key words: non-material blessings , regulative non- қўриқланадиган шахсий номулкий ҳуқуқларни ҳуқуқ property rights, classification non-property rights. тармоғи жиҳатидан туркумлаш зарур. Бундай туркумлашда меҳнат, оила, давлат ва бошқа Фуқаролик ҳуқуқида номоддий неъматлар ва муносабатлардан келиб чиқадиган шахсий номулкий шахсий номулкий ҳуқуқларни таснифлаш масаласи ҳуқуқларни қўшмаслик лозим. Бу асло ҳаётнинг барча атрофлича ва кенг таҳлил этилган. Бироқ номоддий жабҳаларида вужудга келадиган шахсий номулкий неъматлар ва шахсий номулкий ҳуқуқларни ҳуқуқларнинг ягона тизимини яратишга монелик Ўзбекистон ва Япония қонунчилигини ўзаро қиёслаш қилмайди, албатта. асосида таснифлаш миллий ҳуқуқшуносликда амалга Иккинчидан, шахсий номулкий ҳуқуқлар тизими ягона оширилмаган. ЎзР ФК ва Япония Фуқаролик белгига таяниши лозим. Туркумлаш мезони сифатида кодексларида номоддий неъматлар ва шахсий ҳар бир ҳуқуқлар гуруҳининг амалга ошириш мақсадлари номулкий ҳуқуқларнинг алоҳида таснифи ҳам нуқтаи назаридан ёндашиш мумкин [5, 56-бет]. келтирилмаган. Япон мутахассислари шахсий номулкий ҳуқуқларни Лекин юридик адабиётларда номоддий неъматлар ва туркумлаш мезонларини алоҳида тадқиқ этишмайди. шахсий номулкий ҳуқуқларнинг таснифига алоҳида Улар бундай ҳуқуқларни таснифлашнинг алоҳида эътибор қаратилганлигини кузатишимиз мумкин. тизими ва мезонларини ишлаб чиқиш асосида шахсий Адабиётларда қайд этилишича, номоддий неъматлар ва ҳуқуқларга ёндашишмайди, аксинча, шахсий номулкий шахсий номулкий ҳуқуқлар шахсни жисмоний жиҳатдан ҳуқуқларни шахснинг ҳуқуқ ва муомала лаёқатидаги таъминлайдиган неъматлар ва ҳуқуқларга, ижтимоий бошқа ҳуқуқлар билан биргаликда таҳлил этишади [6, жиҳатдан таъминлайдиган неъматлар ва ҳуқуқларга, 43-бет]. Фақат муаллифлик ҳуқуқига оид ахлоқий жамиятда шахснинг мухториятини таъминлайдиган ҳуқуқлар (шахсий ва мулкий ҳуқуқлар)ни таснифлашга неъматлар ва ҳуқуқларга бўлинади [1, 55-бет]. нисбатан ўзига хос ёндашув борлигини кузатиш Бундан ташқари, номоддий неъматлар ва шахсий мумкин. Зеро, интеллектуал мулк объектларига номулкий ҳуқуқларни таснифлашнинг бошқа асослари нисбатан шахсий номулкий ҳуқуқларни ифодалашда ҳам кўплаб олимлар томонидан таклиф этилганлигини япон қонунчилиги англо-америка концепциясидан таъкидлаб ўтиш жоиз. Хусусан, Ш.Т.Тоғайназаров, келиб чиқади ва бунда муаллифлик ҳуқуқи ҳамда А.Ҳасанов, А.Ниязоваларнинг асарларида шахсий асарга нисбатан ижодкорнинг шахсий ҳуқуқлари номулкий ҳуқуқларни таснифлашнинг бир қатор алоҳида ва бир-биридан мустақил тушунчалар мезонлари ва улар асосидаги турлари келтириб сифатида белгиланади [7, 150-бет]. ўтилган [2, 9-бет]. Таҳлиллар натижасида шахсий номулкий ҳуқуқларни турли мезонлар бўйича таснифлаш 67 2017 №4 ♦ ЎЗБЕКИСТО