NOMODDIY AKTIVLAR AUDITINI TAKOMILLASHTIRISH (“ASAKABANK” ATB MISOLIDA)

Аннотация

This article discusses the issues of improving the audit of intangible assets (IA) using the example of Asakabank JSCB operating in the banking system of Uzbekistan. The study analyzed software, internet banking platforms, mobile applications, brand value and other intellectual property objects recorded in the bank's balance sheet in accordance with the requirements of IFRS 38 "Intangible Assets" and IFRS 3 "Business Combinations". The main problems encountered in the process of auditing IIA at Asakabank - subjectivity in valuation, insufficient completeness of the legal documents base, discrepancies in depreciation policies - were identified, and proposals and recommendations based on advanced international practices were developed to eliminate them. In particular, measures such as standardizing the valuation methodology, integrating digital technologies into the audit process, improving the skills of auditors and strengthening intellectual property rights were proposed. The results of the study will serve to increase the transparency of the audit of intangible assets at Asakabank JSCB and ensure the reliability of financial statements. Keywords: intangible assets, IFRS 38, IFRS 3, Asakabank JSC, audit, accounting, intellectual property, brand value, software, valuation methodology. Kirish: Bugungi globallashuv va raqamli iqtisodiyot sharoitida korxona va moliya institutlari qiymatining katta qismini moddiy bo‘lmagan resurslar – ya’ni nomoddiy aktivlar (NA) tashkil etmoqda. Xususan, tijorat banklari uchun dasturiy ta’minotlar, mobil ilovalar, internet-banking platformalari, brend qiymati va intellektual mulk obyektlari bank xizmatlari 2 15 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 8 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ sifatini oshirish hamda mijozlar bazasini kengaytirishda strategik ahamiyat kasb etadi. Shunday resurslar qiymatini to‘g‘ri hisobga olish va ularning haqiqiyligini auditorlik tekshiruvlari orqali tasdiqlash moliyaviy hisobotlarning ishonchliligi, shaffofligi va xalqaro investorlar uchun jozibadorligini ta’minlaydi. O‘zbekiston bank tizimida yirik o‘rin egallagan Asakabank ATB so‘nggi yillarda raqamli transformatsiya jarayonlarini jadallashtirib, elektron bank xizmatlari, mobil banking tizimlari, onlayn to‘lov platformalari va boshqa innovatsion loyihalarga sezilarli investitsiyalar yo‘naltirmoqda. Bunday jarayon, tabiiyki, bank balansida nomoddiy aktivlar salmog‘ining ortishiga olib keladi. Shu bilan birga, NA auditini to‘g‘ri va zamonaviy metodologiya asosida tashkil etish bank faoliyatining barqarorligi, aksiyadorlar va mijozlar ishonchini mustahkamlashda muhim omil hisoblanadi. Mavzuga oid adabiyotlar sharhi. So‘nggi yillarda O‘zbekiston ilmiy maktabida nomoddiy aktivlar (NA) bo‘yicha olib borilgan tadqiqotlar xalqaro standartlarga integratsiya, milliy buxgalteriya amaliyoti va auditorlik jarayonlarini takomillashtirishga qaratilgan. Xususan, Shirinov U.A. va Mustafoyev A.F. (2023) ishida MHXS talablariga muvofiq nomoddiy aktivlarni tan olish mezonlari chuqur tahlil qilinib, ularning tasnifi va hisobda aks ettirish usullari milliy amaliyot bilan qiyoslangan. Mualliflar O‘zbekistonda buxgalteriya hisobi tizimini xalqaro standartlarga moslashtirish zarurligini asoslab, bu jarayon nafaqat hisobotlarning ishonchliligini, balki xorijiy investorlar ishonchini oshirishini ta’kidlaydilar. Shu yilning o‘zida Shirinov U.A. tomonidan yozilgan “Nomoddiy aktivlar auditini takomillashtirish” nomli ishda esa auditorlik tekshiruvlarining maqsadi, bosqichlari va hujjatlashtirish talablari aniq tizimlashtirilgan. Tadqiqotda NA auditi jarayonining ketma-ketligi, dalillar yig‘ish usullari va xalqaro standartlarga asoslangan auditorlik dasturini yaratish masalalari yoritilgan. Bu yondashuv auditorlarning ish samaradorligini oshirish va aniqlik darajasini yuqorilashiga xizmat qiladi. Namangan davlat universiteti tomonidan 2024-yilda chop etilgan “Audit” o‘quv-uslubiy majmuasi ham NA bo‘yicha amaliy qo‘llanma sifatida katta ahamiyat kasb etadi. Unda nomoddiy aktivlarning foydali xizmat muddatini aniqlash, amortizatsiya hisoblash metodlari va ularni hujjatlashtirish tartibi auditorlar uchun amaliy jihatdan yoritilgan. Mazkur qo‘llanma o‘zbek auditorlari uchun xalqaro tajribaga tayangan holda ishlab chiqilgan bo‘lib, nazariya va amaliyotni uyg‘unlashtirishga xizmat qiladi. Rossiya olimlarining ishlari ham NA auditi bo‘yicha xalqaro miqyosdagi ilmiy bazani boyitmoqda. Dalgatova A.N. (2019) agrar soha korxonalarida NAdan foydalanish samaradorligini audit qilish masalalarini tadqiq etib, baholashdagi subyektivlik va huquqiy hujjatlar to‘liqligi auditori xulosasiga bevosita ta’sir qiluvchi asosiy omillar ekanini ko‘rsatadi. Bu xulosa qishloq xo‘jaligi sektorida NA auditini takomillashtirish uchun metodologik asos bo‘lib xizmat qiladi. Maevskaya E.N. (2020) esa NAni tan olish, baholash va amortizatsiya siyosatini aniq belgilash orqali auditorlik xulosasining ishonchli