Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
ДАВЛАТ БЮДЖЕТ ВА МОЛИЯСИ НАЗОРАТ ТИЗИМЛАРИНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШНИНГ НАЗАРИЙ ВА АМАЛИЙ ЖИҲАТЛАРИ
Расулов Шавкат Шароф ўғли · Эгамов Бобобомурод Ботир ўғли (ЖизПИ, Иқтисодиёт ва менежмент кафедраси доценти в.б.)
Теоретические аспекты становления педагогических наук · 2026
Аннотация
This article analyzes the theoretical and practical aspects of improving state budget and financial control systems. The role of financial control in ensuring the effective and targeted use of budget funds, as well as its forms and mechanisms, is examined. Furthermore, the article highlights control methods applied in international practice, the implementation of modern digital technologies, and the development of audit systems. Recommendations are provided for enhancing the efficiency of financial control in the context of Uzbekistan. Keywords: state budget, financial control, control system, efficiency, audit, digital technologies, international experience, budget funds, financial management. Жамият ва давлат ҳаётининг барча соҳалари шиддат билан ривожланаётгани ислоҳотларни мамлакатимизнинг жаҳон цивилизацияси етакчилари қаторига кириш йўлида тез ва сифатли илгарилашини таъминлайдиган давлат молиясини бошқаришни такомиллаштиришга асосланган ҳолда амалга оширишни тақозо этади. Янгиланаётган Ўзбекистон шароитида кучли молиявий назоратни шакллантиришни давр талаби ҳисобланиб, молиявий назоратни такомиллаштириш доимо мамлакатимиз раҳбариятининг диққат- эътиборида эканлигини таъкидлаб ўтиш лозим. Давлат молиявий назорати бюджет тўғрисидаги қонун ҳужжатларининг ижроси устидан назоратни амалга ошириш мақсадида 113 THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF PEDAGOGICAL SCIENCES International scientific-online conference молиявий назорат объектларининг бухгалтерия, молия, статистика, банк ҳужжатлари ва бошқа ҳужжатларини ўрганиш ҳамда таққослаш ҳисобланади. Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги Давлат бюджети даромадлари ҳамда харажатларини ижро этилиши, давлат молиявий ресурсларини умумдавлат эҳтиёжларига сафарбар этиш ишларини ташкил этиш учун жавоб берувчи орган сифатида зиммасига юкланган вазифаларга мувофиқ бюджет тизими бюджетларини барча даражаларида бюджет ташкилотларида ва бюджет маблағлари олувчиларининг бухгалтерия ҳисоботлари ва балансларини таҳлил этиб боради хамда уларнинг молиявий фаолиятида аниқланган камчиликларни бартараф этиш бўйича талаблар қўяди. Республика ва маҳаллий бюджетлардан маблағ олувчи бюджет ташкилотлари фаолиятини тафтиш қилади ва текширади, бюджетни тузиш ва ижро этиш бўйича бюджет ташкилотлари фаолиятини атрофлича тафтиш қилади. Давлат молиявий назоратининг уч тури уларни ўтказиш вақтига кўра таснифланган бўлиб, дастлабки назорат – сметаларни тузиш ва тасдиқлаш жараёнида амалга оширилувчи назорат тури бўлиб, бюджет интизомига риоя қилиниши, шунингдек, қонунчилик талаблари бузилиши олди олиниши мақсадидан келиб чиқади. Жорий назорат – бюджет ижроси жараёнида амалга оширилиб, содир бўлган муомалаларни қонунийлиги, пул маблағларини оқилона сарфланиши, мулкий қийматликлар бўйича ҳисоб маълумотларини хақиқий ҳолатга мослиги, ҳисоблашувлар ҳолати ва бошқалар назорати амалга оширилади. Якуний назорат – умумлаштириш босқичи учун зарур бўлиб, ҳисоб ва ҳисобот ахборотларини қонунийлигини аниқлаш мақсадида амалга оширилади. Бюджет ташкилотларида давлат молиявий назоратинини амалга оширишда Бюджет кодексининг 173-моддасида белгилаб берилган назорат шакллари, турлари ва усулларидан фойдаланилади. Давлат молиявий назорати усуллари назорат турларининг самарали амалга оширилишии таъминловчи механизмларни ўз ичига олади. Яъни назоратнинг ўтказилиш вақти, мақсадидан келиб чиққан холда мос назорат усули қўлланилади. Айни вазият назоратни амалга оширувчидан муайян даражада билим ва масъулиятни талаб қилади. Мамлакатимизда бюджет ташкилотларида давлат молиявий назорати тизими ривожланиш босқичида бўлиб, бюджет тизими бюджетлари ижроси учун яратилган бюджет ташкилотларининг маблағлар тушуми, сарфи ва якуний ҳисоботигача бўлган барча жараёнларини қамраб олувчи иккита дастурий маҳсул “Давлат молиясини бошқариш ахборот тизими” (ДМБАТ) ва “Бюджет ташкилотларининг автоматлаштирилган тизими” (UzASBO) орқали бюджет ташкилотларининг барча молиявий 114 THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF PEDAGOGICAL SCIENCES International scientific-online conference операциялари назоратида қулайликлар таъминланган. Бюджет тизими бюджетларини шакллантириш, тузиш, кўриб чиқиш, қабул қилиш, ижро этиш, уларнинг ижросини назорат қилиш, бюджет тизими бюджетлари ижроси тўғрисидаги ҳисоботларни тайёрлаш, шунингдек улар ўртасидаги ўзаро муносабатлар жараёнининг автоматлаштирилиши жараёнида катта ҳажмдаги электрон маълумотлар базаси пайдо бўлади. Ушбу маълумотлар асосида давлат назорати субъектлари бюджет маблағларидан мақсадли фойдаланилганлик даражаси, мулкларни сақланиши ва сарфанишини назоратга олади. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 24 январдаги Олий Мажлисга Мурожаатномасида мамлакатимизнинг барча жабҳаларини 2020 йил ва келгуси 5 йилда ривожлантириш бўйича, устувор йўналиш ва вазифалар, шу жумладан давлат молияси соҳасида хусусан “...Бюджет маблағларининг мақсадли ва оқилона сарфланиши устидан назоратни янада кучайтириш зарур...” дея аниқ белгилаб олинди. Шунингдек маърузада тараққиётга эришиш учун рақамли бил
Доказательный фрагмент
«This article analyzes the theoretical and practical aspects of improving state budget and financial control systems.»
Образец извлечения
Демо-превьюThis article analyzes the theoretical and practical aspects of improving state budget and financial control systems. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- state budget, financial control, control system, efficiency, audit, аудит, молиявий назорат, рақамли технологиялар, молиявий бошқарув., самарадорлик, назорат тизими, давлат бюджети, бюджет маблағлари, халқаро тажриба
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025