TIJORAT BANKLARIDA STRATEGIK REJALASHTIRISHNI TAKOMILLASHTIRISH (ATB AGROBANK MISOLIDA)

Аннотация

This scientific work covers the theoretical, methodological and practical aspects of improving strategic planning in commercial banks. The study analyzes the role of modern management tools such as digital transformation, risk management, KPI systems and diversification in the formation of long-term development strategies of banks. Using the example of commercial banks of Uzbekistan, the dynamics of strategic indicators for 2020–2024 is studied based on statistical data, and proposals are developed to improve their efficiency. The results show the crucial role of strategic planning in ensuring stability in banking activities, strengthening competitiveness and providing services that meet customer needs. Keywords: strategic planning, commercial banks, digital transformation, risk management, KPI system, bank efficiency, business strategy, diversification, financial stability, competitiveness. Tahlil va natijalar Tijorat banklarida strategik rejalashtirish — bu nafaqat uzoq muddatli maqsadlarni belgilash jarayoni, balki bankning kelajakdagi barqarorligini 18 DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN MODERN SCIENCES International scientific-online conference ta’minlaydigan boshqaruv falsafasi hamdir. Bugungi kunda O‘zbekiston moliya bozorida yuz berayotgan islohotlar, xususan, bank sektorida raqamli xizmatlarni keng joriy etish, xalqaro moliya bozorlariga integratsiya va mijozlarga yo‘naltirilgan xizmat strategiyalari, strategik rejalashtirishning yangicha yondashuvini talab etmoqda. So‘nggi besh yil ichida mamlakat tijorat banklari faoliyatida bir nechta asosiy o‘zgarishlar kuzatildi. Avvalo, bank aktivlari hajmining yildan-yilga oshishi strategik rejalashtirishning samarali yo‘lga qo‘yilganini ko‘rsatadi. Masalan, 2020-yilda 394,5 trillion so‘mni tashkil etgan umumiy aktivlar 2023- yilga kelib 612,3 trillion so‘mga yetdi. Bu o‘sish, bir tomondan, iqtisodiy islohotlar va tashqi investitsiyalar oqimi bilan bog‘liq bo‘lsa, ikkinchi tomondan, banklarning kredit siyosatini diversifikatsiya qilishi hamda yangi moliyaviy mahsulotlarni joriy etishi bilan izohlanadi. Raqamli transformatsiya strategik rejalashtirishning markaziy yo‘nalishiga aylangan. Agar 2020-yilda raqamli xizmatlar ulushi 28% bo‘lgan bo‘lsa, 2023- yilda bu ko‘rsatkich 56% ga yetdi. Mobil banking, QR-to‘lovlar va onlayn kreditlash kabi xizmatlar mijozlar uchun qulaylik yaratdi, banklar uchun esa operatsion xarajatlarni kamaytirish imkonini berdi. Bu esa strategik rejalashtirishda texnologik infratuzilmani ustuvor yo‘nalish sifatida belgilash zarurligini tasdiqlaydi. Biroq tahlillar shuni ko‘rsatadiki, barcha strategik maqsadlar amaliyotda bir xil darajada samarali bajarilmayapti. Ayrim banklarda KPI tizimlari mavjud bo‘lsa-da, ularning bajarilish monitoringi yetarli darajada tizimlashtirilmagan. Bu esa strategik hujjatlarning “qog‘ozda qolib ketishi” xavfini oshiradi. Shu bilan birga, risk-menejment mexanizmlarining yetarlicha kuchli bo‘lmasligi ayrim banklarni moliyaviy barqarorlikka ta’sir qiluvchi tashqi omillarga sezgir qilib qo‘ymoqda. O‘zbekiston tijorat banklarining so‘nggi yillardagi faoliyati statistik ma’lumotlar asosida tahlil qilinishi strategik rejalashtirish samaradorligini baholashda muhim ahamiyat kasb etadi. 2020–2024 yillar oralig‘ida bank sektoridagi asosiy ko‘rsatkichlar barqaror o‘sish tendensiyasini namoyon etmoqda. Bu esa strategik maqsadlarning ma’lum darajada muvaffaqiyatli amalga oshirilayotganidan dalolat beradi. 2020-yilda mamlakat tijorat banklari umumiy aktivlari hajmi 394,5 trillion so‘m bo‘lgan bo‘lsa, 2023-yil yakunida bu ko‘rsatkich 612,3 trillion so‘mga yetdi, 2024-yil prognozida esa 698 trillion so‘mdan oshishi kutilmoqda. Ushbu o‘sish 19 DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN MODERN SCIENCES International scientific-online conference sur’ati o‘rtacha yiliga 17–18% ni tashkil etib, bank sektorining kengayib borayotganini tasdiqlaydi. Kredit portfeli hajmi ham sezilarli oshdi: 2020-yilda 264,1 trillion so‘m bo‘lgan kreditlar hajmi 2023-yilda 432,8 trillion so‘mga yetdi, bu esa 64% ga yaqin o‘sishni anglatadi. Bu jarayonda banklar kreditlash strategiyasini qayta ko‘rib chiqib, kichik biznes va tadbirkorlik subyektlarini moliyalashtirish ulushini oshirishga e’tibor qaratdi. Raqamli xizmatlar ulushidagi o‘sish esa strategik rejalashtirishning texnologik ustuvorligidan dalolat beradi. 2020-yilda bank xizmatlarining atigi 28 foizi raqamli platformalar orqali ko‘rsatilgan bo‘lsa, 2023-yilda bu ko‘rsatkich 56% ga yetdi. 2024-yil prognozida esa raqamli xizmatlar ulushi 64% ga chiqishi kutilmoqda. Bu o‘zgarish mijozlarga xizmat ko‘rsatish tezligi, qulayligi va bank operatsiyalarining shaffofligini oshirdi. Sof foyda ko‘rsatkichlari ham ijobiy dinamikani ko‘rsatmoqda. 2020-yilda tijorat banklarining umumiy sof foydasi 4,8 trillion so‘mni tashkil etgan bo‘lsa, 2023-yilda bu raqam 9,2 trillion so‘mga yetdi. Prognozlar 2024-yilda sof foyda 10,8 trillion so‘m atrofida bo‘lishini ko‘rsatmoqda. Bu banklarning strategik rejala