ИПСАСГА МУВОФИҚ ДАВЛАТ СЕКТОРИ МОЛИЯВИЙ БОШҚАРУВИДА БЮДЖЕТДАН ТАШҚАРИ МАБЛАҒЛАРНИ ҲИСОБГА ОЛИШ ТИЗИМИ

Аннотация

This article analyzes the theoretical and practical aspects of aligning the accounting of off-budget funds in the public sector with the International Public Sector Accounting Standards (IPSAS). The structure of off- budget funds in budgetary organizations, their recording, and inclusion in financial reporting processes are examined. The advantages and challenges of implementing IPSAS standards, as well as examples from international practice, are discussed. The article provides recommendations for optimizing the accounting of off-budget funds and improving the quality of financial reporting in the context of Uzbekistan. Keywords: public sector, off-budget funds, IPSAS, financial reporting, budgetary organizations, international standards, accounting system, financial management. Давлат молиясини бошқариш тизимини янги босқичга олиб чиқиш ва бюджет интизомини янада мустаҳкамлаш, давлат секторида бюджет ҳисобини юритилиши ҳамда молиявий ҳисоботларни халқаро талаблар асосида шакллантиришни йўлга қўйиш устувор вазифалардан бири ҳисобланади. 21 INNOVATIVE RESEARCH IN SCIENCE International scientific-online conference Бугунги кунда, Ўзбекистон Республикасида бюджет ҳисобининг стандартларини босқичма-босқич Давлат секторида бухгалтерия ҳисобининг халқаро стандартларига (IPSAS) мослаштиришни назарда тутувчи амалий чора-тадбирлар амалга оширилиб келинмоқда. Жумладан, Ўзбекистон Республикасида 12 та бюджет ҳисобининг стандартлари ишлаб чиқилди, тасдиқланди ва амалиётга жорий қилиш ишлари амалга оширилмоқда. Ўзбекистон Республикаси бюджет ҳисобининг стандартлари (БҲС): 1-сонли БҲС “Ҳисоб сиёсати”; 2-сонли БҲС “Ягона счётлар режаси”; 3-сонли БҲС “Бюджет ҳисоботи”; 4-сонли БҲС “Валюта курси ўзгаришининг таъсири”; 5-сонли БҲС “Қишлоқ хўжалиги”; 6-сонли БҲС “Ижара”; 7-сонли БҲС “Товар-моддий захиралар”; 8-сонли БҲС “Кўчмас мулк, бино ва жиҳозлар”; 9-сонли БҲС “Номоддий активлар”; 10-сонли БҲС “Алмашув оперatsiяларидан олинадиган даромадлар”; 11-сонли БҲС “Қарз мажбуриятлари бўйича харажатлар”; 12-сонли БҲС “Қурилишга оид шартномалар”. Шундан келиб чиқиб, Молия вазирлигининг ахборот тизимига ягона счётлар режаси ҳамда янгиланган ҳисобот шаклларини жорий этиш орқали давлат бошқаруви сектори учун Ягона счётлар режаси амалиётга татбиқ этилади. Бу, ўз навбатида, Давлат секторида бухгалтерия ҳисобининг халқаро стандартларига (IPSAS) мослаштирилган ҳолда, ғазначилик бўлинмалари, давлат мақсадли жамғармаларини тақсимловчи органлар Ўзбекистон Республикасининг бюджет тизими бюджетларининг ва бошқа бюджетдан ташқари жамғармаларининг ҳамда бюджет ташкилотлари молиявий- хўжалик фаолиятининг бюджет ҳисобини ягона счётлар режасига мувофиқ юритиш имкониятини беради. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2020 йил 24 август кунидаги 506-сон “2020 - 2024 йилларда Ўзбекистон Республикаси давлат молиясини бошқариш тизимини такомиллаштириш стратегиясини тасдиқлаш тўғрисида”ги қарори билан тасдиқланган стратегияда ҳам бюджет ҳисобининг стандартларини бирхиллаштириш, ички назорат ва аудит тизимини такомиллаштириш орқали молиявий интизомни 22 INNOVATIVE RESEARCH IN SCIENCE International scientific-online conference мустаҳкамлаш ҳамда бюджет жараёни устидан парламент ва жамоатчилик назоратини кучайтириш бўйича алоҳида ҳаракатлар режаси тасдиқланган. Давлат секторида бухгалтерия ҳисобининг халқаро стандартларини тўлақонли жорий этиш учун қадрлар тайёрлаш ва тегишли дастурий таъминотларни такомиллаштириш зарур бўлади ва бу, ўз навбатида, узоқ муддатни талаб этади. Биринчи навбатда, давлат секторида бухгалтерия ҳисобининг халқаро стандартларига (IPSAS) мувофиқ, бухгалтерия ҳисобини юритишда, даромадларни тан олишда, касса методидан, ҳисоблаш методига босқичма-босқич ўтиш чора-тадбирларини ишлаб чиқиш лозим. Бунда, бюджет даромадлари ва бюджет ташкилотларининг бюджетдан ташқари маблағлари бўйича даромадларни ҳисоблаш методи асосида тан олиш ва ҳисобда акс эттириш методикасини яратиш лозим. Шунингдек, UzASBO дастурий мажмуасини ҳам бюджет ташкилотларининг бюджетдан ташқари маблағлари бўйича даромадларни ҳисоблаш методи асосида тан олиш ва ҳисобда акс эттириш тизимини жорий этиш лозим. Иккинчи, давлат бошқаруви секторида Ягона счётлар режасини амалиётга тадбиқ этиш учун, Молия вазирлигининг ахборот тизимларига яъни, ДМБАТ ва UzASBO дастурий мажмуаларига тегишли ўзгартиришларни, ягона счётлар режаси ҳамда янгиланган ҳисобот шаклларини киритиш лозим. Бунда, ДМБАТ ва UzASBO дастурий мажмуаларини интегрatsiялаш асосида, бюджет ташкилотларининг бюджетдан ташқари маблағларини ҳаракатини бир вақтнинг ўзида Ягона счётлар режаси бўйича 2 та дастурда ҳам кўриш имкониятини яратиш лозим. Масалан, тиббиёт ташкилотига пуллик хизматлари учун тўлов амалга оширилганда, тўланган маблағ UzASBO дастурий мажмуасида ўша куни эмас, эртасига тушум сифатида кўринади. Шунинг учун, бюджет ташкилотларининг бюджетдан ташқари маблағлари бўйича тушумларини тўлов амалга оширилган куннинг ўзида UzASBO дастурий мажмуасида кўриш имкониятини яратиш лозим. Учинчи, давлат секторид