RESPUBLIKA SANOAT ISHLAB CHIQARISHIDA AYOLLARNING ISHTIROKI (FARGʻONA VODIYSI MISOLIDA)

Аннотация

Maqolada Farg‘ona vodiysida sanoat ishlab chiqarish jarayonlarida ayollar ishtirokining shakllanishi, rivojlanishi va ijtimoiy-iqtisodiy ahamiyati yoritiladi. Tarixiy manbalar va zamonaviy statistik ma’lumotlar asosida ayollar mehnati ulushi, ularning malaka oshirish jarayonlari hamda sanoatdagi yetakchi yo‘nalishlarda tutgan o‘rni tahlil qilinadi. Shuningdek, ayollar mehnatini tashkil etishdagi ijtimoiy-madaniy omillar va ishlab chiqarish samaradorligiga ta’sir etuvchi jihatlar ochib beriladi. Kalit so‘zlar: Farg‘ona vodiysi, sanoat ishlab chiqarishi, ayollar mehnati, ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish, malaka oshirish. Farg‘ona vodiysi Oʻzbekiston sanoat ishlab chiqarishining muhim hududlaridan biri hisoblanadi. Bu yerda paxta tozalash, yengil sanoat, oziq- ovqat, kimyo va mashinasozlik tarmoqlari keng rivojlangan. Ushbu ishlab chiqarish jarayonlarida ayollar ishtiroki tarixan salmoqli oʻrin egallab kelgan. XX asrning ikkinchi yarmidan boshlab, ayniqsa mustaqillik yillarida, ayollar mehnati iqtisodiy va ijtimoiy barqarorlikning asosiy omillaridan biriga aylandi [1]. Asosiy qism Farg‘ona vodiysi sanoat korxonalarida ayollar mehnati avvalo yengil va oziq-ovqat sanoatida yuqori ulushga ega bo‘ldi. To‘qimachilik fabrikalari, ipakchilik kombinatlari, non mahsulotlari zavodlari va konserva korxonalarida ayollar mehnati sifat va unumdorlik darajasi bilan ajralib turgan. Ishlab chiqarishda ayollarning bunday faol ishtiroki ularga iqtisodiy mustaqillik, oilaviy byudjetga hissa qo‘shish va kasbiy malaka oshirish imkonini bergan [2]. Malaka oshirish masalasi ayollar mehnatini samarali tashkil etishda muhim ahamiyatga ega bo‘ldi. O‘tgan davrlarda kasb-hunar maktablari, ishlab chiqarish kurslari va texnikumlarda o‘qish orqali ayollar zamonaviy texnologiyalarni o‘zlashtirib bordilar. Natijada, ular nafaqat oddiy ishchi sifatida, balki ustoz, texnolog, ustaxona boshlig‘i kabi lavozimlarda ham faoliyat yuritdilar. 91 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference Ijtimoiy-madaniy omillar ham ayollarning sanoatdagi o‘rnini mustahkamlashda muhim rol o‘ynadi. Ishlab chiqarish korxonalarida ayollar uchun bolalar bog‘chalari, tibbiy xizmat punktlari va madaniyat markazlari tashkil etilishi ularning mehnat faoliyatini yengillashtirdi. Bu esa ayollarni uzoq muddatli va barqaror ish joyida faoliyat yuritishga undadi. Bugungi kunda Farg‘ona vodiysida ayollar mehnati yangi bosqichga ko‘tarilmoqda. Raqamli texnologiyalar va avtomatlashtirilgan tizimlarning kirib kelishi ayollarga texnologik jarayonlarni boshqarishda keng imkoniyatlar yaratmoqda. Masalan, zamonaviy to‘qimachilik korxonalarida ayollar raqamli boshqaruv panellari orqali ishlab chiqarishni nazorat qilmoqda. Ayollarning sanoatdagi faolligi nafaqat iqtisodiy, balki ijtimoiy natijalar ham bermoqda. Ular o‘z kasbiy muvaffaqiyatlari orqali yosh avlodga namuna bo‘lib, hududda gender tengligini ta’minlash jarayoniga ham hissa qo‘shmoqda. Farg‘ona vodiysi sanoatida ayollar faolligining ortishiga iqtisodiy islohotlar va yangi ish o‘rinlarining yaratilishi kuchli ta’sir ko‘rsatdi. Mustaqillik yillarida kichik va o‘rta biznesni rivojlantirishga qaratilgan davlat dasturlari natijasida ayollar xususiy korxonalar, qo‘shma korxonalar va servis xizmatlari sohasida ham faol ishtirok eta boshladilar. Sanoatning ayrim tarmoqlarida, xususan, charm-poyabzal ishlab chiqarish, qadoqlash va logistika bo‘limlarida ayollar ulushi erkaklar bilan tenglashdi yoki hatto yuqori ko‘rsatkichlarga chiqdi. Hududdagi sanoat korxonalarida ayollar uchun moslashuvchan ish vaqti, uy sharoitida bajarilishi mumkin bo‘lgan topshiriqlar va masofaviy texnik xizmat ko‘rsatish imkoniyatlarining paydo bo‘lishi ularning mehnatga jalb etilish darajasini oshirdi. Ayniqsa, pandemiya davrida masofadan boshqariladigan texnologik jarayonlar ayollar uchun yangi ish imkoniyatlarini ochdi [3]. Sanoat korxonalarida ayollar rahbarlik lavozimlarini egallash holatlari ham ortib bormoqda. To‘qimachilik, farmatsevtika va oziq-ovqat ishlab chiqarish tarmoqlarida ayol direktorlar, bosh muhandislar va texnologlar soni ko‘paydi. Bu nafaqat gender tengligini mustahkamlashga, balki ishlab chiqarishda boshqaruv madaniyatini yaxshilashga ham xizmat qilmoqda. Farg‘ona vodiysida ayollarning mehnat faoliyatida ijtimoiy qo‘llab- quvvatlash tizimining rivojlanishi ham muhim o‘rin tutadi. Davlat va nodavlat tashkilotlar tomonidan o‘tkaziladigan kasbiy qayta tayyorlash kurslari, malaka oshirish dasturlari, grantlar va kreditlar ayollarni o‘z biznesini yo‘lga qo‘yish yoki mavjud ishlab chiqarishni kengaytirishga undamoqda. Shuningdek, ayollarning sanoat ishlab chiqarishidagi faoliyati hududning ijtimoiy rivojlanishiga ham bevosita ta’sir qiladi. Ularning barqaror ish haqi 92 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference oilalarning daromadlarini oshirib, bolalar ta’limi, sog‘liqni saqlash va madaniy hayotga sarmoya kiritish imkonini beradi. Bu esa o‘z navbatida hududning umumiy ijtimoiy