UMUMTA'LIM MUASSASALARI RAHBARLARIDA EMOTSIONAL INTELLEKT KOMPETENSIYALARINI RIVOJLANTIRISH

Аннотация

Emotional intelligence is increasingly gaining attention as an important component of leadership competencies in the modern education system. This article examines the issues of developing emotional intelligence competencies in leaders of secondary education institutions. Based on the analysis of the literature, it was found that the level of emotional intelligence of leaders directly affects the effectiveness of an educational institution, teacher motivation and student success. The results of the study showed that the four main components of emotional intelligence - self-awareness, self-control, social awareness and relationship management - are of particular importance in educational leadership. Keywords: emotional intelligence, educational leadership, competencies, secondary education institutions, professional development Аннотация. Эмоциональный интеллект всё больше привлекает внимание как важный компонент лидерских компетенций в современной системе образования. В данной статье рассматриваются вопросы развития компетенций эмоционального интеллекта у руководителей организаций среднего профессионального образования. На основе анализа литературы установлено, что уровень эмоционального интеллекта руководителей напрямую влияет на эффективность деятельности образовательного учреждения, мотивацию учителей и успеваемость учащихся. Результаты 137 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference исследования показали, что четыре основных компонента эмоционального интеллекта – самосознание, самоконтроль, социальная сознательность и управление отношениями – имеют особое значение в образовательном лидерстве. Ключевые слова: эмоциональный интеллект, образовательное лидерство, компетенции, организации среднего профессионального образования, профессиональное развитие XXI asr ta'lim tizimida rahbarlik mahorati nafaqat ma'muriy kompetensiyalarni, balki yuqori darajadagi emotsional intellektni ham talab qiladi. Goleman (2006) tomonidan ta'kidlanganidek, zamonavir rahbarlarning 90 foizi muvaffaqiyati ularning emotsional intellekt darajasi bilan bevosita bog'liq [1]. Umumta'lim muassasalari rahbarlari murakkab pedagigik jarayonlarni boshqarish, turli manfaatdor tomonlar bilan ishlash va tez o'zgaruvchan ta'lim muhitiga moslashish vazifalarini bajarishi lozim. Bu vazifalarni samarali amalga oshirish uchun rahbarlarning emotsional kompetensiyalari muhim ahamiyat kasb etadi. O'zbekiston Respublikasi ta'lim tizimini isloh qilish jarayonida ta'lim muassasalari rahbarlarining professional tayyorgarligi masalasi alohida e'tibor qozanmoqda. Mamlakatda amalga oshirilayotgan ta'lim islohotlari natijasida ta'lim muassasalari rahbarlaridan yangi kompetensiyalar talab qilinmoqda. Shuningdek, jahon tajribasida emotsional intellektga ega rahbarlar boshqargan ta'lim muassasalarida o'qituvchilarning ish samaradorligi 25% ga, o'quvchilarning o'zlashtirish ko'rsatkichlari esa 15% ga yuqori ekanligi isbotlangan [2]. Bu ma'lumotlar emotsional intellekt kompetensiyalarini rivojlantirish masalasining dolzarbligini ko'rsatadi. Tadqiqotning maqsadi umumta'lim muassasalari rahbarlarida emotsional intellekt kompetensiyalarini rivojlantirish yo'llarini aniqlash va ushbu jarayonning ta'lim sifatiga ta'sirini baholashdan iborat. Tadqiqot vazifalariga emotsional intellektning nazariy asoslarini o'rganish, ta'lim rahbariyatida emotsional kompetensiyalarning rolini aniqlash va ularni rivojlantirish uchun amaliy tavsiyalar ishlab chiqish kiradi. Metodologiya va adabiyotlar tahlili Ushbu tadqiqot adabiyotlar tahlili metodologiyasiga asoslangan bo'lib, emotsional intellekt nazariyasi va ta'lim rahbariyatiga oid ilmiy manbalarga sistematik yondashuv qo'llanildi. Tahlil jarayonida O'zbekiston, Rossiya va xorijiy mualliflarning ilmiy ishlari, monografiyalari va empirik tadqiqotlar natijalari o'rganildi. 138 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference Bar-On (2006) tomonidan ishlab chiqilgan emotsional intellekt modeli bo'yicha, emotsional kompetensiyalar besh asosiy guruhga bo'linadi: o'z-o'zini anglash, o'z-o'zini tartibga solish, motivatsiya, empatiya va ijtimoiy ko'nikmalar [3]. Mayer va Salovey (2019) esa emotsional intellektni "emotsiyalarni aniqlash, tushunish, ishlatish va boshqarish qobiliyati" deb ta'riflaydilar [4]. Ushbu yondashuvlar ta'lim rahbariyati kontekstida alohida ahamiyatga ega, chunki ta'lim muassasasi rahbari har kuni turli xil emotsional holatdagi o'qituvchilar, o'quvchilar va ota-onalar bilan muloqot qilishi kerak. Rossiyalik tadqiqotchi Andreeva (2021) o'z ishida ta'lim muassasalari rahbarlarining emotsional intellekti va ularning boshqaruv samaradorligi o'rtasidagi bog'liqlikni o'rgandi. Natijalar shuni ko'rsatdiki, yuqori emotsional intellektga ega rahbarlar boshqargan maktablarda o'qituvchilar orasidagi kadrlar almashinuvi 35% ga kamroq bo'lgan [5]. Shuningdek, bunday muassasalarda o'quvchilar o'rtasidagi konfliktlar 40% ga kamaygan va umumiy ta'lim muhiti sezilarli da