BIOSOLVENT PREPARATINI SHUDGOR VAQTIDA TUPROQQA ARALASHTIRUVCHI TEXNIKANING LABORATORIYA SINOVLARINI O‘TKAZISH.

Аннотация

На землях с неудовлетворительным мелиоративным состоянием, средне- и слабозасоленных почвах разработаны способ и технологический процесс его обработки, оснащенные специальными устройствами, которые одновременно распыляют по поверхности плуга смесь биорастворителя из расчета 5-10 л биорастворителя с 200 л воды на 1 га площади и перемешивают ее с почвой с обратной стороны. Увеличивая пористость почвы и улучшая ее водопроницаемость, биорастворитель создает условия для выведения из почвы вредных солей, легкорастворимых в воде, и достигается снижение расхода воды при 154 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference промывке солей. В результате экономится вода и повышается продуктивность земель на 7-10 центнеров. Ключевые слова: Биорастворитель, пористость, плуг, водопроницаемость, почва, содержание солей, среднезасоленная почва, слабозасоленная почва, техника, технология. Annotation. In lands with poor melioration conditions, medium and weak saline soils, a technique and its technological process have been developed, equipped with special devices that simultaneously spray a biosolvent mixture of 5-10 liters of biosolvent mixed with 200 liters of water per 1 ha of land area along the plow surface and mix it into the soil from the back. By increasing the porosity of the soil and improving water permeability, the biosolvent creates conditions for the removal of harmful salts that are easily soluble in water from the soil, and a reduction in water consumption during salt leaching is achieved. As a result, water is saved and land productivity is increased by 7-10 centners. Keywords: Biosolvent, porosity, plow, water permeability, soil, salt content, moderately saline soil, weakly saline soil, technique, technology. Jahonda yangi qishloq xo‘jaligi texnikalari va texnologiyalarini yaratish hamda mavjud mashinalarni takomillashtirishda energiya va resurstejamkorlik eng muhim masala hisoblanadi. «Dunyo miqyosida turli qishloq xo‘jaligi ekinlari hosilini yetishtirish uchun har yili 1,8 milliard gektardan ortiq maydonga ishlov berilishini» [1] hisobga olsak, ish sifati va unumi yuqori hamda energiya- resurstejamkor tuproqqa ishlov beradigan mashina va qurilmalarni ishlab chiqish muhim vazifalardan biri hisoblanmoqda. Shu jihatdan shudgorlash bilan bir vaqtda haydov osti qatlamini yumshatib ketadigan pluglarni ishlab chiqishga katta e’tibor qaratilmoqda. Ushbu yo‘nalishda rivojlangan xorijiy davlatlarda, jumladan AQSh, Germaniya, Gollandiya, Angliya, Italiya, Rossiya Federatsiyasi, Belorussiya, Ukraina va boshqa davlatlarda ma’lum yutuqlarga erishilgan [2,3]. Respublikamizning sug‘oriladigan yеr maydoni 4,3 mln gektardan iborat, jami suv resurslari 52 mlrd.m3 ni tashkil etsa, 41,0 mlrd.m3 qo‘shma davlatlar hududlarida shakllansa, 11,0 mlrd.m3 O‘zbekiston hududida shakllanadi, shundan o‘rtacha 90 foizi qishloq xo‘jaligida, 4,5 foizi, kommunal xo‘jalik sohasida, 4,3 foizi sanoat va energetikada, 1,2 foizi baliqchilikda foydalanilgan yеr usti suv resurslari 49,9 mlrd.m3 (96%). Yer osti suvlari 0,5 mlrd.m3 (1%). Qaytar suvlar 1,6 mlrd.m3 (3%). 155 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference 1-ramali suspenziya; 2 - pullug korpuslarini aylantirish uchun gidrotsilindr; 3 - rama; 4- pastki yumshatkich; 5- oldingi yumshatkichlar; 6 - pichoqlar; 7 - katok. 1-rasm. Biosolvent preparatini sepadigan qurilma bilan jihozlangan kombinatsiyalashgan plug sxemasi Qo’sh yarusli plug ish jarayonida orqa tomonga o’rnatilgan biosolvent birikmasini tuproqning yuza qatlamiga sepuvchi va uni quyosh nuri, shamol hamda turli tabiy ta’sirlar natijasida kimyoviy tarkibini saqlab qolishi uchun tuproq bilan aralashtiruvchi moslama (katok) bilan ishlov berilib, sho’r yuvish jarayoni amalga oshirilganda biosolvent birikmasining tuproqga bo’lgan kimyoviy ta’sirini saqlab qolish orqali tuproqni g’ovakligini oshirib zararli tuzlarni yaxshi eritadi va sho’r yuvish sifatini oshirishga xizmat qiladi. Sug‘orilаdigаn sho‘rlаngаn tuproqlаrning hosildorligi tuproq hosil qiluvchi jinslаrning xаrаktеrigа, tuproq tiplаrigа, sug‘orish dаvrlаrigа, sho‘rlаngаnlik dаrаjаlаrigа hаmdа ulаrdа o‘tkаzilаyotgаn аgrotеxnik vа mеliorаtiv tаdbirlаrning mаjmvаsigа bog‘liq. O‘zining kеlib chiqishigа ko‘rа sug‘orilаdigаn sho‘rlаngаn tuproqlаr turli tiplаrigа, jumlаdаn och tusli bo‘z, o‘tloqi-bo‘z, bo‘z-o‘tloqi, o‘tloqi, botqoq-o‘tloqi, tаqirli, tаqir-o‘tloqi vа boshqа bo‘lishi mumkin. Sho‘rlаngаn sug‘orilаdigаn tuproqlаrdаgi suvdа oson eruvchi tuzlаr аsosаn uch kаtion (Nа+, Cа++, Mg++) vа to‘rt аnion (Cl-, SO --, HCO -, CO --) ning kimyoviy birikishi nаtijаsidа 4 3 3 hosil bo‘lgаn 12 xil tuzdаn iborаt (1-jаdvаl). Tuproq-gruntlаrdаgi аsosiy suvdа oson eruvchi tuzlаr 1-jаdvаl Xloridlаr Sulfаtlаr Kаrbonаtlаr Bikаrbonаtlаr NаCl Nа SO Nа CO NаHCO 2 4 2 3 3 (nаtriy xlorid) (nаtriy sulfаt) (nаtriy kаrbonаt) (nаtriy bikаrbonаt) MgSO 4 MgCl MgCO Mg(HCO ) (mаgniy 2 3 3 2 (mаgniy (mаgniy xlorid) (mаgniy kаrbonаt) bikаrbonаt) su