Квалификация преступлений, совершенных в состоянии аффекта (сильного эмоционального возбуждения): проблемы и пути решения

Аннотация

мазкур мақолада Ўзбекистон жавобгарлик ва жазо тайинлашни либераллаштириш Республикаси Жиноят кодексининг 98, 10- жараёнида долзарб аҳамият касб этади. моддаларида назарда тутилган аффект ҳолатида ЖКнинг 98, 106- моддаларида назарда тутилган содир этилган жиноятларни квалификация қилишнинг жиноятларни квалификация қилишдаги қийинчилик асосий йўналишлари батафсил таҳлил қилинган. биринчидан, ушбу жиноятларни аниқлаш ва унинг Ўтказилган таҳлиллар натижасида Ўзбекистон белгиларини тўғри баҳолаш ҳамда амалдаги жиноят Республикаси Жиноят қонунчилигини қонуни диспозицияси тузилишидаги камчиликларда такомиллаштиришга қаратилгнан аниқ таклифлар намоён бўлса, иккинчидан, ушбу жиноятларни ўхшаш ишлаб чиқилган. таркибли жиноятлардан фарқлашда вужудга келади [1, Калит сўзлар: аффект, аффект ҳолатида содир 18-20-бетлар]. этиладиган жиноятлар, квалификация, эмоционал Энди батафсил ушбу тоифадаги жиноятларни портлаш. квалификация қилишдаги айрим мулоҳазалар таҳлилига ўтсак. Аннотация: в статье проанализированы основные ЖКнинг 98, 106-моддаларида икки ёки ундан ортиқ подходы к проблемным вопросам квалификации аф- шахсга зарар етказганлик учун жавобгарлик фективных преступлений по ст. 98 и 106 УК Республи- нормалари ўрнатилмаган. Бу каби ҳолатларда ки Узбекистан. В результате проведенного анализа қилмишни тўғри квалификация қилиш учун жиноят даны конкретные предложения по совершенствованию қонуни нормасига тегишли қўшимчалар киритиш талаб уголовного законодательства Республики Узбекистан. қилинади. Мазкур жараёнда аффект ҳолатини вужудга Ключевые слова: аффект, аффективные пре- келишига ундовчи ҳаракатлар жабрланувчиларнинг ступления, квалификация, эмоциональный взрыв. ҳар иккиси томонидан содир этилган бўлиши керакми Annotation: this article analyzes the main principles in ёки битта жабрланувчи томонидан қўзғатилган жиноят understanding issues of classification of affective crimes in натижасида икки ёки ундан ортиқ шахсга аффект accordance with articles 98 and 106 of Criminal code of ҳолатида зарар етказишининг ўзи қилмишни the Republic of Uzbekistan. The analysis provides specific оғирлаштирувчи ҳолат сифатида баҳоланишига олиб suggestions for improving the criminal law of the Republic келадими, деган саволларга жавоб берилиши лозим. of Uzbekistan. Бизнингча, ЖКнинг 98- моддаси иккинчи қисмида Key words: affect, affective crimes, classification, кучли руҳий ҳаяжонланиш (аффект) ҳолатида қасддан emotional explosion. икки ёки ундан ортиқ шахсни ўлдирганлик учун жавобгарлик нормасини ўрнатишда аффектни айнан Ўзбекистон Республикасининг ёш давлатчилик жабрланувчиларнинг барчаси томонидан тарихига назар солсак, ўтган йигирма йилга яқин қўзғатилганлигини зарурий белги сифатида белгилаш тарихимиз ислоҳотлар даври, демократик янгиланиш мақсадга мувофиқ. Агар аффект бир шахс томонидан ва тараққиёт даври, жамиятни эркинлаштириш ҳамда қўзғатилса-ю, зарар икки ёки ундан ортиқ шахсларга фуқаролик жамиятини шакллантириш даври сифатида етказилган тақдирда қилмишни аффект ҳолатини намоён бўлади. Буларни амалга оширишда ҳуқуқий қўзғатган жабрланувчига нисбатан ЖКнинг муносабатларни тартибга солиш механизми ва 98-моддаси билан ва келиб чиққан бошқа оқибатга ҳуқуқнинг айрим тармоқлари ўзаро таъсирини қараб Жиноят кодекси Махсус қисмининг тегишли комплекс равишда ўрганишни тақозо этади. моддалари билан жиноятлар жами тариқасида Жумладан, Ўзбекистон Республикаси Жиноят квалификация қилиш лозим. қонунини либераллаштириш босқичларида жиноятлар Агар жиноят жабрланувчиси умуман шахсда учун жавобгарлик, жазо тайинлаш масалалари, аффект ҳолатини вужудга келишига алоқаси бўлмаган уларнинг мазмун ва моҳияти, бунда инсон шахс бўлган тақдирда қилмишни қандай квалификация манфаатлари, ҳуқуқ ва эркинликлари қай даражада қилиш лозим, деган ҳақли савол туғилиши табиий. Бу таъминланганлиги каби масалаларга алоҳида эътибор масалада ҳам бугунги кун ЖК нормасида маълум қаратиш лозимдир. ноаниқликлар мавжуд. Бу ўринда гап вужудга келган Мамлакатимизда жиноят қонунчилигини янада низога умуман алоқаси бўлмаган ёки бевосита либераллаштириш жараёнини мавжуд жиноят қонуни алоқадор бўлмаган шахснинг жабрланувчига айланиб нормаларини чуқур илмий таҳлил қилмасдан ва қолиши кўринишидаги аралаш аффект [2, 18-20- уларни амалиётда қўллаш билан боғлиқ муаммоларни бетлар] ҳақида бормоқда. Аралаш кўринишдаги чуқур ўрганмасдан туриб тасаввур қилиб бўлмайди. аффектни баҳолаш ва уни таҳлил қилишнинг Маълумки, Жиноят кодекси Махсус қисмининг мураккаблиги шундаки, бу ҳолатда жиноят ва уни биринчи бўлими шахсга қарши қаратилган қўзғатувчи таъсир ўртасида бевосита алоқани аниқлаш жиноятларга бағишланган бўлиб, унда назарда қийин [3, 17-19-бетлар]. Шу боис, бу каби ҳолатларда тутилган енгиллаштирувчи ҳолатларда шахс ҳаёти ёки низо иштирокчиларини жиноят содир этилгунга қадар унинг соғлиғига қарши қаратилган жиноятлар ҳам бўлган ўзаро муносабатлари, жабрланувчининг ўзининг ижтимоий хавфлилиги ҳамда амалиётда суд- жиноятга ундовчи ҳаракатларини ҳисобга олган ҳолда тергов органлари томо